Μάτια ανοιχτά στις διαβάσεις

Αυτό που εύχεται κάθε φορά, είναι ένα ταξίδι δίχως… απρόοπτα. Να μην
πεταχτεί μπροστά στο τρένο κάποιος πεζός, να μην παραβιάσει τη διάβαση κάποιος
αφηρημένος οδηγός, να μη βρεθεί μπροστά σε παιδιά που «αγαπούν» τα επικίνδυνα
παιχνίδια σε σιδηροτροχιές… Έβλεπε παιδί τα τρένα να περνούν, λίγο μακρύτερα
από το χωριό του, στη Λαμία και η σκέψη του ταξίδευε μαζί τους. Ήταν 14 χρόνων
τον Δεκέμβριο του ’68, όταν τον πήραν στον σιδηρόδρομο ως μαθητευόμενο
τεχνίτη. Τριάντα ένα χρόνια αργότερα… Έκλεισε ήδη δύο δεκαετίες ως
μηχανοδηγός στον ελληνικό σιδηρόδρομο ο κ. Βασίλης Ρίζος. Και έως τώρα
χρειάστηκε να δώσει αμέτρητες φορές εξετάσεις ετοιμότητας και ψυχραιμίας…

Το ρίσκο είναι καθημερινό και η αναμέτρηση με τον κίνδυνο, ζήτημα
δευτερολέπτων. Μέσα σε δύο, τρία το πολύ δευτερόλεπτα, ο μηχανοδηγός ενός
τρένου «πρέπει να σκεφθεί, να αποφασίσει και να δράσει. Ψύχραιμα, γρήγορα και
προς όφελος πάντα της ασφάλειας των επιβατών που του εμπιστεύονται τη ζωή
τους… Ο μηχανοδηγός είναι η μόνη ειδικότητα στον σιδηρόδρομο, που δεν έχει
την πολυτέλεια του χρόνου. Όταν πλησιάζεις σε μία διάβαση και διακρίνεις ένα
αυτοκίνητο που μπαίνει στις γραμμές, πρέπει ταυτόχρονα να εκτιμήσεις τη
διάθεση του οδηγού ­ θα περάσει ή θα σαστίσει ­ την απόσταση που σε χωρίζει
από εκείνον και ανάλογα με την απόσταση τι “πέδηση” θα κάνεις, ώστε να
φρενάρεις με ασφάλεια για τους επιβάτες του τρένου, αλλά και να μη σκοτώσεις
τους ανθρώπους στο αυτοκίνητο…». Έχει βρεθεί στην ίδια θέση τόσες πολλές
φορές, που είναι αδύνατον να τις υπολογίσει. Εκείνο που σίγουρα ξέρει είναι
ότι σε 6-7 περιπτώσεις το τρένο που οδηγούσε συγκρούστηκε με αυτοκίνητα, που
όλες τις φορές δεν είχαν ελέγξει την αφύλακτη διάβαση, είχαν παραβιάσει τη
φυλασσόμενη διάβαση ή δεν είχαν υπακούσει στα ηχοφωτεινά σήματα: «Το ευτύχημα
για μένα είναι ότι δεν έχω έως τώρα θανατηφόρα ατυχήματα!».

Βασίλης Ρίζος: «Μέσα σε δύο, το πολύ τρία δευτερόλεπτα, πρέπει να σκεφθείς, να αποφασίσεις και να δράσεις…

ΝΑ ΒΛΕΠΕΙΣ το αυτοκίνητο τόσο κοντά σου και να ξέρεις ότι θα συγκρουσθείς
γιατί δεν προλαβαίνεις να σταματήσεις! Είναι μια αίσθηση έξω από κάθε
περιγραφή: «Γνωρίζεις δευτερόλεπτα πριν τι θα ακολουθήσει. Είναι κάτι
τρομακτικό… Άλλες φορές προλαβαίνεις να σταματήσεις και άλλες όχι!».
Κατάφερε να αποφύγει την 22χρονη που έπεσε στις γραμμές του τρένου για να
αυτοκτονήσει, ένα μέτρο πριν το τρένο περάσει από πάνω της, στην πρώτη
διάβαση, λίγο μετά τον Σταθμό Αθηνών. Εκείνη συνέχισε να παραμένει στις
γραμμές και κλαίγοντας τον παρακαλούσε να περάσει… Δεν απέφυγε όμως έναν
άλλο πεζό, έναν μεσήλικο, με ειδικές ανάγκες, που είχε χαθεί στην περιοχή της
Σφενδάλης (Μαλακάσα) και τριγύριζε μέσα στις γραμμές: «Τον είδα ξαφνικά
μπροστά μου. Προχωρούσε αμέριμνος, λες και δεν συνέβαινε τίποτα. Φρενάρισα,
αλλά ήταν αδύνατον να σταματήσω έγκαιρα. Τον τραυμάτισα… Και έκανα ημέρες να κοιμηθώ».

