Για τρεις λόγους γλυτώσαμε από καταστροφή

Μα, είναι δυνατόν ένας σεισμός τέτοιου μεγέθους να αφήσει «αλώβητη» μια
ολόκληρη περιοχή; «Ναι», απαντούν οι ειδικοί και παραθέτουν τρεις βασικούς
λόγους: Την κατασκευή των σπιτιών, το επίκεντρο του σεισμού και τη γεωλογική
ιδιομορφία της περιοχής.

ΟΙ ΖΗΜΙΕΣ που προκλήθηκαν από τον σεισμό των 6,6 Ρίχτερ, αλλά και από τους
εξίσου ισχυρούς, που επακολούθησαν, φαίνεται να είναι «σταγόνες στον ωκεανό»
μπροστά σε αυτό που θα συνέβαινε, «αν»… Αν τα σπίτια ήταν διαφορετικά
κατασκευασμένα, αν το επίκεντρο του σεισμού ήταν στην ξηρά, αν στην περιοχή
δεν υπήρχαν τα στρώματα των «εβαποριτών». Τότε ίσως οι επιπτώσεις να ήταν διαφορετικές…

Στην περίπτωση του χθεσινού σεισμού φαίνεται πως η ίδια η φύση «γλίτωσε» τους
κατοίκους από την καταστροφή. «Ήμασταν τυχεροί που και αυτός ο μεγάλος σεισμός
είχε ως επίκεντρο υποθαλάσσια περιοχή», ανέφερε στα «ΝΕΑ» ο σεισμολόγος κ.
Γεράσιμος Χουλιάρας και πρόσθεσε ότι, όπως συμβαίνει με κάθε τέτοιο σεισμό,
«τα σεισμικά κύματα, μέχρι να βγουν στην επιφάνεια, απορροφώνται επειδή είναι
ελαστικά από το νερό, με αποτέλεσμα η ενέργειά τους να εξασθενεί». Ο κ.
Χουλιάρας επισημαίνει ακόμη ότι όσο πιο μεγάλο είναι το βάθος της θάλασσας,
τόσο μεγαλύτερος είναι και ο βαθμός εξασθένησης των σεισμικών κυμάτων».

Μάλιστα, δεν είναι τυχαίο πως οι περισσότεροι σεισμολόγοι ανησυχούν λιγότερο
όταν έχουν να κάνουν με σεισμούς, το επίκεντρο των οποίων εντοπίζεται σε
θαλάσσια περιοχή. Και η πλειονότητα των σεισμών στην Ελλάδα, σε ποσοστό 90%,
προέρχονται, σύμφωνα με τον διευθυντή του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του
Αστεροσκοπείου Αθηνών Γιώργο Σταυρακάκη, από υποθαλάσσιους εστιακούς χώρους.

Εκτός, όμως, από τον «φραγμό» που επέβαλε ο θαλάσσιος όγκος στις καταστροφικές
συνέπειες του χθεσινού σεισμού, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η γεωλογική
ιδιομορφία της περιοχής.

Ολόκληρη η περιοχή της Δυτικής Ελλάδας, στα σημεία της που βρέχονται από το
Ιόνιο Πέλαγος και πολύ περισσότερο το έδαφος των νησιών, διατρέχονται από ένα
πολύπλοκο πλέγμα υποθαλάσσιων και μη ρηγμάτων. Έτσι, αν στην Ιταλία ή την
Τουρκία, για παράδειγμα, υπάρχουν ορισμένα πολύ μεγάλα ρήγματα, τα οποία
ευθύνονται για την ύπαρξη σεισμών, στον χώρο του Ιονίου, η κατάσταση περιπλέκεται.

Σύμφωνα με τον Στάθη Στείρο, γεωλόγο μηχανικό, επίκουρο καθηγητή στο Τμήμα
Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Πάτρας, σημαντικό ρόλο στην αποφυγή
μεγάλης καταστροφής έπαιξε η ύπαρξη μιας σειράς ρηγμάτων στην περιοχή των
νησιών του Ιονίου και στην ευρύτερη περιοχή, τα οποία δρουν «μονωτικά» σε ό,τι
αφορά την απορρόφηση των σεισμικών κυμάτων «κι έτσι ένας ισχυρός σεισμός
φθάνει εξασθενημένος σε περιοχές που τυχαίνει να είναι κατοικημένες».

Σημαντικό ρόλο στην αποφυγή της καταστροφής έπαιξε και η ύπαρξη «ενός
καταπληκτικού αντισεισμικού σχεδιασμού που υπάρχει στα νησιά του Ιονίου από
την εποχή των Άγγλων». Περιγράφοντας το μοντέλο του 1823, ο κ. Στείρος τονίζει
πως πρόκειται για ένα ξύλινο κατά βάση σκελετό, στον οποίο στηρίζεται
ουσιαστικά η οροφή, ενώ η τοίχοι μπορούν να «αντιδράσουν» στον σεισμό. «Αυτό
πρακτικά σημαίνει ότι μπορεί να καταρρεύσει μέρος των τοίχων, όχι όμως η οροφή».

«ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ εκτιμήσεις μου λένε ότι μέσα σε διάστημα ενάμιση μήνα
υπάρχει πιθανότητα να εκδηλωθεί μεγάλος σεισμός στην ηπειρωτική χώρα».

Την ανησυχία του ότι έως το τέλος του χρόνου αναμένεται νέος μεγάλος σεισμός,
αυτήν τη φορά όχι στη θάλασσα, εκφράζει στα «ΝΕΑ» ο αναπληρωτής καθηγητής
Σεισμολογίας και διευθυντής του Εργαστηρίου Σεισμολογίας στο Πανεπιστήμιο
Πατρών Άκης Τσελέντης.

«Μέχρι τώρα, ήμασταν τυχεροί που οι σεισμοί ήταν σε υποθαλάσσιο χώρο. Εκφράζω
την ανησυχία μου για την ηπειρωτική χώρα», είπε ο κ. Τσελέντης, το
Σεισμολογικό Εργαστήριο του οποίου έδωσε ένταση 6,7 Ρίχτερ για τον πρώτο
χθεσινό μεγάλο σεισμό.

Όπως λέει ο ίδιος, από τις 30 Οκτωβρίου είχαν καταγραφεί έντονα προσεισμικά
σήματα στον σταθμό ΒΑΝ του Λουτρακίου και στον Πειραματικό Σταθμό του
Πανεπιστημίου Πατρών. «Επειδή δεν είχαμε την απαραίτητη πληροφόρηση για το
μέγεθος και το επίκεντρο του τότε επικείμενου σεισμού, προτιμήσαμε να
στείλουμε τις επιστημονικές παρατηρήσεις μας σε δεκαπέντε κέντρα του εξωτερικού».

Ο κ. Τσελέντης υποστηρίζει ότι όταν στο Ιόνιο «ξυπνήσουν» οι σεισμοί, δύσκολα
σταματάνε. «Η μετασεισμική δραστηριότητα θα είναι έντονη με εκατοντάδες
μετασεισμούς, κάποιοι από τους οποίους μπορεί να είναι μεγάλοι, να φθάσουν
ακόμη και τα 6 Ρίχτερ. Η χώρα αυτή την περίοδο βρίσκεται σε σεισμική έξαρση.
Πρέπει, πάντως, να περάσουν τουλάχιστον δύο ημέρες για να διαπιστωθεί αν ήταν
ο κύριος σεισμός. Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι η σεισμική δόνηση δεν
συνδέεται με τις προηγούμενες».

Το γεγονός ότι το επίκεντρο του σεισμού ήταν στη θάλασσα, μας γλίτωσε από
μεγάλη καταστροφή, όπως λέει ο κ. Τσελέντης. «Επίσης, το γεγονός ότι τα σπίτια
στα Ιόνια έχουν πολύ καλή αντισεισμική προστασία, είναι πραγματικά φρούρια,
συνέβαλε ώστε να μην υπάρξουν χειρότερα».

ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ρήγμα κάθε χιλιόμετρο κι ένα μεγάλο ρήγμα κάθε πέντε χιλιόμετρα. Κι
όμως. Στα νησιά του Ιουνίου το «αιρ μπαγκ» λέγεται εβαπορίτης, ένα μείγμα
ορυκτού αλατιού και γύψου, που σε ορισμένες περιπτώσεις έχει παρεισφρήσει στα
ρήγματα απορροφώντας τα σεισμικά κύματα και εμποδίζοντάς τα να φτάσουν στην
άλλη άκρη.

«Υπήρξαν περιπτώσεις σεισμών στα νησιά του Ιουνίου, όπως στη Λευκάδα, την
Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο, όπου η μια περιοχή του νησιού κυριολεκτικά
κατέρρευσε, ενώ στην άλλη ούτε που κατάλαβαν τίποτε», επισημαίνει ο
γεωλόγος-μηχανικός Στάθης Στείρος, επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Πολιτικών
Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Πάτρας. Ο ίδιος επικαλείται, μάλιστα, το
παράδειγμα του καταστροφικού σεισμού στην Κεφαλονιά το 1953, όπου η ύπαρξη του
ρήγματος προφύλαξε την περιοχή του Φισκάρδου, αλλά και το παράδειγμα ­ πάλι
της Κεφαλονιάς ­ σε σεισμούς του προηγούμενου αιώνα, όπου φαίνεται καθαρά πως
στο ίδιο νησί τα φαινόμενα εκδηλώνονται διαφορετικά.

