Η ώρα του απολογισμού

ε τι περιβάλλον ζούμε; Προς ποια κατεύθυνση εξελίσσεται το περιβάλλον αυτό;
Ποιες είναι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον του τρόπου ζωής στην καταναλωτική μας
κοινωνία; Ποια είναι η κατάσταση του περιβάλλοντος στις άλλες ευρωπαϊκές
χώρες; Τα ερωτήματα αυτά έθετε το Οικοβαρόμετρο πριν από ένα χρόνο, όταν
ξεκινούσε η προσπάθεια της Greenpeace σε συνεργασία με «ΤΑ ΝΕΑ», με στόχο να
συνθέσει μια όσο το δυνατόν περισσότερο αντικειμενική εικόνα του περιβάλλοντος
στην Ελλάδα και την Ευρώπη ­ μιαν εικόνα βασισμένη σε «στοιχεία και αριθμούς»,
όπως υπενθύμιζε ο υπέρτιτλος της σειράς.

Ανελλιπώς επί ένα χρόνο το Οικοβαρόμετρο παρουσίαζε κάθε Τρίτη ένα αυτοτελές
θέμα, βασισμένο σε έναν ή περισσότερους περιβαλλοντικούς δείκτες. Με χάρτες,
πίνακες και γραφήματα προσπάθησε να δείξει την κατάσταση του περιβάλλοντος,
τις πιέσεις που ασκούν σε αυτό οι ανθρώπινες δραστηριότητες και την κατεύθυνση
προς την οποία εξελίσσεται το περιβάλλον.

Τώρα όμως ήρθε η ώρα του απολογισμού. Πέτυχε η προσπάθεια; Την απάντηση, όπως
είναι φυσικό, την αφήνουμε στους αναγνώστες. Εμείς θα περιοριστούμε σε μια
σύντομη ανασκόπηση πεπραγμένων.

Οφείλουμε όμως πριν απ’ όλα να ευχαριστήσουμε όλους όσοι μάς βοήθησαν με την
παροχή στοιχείων και φωτογραφικού υλικού. Ευχαριστούμε κυρίως τον Ευρωπαϊκό
Οργανισμό Περιβάλλοντος, το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, το
Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, την Ορνιθολογική Εταιρεία, το περιοδικό
«Κυνηγός», την Ελληνική Εταιρεία για την Προστασία της Φύσης, την Άμεση
Επέμβαση για την Προστασία της Φύσης και τα υπουργεία Περιβάλλοντος και
Γεωργίας. Ονομαστικά θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους Μαρτίνο Γκαίτλιχ, Ιωάννα
Ταχμιντζή, Ευάγγελο Παπαθανασίου, Τζίνια Τραμπάζαλη, Λεωνίδα Λουλούδη, Νέλλη
Παλαιολόγου, Γιάννη Βουρνά, Ράνια Σπυροπούλου, Γιώργο Ντούρο, Κώστα Βασιλάκη,
Δημήτρη Βελισσαρίου, Χριστίνα Φουρναράκη, Αριστοτέλη Παπαγεωργίου, Γιάννη
Οικονομίδη, Γιώργο Χανδρινό, Στέλιο Ψωμά και Νίκο Χαραλαμπίδη για την πρόθυμη
συνεργασία τους.