Είδαν πολλά τα μάτια του, άκουσαν περισσότερα τα αυτιά του και δοκιμάστηκε
πολλές φορές η αντοχή του. Ο κίνδυνος στο ταξίδι με το τρένο δεν αφορά παρά
ελάχιστες φορές τον επιβάτη: «Ακούμε και βλέπουμε στις ειδήσεις πολύνεκρα
δυστυχήματα που συμβαίνουν στο εξωτερικό, αλλά στην Ελλάδα έχουμε ευτυχώς
χρόνια να θρηνήσουμε θύματα. Στο θέμα της ασφάλειας των επιβατών, θα έλεγα ότι
στατιστικά είμαστε σε πολύ καλή θέση. Ο τελευταίος εκτροχιασμός τρένου έγινε
πριν από πέντε περίπου χρόνια στην Τιθορέα, είχαμε τέσσερις νεκρούς και
αποδείχθηκε ότι επρόκειτο πράγματι για ανθρώπινο λάθος. Απελύθη και ο
μηχανοδηγός και ο προϊστάμενος της αμαξοστοιχίας. Όλα σχεδόν τα ατυχήματα που
συμβαίνουν στις ημέρες μας, έχουν να κάνουν με αυτοκίνητα που παραβίασαν το
στοπ… Αρκετές φορές η σύγκρουση είναι αναπόφευκτο κακό και τα ατυχήματα, θανατηφόρα».

Ο κίνδυνος εκτροχιασμού ενός τρένου είναι μηδαμινός κατά τον κ. Ρίζο: «Θα
πρέπει να προηγηθεί σφοδρότατη σύγκρουση με νταλίκα π.χ. ή άλλο τρένο! Μία
πιθανότητα στις χίλιες». Ως μηχανοδηγός στο Ιντερσίτι, στην κανονική γραμμή
Αθήνα – Θεσσαλονίκη, αλλά και στα «κλασικά» τρένα της γραμμής, σε μικρότερα
ταξίδια, αισθάνεται πάντα την ίδια πίεση και την ίδια ευθύνη: «Νιώθεις ότι
όλοι αυτοί οι άνθρωποι αφήνουν τη ζωή τους στα χέρια σου ­ χωρίς να σε ξέρουν
και χωρίς να τους ξέρεις. Εμπιστεύονται την κρίση και την ετοιμότητά σου. Και
κάθε φορά, αυτό που επιδιώκεις είναι να τους πας με ασφάλεια στον προορισμό
τους. Να συνεχίσουν να αγαπούν και να εμπιστεύονται το τρένο».

Με το Ιντερσίτι μετακινούνται κάθε φορά 180 έως 240 άνθρωποι. Οι υπεράριθμοι
απαγορεύονται, «όχι για λόγους ασφαλείας, αλλά για λόγους άνεσης των επιβατών
που έχουν θέση. Σε ελάχιστες περιπτώσεις, και μόνο αν συντρέχει σοβαρός
προσωπικός λόγος, επιτρέπουμε την επιβίβαση κάποιων ορθίων επιβατών».

Τα μακρινά ταξίδια είναι συνολικά πέντε με έξι τον μήνα ­ με διανυκτέρευση. Η
εναλλαγή με σύντομες διαδρομές είναι στο πρόγραμμα. Τα ατυχήματα, ανεξάρτητα
από… δρομολόγια: «Αν αφήσεις να σε φθείρει η σκέψη των ατυχημάτων, έχεις
χάσει το παιχνίδι»…

Χιονοπτώσεις, βροχοπτώσεις και κατολισθήσεις επηρεάζουν το ταξίδι. Πολλές
φορές παρασύρονται οι γραμμές και ο μηχανοδηγός πρέπει να προλάβει το κακό
πριν συμβεί: «Οι συχνές ομίχλες π.χ. στην περιοχή Δομοκού, μπορούν να αποβούν
επικίνδυνες, αν δεν φροντίσεις να διατηρείς μια τέτοια ταχύτητα ώστε να
μπορέσεις έγκαιρα να αντιδράσεις».

Η ψυχραιμία και η πρωτοβουλία είναι απαραίτητα στοιχεία του καλού μηχανοδηγού:
«Δεν μπορείς να επαφίεσαι ούτε στον σταθμάρχη που εμπλέκεται στην κυκλοφορία
ούτε στον βοηθό μηχανοδηγό ­ όταν τον εκπαιδεύεις, πρέπει να τον
παρακολουθείς… Ό, τι κι αν συμβεί, η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά τον μηχανοδηγό».

