ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ Ανθρώπινος ο φόβος

«Πέρυσι πήγαμε διακοπές με την οικογένεια στη Ζάκυνθο και είχα μέσα μου ένα
φόβο γιατί ξέρω πως είναι μια περιοχή όπου ανά πάσα στιγμή μπορεί να γίνει
σεισμός. Έχεις αυτή την έγνοια, όπως ένας γιατρός στο ρεστοράν που όταν
παραγγείλει το φαγητό του σκέπτεται πόση χοληστερίνη περιέχει. Είναι ανθρώπινο
να αισθάνεσαι έτσι».

Γιώργος Σταυρακάκης. «Μέσα από την έρευνα μπορούμε να μάθουμε περισσότερα για τους σεισμούς· όμως πραγματικά με θυμώνει η προγνωσιολογία»

ΑΛΛΗ μια φορά αντέδρασε «έτσι» ο σεισμολόγος κ. Γιώργος Σταυρακάκης,
διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου που στεγάζεται στο Αστεροσκοπείο της
Αθήνας, ο οποίος δεν κρύβει τον φόβο του για τους σεισμούς. Όταν πάλι με την
οικογένειά του βρέθηκαν στην Κεφαλονιά ανήμερα του Αγίου Γερασίμου και
αποφάσισαν να μη μπουν στο Μοναστήρι. «Φυσικά δεν υπήρχε καμιά ένδειξη, ούτε
κι έγινε κάτι. Είπαμε, “υπάρχει λόγος να πάμε σήμερα;” και δεν πήγαμε. Απλώς
σκέφθηκα πως αν συμβεί κάτι θα μας βρει μέσα και ήταν πραγματικά πολλοί
άνθρωποι στο μοναστήρι εκείνη τη μέρα».

Σπούδασε Φυσική στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, γεωφυσική στη Γερμανία, έζησε ένα
χρόνο στην Ιαπωνία συμμετέχοντας στο πρόγραμμα της Ουνέσκο για πτυχιούχους
γεωφυσικούς, σεισμολόγους, μηχανικούς και πριν από δέκα χρόνια ξεκίνησε να
εργάζεται ως «ερευνητής Γ» στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο. Σήμερα, έχοντας κριθεί
από τα αρμόδια συμβούλια, κάθεται στην καρέκλα του διευθυντή. Μια καρέκλα που
ασφαλώς κουνιέται το ίδιο με κάθε άλλη σε περίπτωση σεισμού. Όμως ο κ.
Σταυρακάκης δεν χρειάζεται να κοιτάξει τη λάμπα στο ταβάνι για να διαπιστώσει
το τρέμουλο της γης. Το γραφείο του φωτίζεται από σποτ κολλημένα στις γωνιές
και «η ακίδα» του μηχανήματος στο διπλανό χώρο «γράφει» σε μορφή
«καρδιογραφήματος» την ένταση του σεισμού που συμβαίνει αρκετά χιλιόμετρα
μακριά. Όπως το μεσημέρι της περασμένης Τρίτης, όταν η ακίδα «ζωγράφισε» τα
6,6 Ρίχτερ στο χαρτί.

«Όταν η γη αρχίσει να τρέμει κανείς δεν ξέρει πού μπορεί να σταματήσει. Γι’
αυτό υπάρχει τρόμος. Δεν ξέρεις πού μπορεί να σταματήσει. Ιδιαίτερα αν είσαι
σεισμολόγος και ξέρεις την αβεβαιότητα της φύσης. Έχω μια αρχή γι’ αυτό: ότι η
φύση δεν αποκαλύπτει τα μυστικά της τόσο εύκολα. Αυτό με τρομάζει πραγματικά.
Γιατί ο σεισμός τι είναι; Ένα σπάσιμο είναι. Και το μέγεθός τους αντιστοιχεί
με το πόσα κομμάτια έσπασαν. Δηλαδή ένας σεισμός μεγέθους 5 Ρίχτερ αντιστοιχεί
με μια διάρρηξη μερικών χιλιομέτρων. Ένας σεισμός της τάξης 6,6 Ρίχτερ
προκαλεί μια διάρρηξη 35-40 χιλιομέτρων. Εκείνη όμως τη στιγμή, όταν αρχίσει
ένα σημείο και σπάει δεν ξέρεις πού θα σταματήσει. Στα πέντε, στα δέκα ή στα
εκατό χιλιόμετρα;».

ΕΡ.: Μας δίδαξε κάτι ο τελευταίος σεισμός;

ΑΠ.: «Ναι, βέβαια. Μας δίδαξε ότι ένας μεγάλος σεισμός δεν σημαίνει πάντα
ολική καταστροφή. Βέβαια το επίκεντρο ήταν αρκετά χιλιόμετρα μακριά και σε
θαλάσσια περιοχή. Αν ήταν στα δέκα χιλιόμετρα από την ξηρά θα είχαμε ίσως την
εικόνα των Γρεβενών και της Κοζάνης. Αν δούμε όμως το φαινόμενο ευρύτερα, σε
άλλη κλίμακα, η Ελλάδα δεν αναγνωρίζεται από τα κόκκινα σημάδια που δείχνουν
τη σεισμικότητά της. Η κίνηση της μεγάλης αφρικανικής πλάκας με
βορειοανατολική διεύθυνση κάτω από την πλάκα του Αιγαίου είναι η αιτία του
κακού στη χώρα μας. Κι αυτό δεν θα σταματήσει ποτέ όσο υπάρχει ο πλανήτης. Δεν
μπορούμε τίποτα να κάνουμε γι’ αυτό. Μόνο να μάθουμε να ζούμε με την κατάσταση
αντιμετωπίζοντας με ψυχραιμία και προσοχή, χωρίς παλικαρισμούς και ηρωισμούς,
το φαινόμενο».