«Τι έχει συμβεί; Ο εβαπορίτης (θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα μείγμα που
δημιουργήθηκε από ορυκτό αλάτι και γύψο, ένα στρώμα που άφησε πίσω της η
αποξηραμένη θάλασσα εκατομμύρια χρόνια πριν) έχει γλιστρήσει εμβόλιμα σε
ορισμένα ρήγματα και λειτουργεί πρακτικά σαν αμορτισέρ. Απορροφά τα σεισμικά
κύματα σε υψηλό ποσοστό εξασθενώντας τη δράση τους».

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Γραφείο Βόρειας Ελλάδας

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ μεγέθους 6,6 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, που συγκλόνισε χθες τη
Ζάκυνθο, ήταν κατά πάσα πιθανότητα ο κύριος και ο σεισμός των 6 Ρίχτερ, που
επακολούθησε, ο μεγαλύτερος μετασεισμός, σύμφωνα με τον καθηγητή Σεισμολογίας
στο ΑΠΘ κ. Βασίλη Παπαζάχο.

Όπως επεσήμανε, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο χθεσινός ισχυρός σεισμός εντάσσεται στη
σεισμική ζώνη που βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του ελληνικού τόξου, περιοχή
η οποία παρουσιάζει υψηλή σεισμικότητα.

Στην ίδια περιοχή, ο μεγαλύτερος πρόσφατος σεισμός σημειώθηκε το 1976 και είχε
μέγεθος 6,5 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ. Ο χθεσινός σεισμός χαρακτηρίζεται
επιφανειακός και είχε επίκεντρο θαλάσσια περιοχή σε βάθος δέκα περίπου χιλιομέτρων.

Με βάση τα επιστημονικά και στατιστικά στοιχεία, ο κύριος σεισμός και ο
μεγαλύτερος μετασεισμός έχουν απόκλιση της τάξης των 0,7 βαθμών της κλίμακας
Ρίχτερ, γεγονός που οδηγεί τους επιστήμονες του Εργαστηρίου Γεωφυσικής να
εκτιμήσουν ότι κατά πάσα πιθανότητα επρόκειτο για τον κύριο και το μεγαλύτερο μετασεισμό.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Εργαστηρίου Γεωφυσικής του ΑΠΘ, στις 3.08 χθες
το μεσημέρι σημειώθηκε η σεισμική δόνηση μεγέθους 6,6 βαθμών της κλίμακας
Ρίχτερ και πέντε λεπτά αργότερα σημειώθηκε ο σεισμός των 6 Ρίχτερ. Στις 17.24
το απόγευμα σημειώθηκε άλλη μία σεισμική δόνηση, μεγέθους 5,8 βαθμών της
κλίμακας Ρίχτερ, ενώ ακολούθησαν αρκετοί σεισμοί με μικρότερο μέγεθος.

Οι δονήσεις προέρχονταν από απόσταση 390 χιλιομέτρων νοτιοδυτικά της
Θεσσαλονίκης και 250 χιλιομέτρων δυτικά της Αθήνας, ενώ το επίκεντρο
εντοπίστηκε στη θαλάσσια περιοχή 30 περίπου χιλιόμετρα νότια της Ζακύνθου.

Ο σεισμός της Ζακύνθου συνδέεται, σύμφωνα με τον καθηγητή Παπαζάχο, με το
σεισμό μεγέθους 6,3 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ ­ τα επίκεντρά τους είναι
γειτονικά ­ που αναστάτωσε στις 13 Οκτωβρίου του 1997 την περιοχή της
Καλαμάτας και πιθανόν ενεργοποίησε το βορειοδυτικό άκρο του ελληνικού τόξου. Ο
κ. Παπαζάχος τόνισε ότι οι σεισμοί της Καλαμάτας και της Ζακύνθου δεν φαίνεται
να συνδέονται με τις υπόλοιπες σεισμικές δονήσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια
του τελευταίου μήνα στον Κορινθιακό, στη Στερεά Ελλάδα και σε νησιά του
Βορείου Αιγαίου.

Στο πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο Σεισμολογίας, που έγινε τον περασμένο Αύγουστο
στη Θεσσαλονίκη, ο καθηγητής Βασίλης Παπαζάχος παρουσίασε μελέτη του
Εργαστηρίου Γεωφυσικής, σύμφωνα με την οποία ­ βάσει της μεθόδου μακράς
διάρκειας πρόγνωσης ­ αναμενόταν στα επόμενα δέκα χρόνια και σε ποσοστό 76%
σεισμός μεγέθους 6,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ στην περιοχή της Ζακύνθου.