ΕΙΝΑΙ ένα επάγγελμα υψηλής επικινδυνότητας, μεγάλου ρίσκου και άγχους: «Σε
δοκιμάζει κάθε στιγμή, κάθε δευτερόλεπτο. Ζώα πετάγονται διαρκώς στις γραμμές.
Αν είναι μικρό, το διαμελίζεις αναγκαστικά και περνάς. Αν είναι μεγάλο, όπως
συχνά μας συμβαίνει με μοσχάρια ελευθέρας βοσκής στον Ασωπό, αναγκάζεσαι να
σταματήσεις μέχρι να καθαριστούν οι γραμμές. Κάπως έτσι σημειώνονται οι
καθυστερήσεις… Ο ανθρώπινος παράγοντας υπεισέρχεται παντού. Κάποιες φορές,
για τα ατυχήματα φταίει η ολιγωρία της διοίκησης, τα κενά στους κανονισμούς ή
η κακή συντήρηση στις γραμμές. Υπάρχουν και περιπτώσεις που υπεύθυνος είναι ο
άνθρωπος μηχανοδηγός…».

Δεν μπορεί να ξεχάσει εκείνον τον μαθητή που «έπαιζε» με το τρένο, λίγο πριν
από τις Τρεις Γέφυρες: «Είναι ένα γυμναστήριο εκεί κοντά, που γυμνάζονται
έφηβοι, και κάθε χρόνο, από την άνοιξη έως το φθινόπωρο, έχουμε μεγάλο
πρόβλημα!

Τα παιδιά μπαίνουν στις γραμμές και βάζουν “στοιχήματα” ποιος θα αναμετρηθεί
περισσότερο με το τρένο, υποχωρώντας στην κυριολεξία την τελευταία στιγμή.
Εκείνη την ημέρα, είδα τον μαθητή που στεκόταν με τα χέρια ανοιχτά πάνω στις
γραμμές. Εκείνος δεν είδε το άλλο τρένο το οποίο ερχόταν από πίσω και τον
έκλεισε τη στιγμή που προσπαθούσε να διαφύγει ανάμεσα στις γραμμές, σε έναν
χώρο τόσο μικρό, που για να ισορροπήσεις πρέπει να είσαι εξασκημένος
ακροβάτης. Πρόλαβα και σταμάτησα εγώ. Και το παιδί ισορρόπησε πάνω στο δικό
μου τρένο. Παρά τρίχα θα τον λιώναμε. Κατέβηκα κάτω οργισμένος, αλλά όταν τον
πλησίασα, κατάλαβα ότι αυτό το παιδί δεν θα ξαναζύγωνε τρένο ούτε από απόσταση
χιλιομέτρου. Τιμωρήθηκε μόνος του… Πραγματικά, τον λυπήθηκα»!

Αυτά που έχει αποφύγει είναι περισσότερα απ’ όσα έχουν συντελεσθεί: «Είδα ότι
ο οδηγός του λεωφορείου παραβίαζε όλα τα σήματα και εκτίμησα ότι δεν είχε
πρόθεση να σταματήσει στη διάβαση. Έκανα χρήση της ακαριαίας πέδης (φρενάρισμα
ανάγκης) και το τρένο σταμάτησε μισό μέτρο πριν από το ακινητοποιημένο πάνω
στις γραμμές λεωφορείο. Ο οδηγός είχε σαστίσει. Τον περιέλαβαν οι επιβάτες που
είδαν το τρένο να έρχεται καταπάνω τους…».

Οι λιθοβολισμοί των διερχόμενων τρένων είναι στην ημερήσια διάταξη των
δρομολογίων: «Κάποιοι άνθρωποι διασκεδάζουν, λιθοβολώντας τρένα! Έχουν
τραυματισθεί έτσι μηχανοδηγοί και έχουν κινδυνεύσει ζωές εκατοντάδων ανθρώπων.
Συνάδελφος μηχανοδηγός έμεινε εγκεφαλικά ανάπηρος από λιθοβολισμό ­ η πέτρα
έσπασε το τζάμι και τον κτύπησε στο κεφάλι…».

Μια μικρή κοινωνία είναι και το τρένο. Υπάρχουν οι δύστροποι και παράξενοι
επιβάτες, οι οποίοι μπορεί να δημιουργήσουν πρόβλημα στη μετακίνηση των
υπολοίπων τραβώντας καμιά φορά, δίχως λόγο, την… «πέδη ανάγκης». Υπάρχουν
όμως και οι επιβάτες που λατρεύουν τις διαδρομές με το τρένο και δεν το
αλλάζουν με κανένα άλλο μαζικό μεταφορικό μέσον…