Στον χρόνο που πέρασε το Οικοβαρόμετρο περιέγραψε και ανέλυσε 46 θέματα. Η
σειρά των θεμάτων ήταν λίγο – πολύ τυχαία, όχι όμως η επιλογή τους. Από τα 46
θέματα, 7 αφορούσαν τη ρύπανση του αέρα, 6 το αστικό περιβάλλον και τις
μεταφορές, 8 τη βιομηχανική παραγωγή, την ενέργεια και τα τοξικά απόβλητα, 4
τις ήπιες μορφές ενέργειας, 3 την πρωτογενή παραγωγή, 11 το φυσικό περιβάλλον
και τους φυσικούς πόρους, 6 απειλούμενα ζώα ως βιολογικούς δείκτες, 1
χρησιμοποιούσε τον ίδιο τον άνθρωπο ως βιολογικό δείκτη. Διακρίνουμε συνεπώς
ότι η θεματολογία κινήθηκε στο πλαίσιο των τριών ομόκεντρων κύκλων που,
σχηματικά, συναποτελούν το περιβάλλον στο οποίο ζούμε: τις πόλεις όπου
κατοικούν οι περισσότεροι από εμάς, την αγροτική ύπαιθρο που μας τρέφει και
την «άγρια» φύση, όπου οι παραγωγικές δραστηριότητες είναι ελάχιστες ώς μηδενικές.

Στον πρώτο κύκλο ­ το αστικό και βιομηχανικό περιβάλλον των πόλεων ­ οι
επιδόσεις της χώρας μας δεν είναι καλές. Η Ελλάδα είναι πρώτη σε κατά κεφαλή
παραγωγή τσιμέντου αλλά τελευταία στην εξοικονόμηση ενέργειας, εκπέμπει το
περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα ανά παραγόμενη κιλοβατώρα και είναι
τελευταία στην ανάπτυξη των σιδηροδρομικών μεταφορών. Η Αθήνα έχει το
μικρότερο ποσοστό πρασίνου και ο αέρας της είναι από τους πιο επιβαρημένους σε
φωτοχημικούς ρύπους.

Στον δεύτερο κύκλο ­ την αγροτική ύπαιθρο ­ η κατάσταση είναι καλύτερη στον
βαθμό που η εντατικοποίηση και η εκμηχάνιση της παραγωγής είναι χαμηλότερες
απ’ ό,τι στις περισσότερο αναπτυγμένες χώρες. Η ελληνική γεωργία είναι όμως η
πιο σπάταλη σε νερό στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ελλάδα κατέχει την τελευταία
θέση στην ανάπτυξη των βιοκαλλιεργειών. Δασικές πυρκαγιές, υπερβόσκηση και
ακατάλληλες καλλιέργειες οδηγούν στην υποβάθμιση των εδαφών και φθάνει ώς την
ερημοποίηση ­ σε μικρότερο όμως βαθμό από την Πορτογαλία και την Ισπανία. Η
ύπαιθρος υφίσταται έντονη τουριστική διάβρωση με αποτέλεσμα να μειώνεται τα
τελευταία χρόνια ο αριθμός των τουριστών.

Στον τρίτο κύκλο ­ την άγρια φύση ­, εκεί όπου απουσιάζει ο άνθρωπος, η
κατάσταση στην Ελλάδα είναι καλύτερη απ’ ό,τι στις περισσότερες χώρες της
Ευρώπης. Στη χώρα μας υπάρχει ένα από τα τελευταία παρθένα δάση στην Ευρώπη ­
το παρθένιο δάσος της Ροδόπης ­, η χλωρίδα και η ορνιθοπανίδα της είναι οι πιο
πλούσιες σε είδη στην Ευρώπη. Στα δάση της Βόρειας Ελλάδας επιζεί η αρκούδα,
στα ποτάμια κολυμπούν ακόμη βίδρες, ο γυπαετός εξακολουθεί να περιπολεί στον
ουρανό της Κρήτης, και η φώκια να φωλιάζει στις έρημες ακτές. Όμως η άγρια
φύση υποχωρεί άτακτα. Δρόμοι ανοίγονται παντού και ο χώρος τεμαχίζεται και
«αξιοποιείται». Στην Ελλάδα με την τόσο πλούσια άγρια ζωή, η φύση στην πράξη
δεν προστατεύεται. Οι δέκα εθνικοί δρυμοί και οι ένδεκα υγρότοποι διεθνούς
σημασίας είναι λίγο – πολύ αφημένοι στην τύχη τους.