ΕΡ.: Τί περιμένετε να συμβεί τις επόμενες ημέρες στην περιοχή;

ΑΠ.: «Αυτό που βλέπουμε είναι να σημειώνεται ένας μεγάλος αριθμός
μετασεισμικών δονήσεων, σε κάθε περίπτωση όμως με ολοένα και μείωση της
έντασης. Η πιθανότητα να γίνει σεισμός στον ίδιο χώρο μεγαλύτερος των 6,6
Ρίχτερ είναι σχεδόν μηδενική, εκτός κι αν η φύση μάς επιφυλάξει εκπλήξεις.
Βέβαια στην Κεφαλονιά παλαιότερα συνέβη να έχουμε 6,4 και μετά να φθάσει 7,2.
Όμως εδώ έγκειται το λάθος. Η φύση δεν αντιγράφει τον εαυτό της. Κάθε περιοχή
έχει τη δική της προσωπικότητα. Και σ’ αυτό έγκειται η δυσκολία της πρόβλεψης.
Ενώ βλέπουμε πως σε μια περιοχή υπάρχουν 4-5 ρήγματα και περιμένουμε να
ενεργοποιηθούν, γίνεται σεισμός σε άλλο ρήγμα. Για παράδειγμα, όλοι σκεφθήκαμε
ότι ενεργοποιήθηκε το ρήγμα των Σερβίων πριν από δύο χρόνια, αλλά το επίκεντρο
του σεισμού της Κοζάνης ήταν εβδομήντα χιλιόμετρα μακριά. Κι όταν λέμε
επίκεντρο δεν εννοούμε ένα σημείο αλλά ένα σεισμογόνο χώρο. Δίνουμε το κέντρο
του χώρου που έχει διεγερθεί».

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ σεισμός που βίωσε ο Γιώργος Σταυρακάκης ήταν το 1984 στην
Ιαπωνία. «Καθόμουν μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή, πάνω σε μια καρέκλα με
ροδίτσες. Και ξαφνικά οι ροδίτσες έκαναν βόλτα στο γραφείο. Ε, λοιπόν, ο μόνος
που βγήκε έξω και είχε αλλάξει το χρώμα του ήμουν εγώ. Οι Ιάπωνες έκαναν σαν
να μη συνέβη τίποτα». Ήταν 6,9 Ρίχτερ.

Κατά περίεργη σύμπτωση από τότε δεν ξανακουνήθηκε έτσι η Ιαπωνία. Την επόμενη
φορά τον ξύπνησε στις 3 τα ξημερώματα ο σεισμός της 25 Νοεμβρίου του ’93 που
σημειώθηκε στην περιοχή μεταξύ Κυθήρων και Κρήτης. Όταν ήταν μαθητής στην
Ιεράπετρα, τον τόπο καταγωγής του, δεν θα ξεχάσει ποτέ τη μέρα που έγινε
σεισμός και έσπασαν τα τζάμια. Πανικός και υστερία στην τάξη, αφού «ούτε οι
καθηγητές δεν ήξεραν να μας πουν τι να κάνουμε». Από τότε όμως άλλαξαν πολλά.

Η πρώτη σκέψη του κάθε φορά που αντιλαμβάνεται ένα σεισμό είναι να υπολογίσει
μηχανικά «πόσο κοντινός είναι». Όταν είναι μακρινός η κίνηση έχει μεγαλύτερη
περίοδο, όταν είναι γειτονικός είναι ξαφνικός σαν έκρηξη, ένα «μπουμ». Η
ξαφνική, απότομη κίνηση προκαλεί μεγαλύτερο πανικό από μιαν αργή σεισμική κίνηση.

«Κάθε σεισμολόγος πιστεύω έχει μια μεγάλη προσωπική αγωνία κάθε φορά που
βλέπει τα μηχανήματα να κινούνται. Το μυαλό σου πάει αμέσως στο τι γίνεται
εκείνη τη στιγμή στην περιοχή. Τα τηλέφωνα παίρνουν φωτιά από τους κατοίκους
που μας λένε ότι γίνεται σεισμός. Το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο έχει 29 σταθμούς
σ’ όλη τη χώρα μας όπως και το Κέντρο Γεωφυσικής του Αριστοτελείου. Δικούς του
σταθμούς σε τοπική εμβέλεια, στη Δυτική Ελλάδα, έχει και το Πανεπιστήμιο της
Πάτρας. Εμείς βγάζουμε πάντα κοινές ανακοινώσεις με τη Θεσσαλονίκη αφού
συγκρίνουμε τις μετρήσεις. Στην περίπτωση αυτή δεν γίνεται αγώνας δρόμου για
το ποιος θα βγει να πει πρώτος την είδηση, αλλά αγώνας υπευθυνότητας. Και
ασφαλώς δεν μπορείς να βγεις το επόμενο λεπτό και να προγνωσιολογείς».