17,2 τρισ. το κόστος της Κατοχής

Απόφαση 137/97. Πολυμελές Πρωτοδικείο Λιβαδειάς. Μία απόφαση που ήδη μπορεί να
χαρακτηριστεί ως ιστορική. Γιατί είναι η πρώτη (και καταδικαστική) παγκοσμίως
για τις αστικές ευθύνες της Γερμανίας λόγω των καταστροφών που προκάλεσε το Γ’ Ράιχ.

ΜΕ ΤΗ δικαστική απόφαση καλείται το Γερμανικό Δημόσιο να καταβάλει 9,5 δισ.
δραχμές για τη σφαγή του Διστόμου Βοιωτίας το 1944, ενώ γίνεται το πρώτο βήμα
για να καταβληθεί στη χώρα μας το τίμημα της γερμανικής κατοχής που
υπολογίζεται σε 61,5 δισ. δολάρια (17,2 τρισ. δρχ.) πλην του κατοχικού δανείου
προς τους Γερμανούς, για το οποίο η απαίτηση της Ελλάδας ανέρχεται σε 485 δισ. δρχ.

Για το ύψος των επανορθώσεων, αρκεί να αναφερθεί ότι τα έσοδα του
προϋπολογισμού για το 1998 ανέρχονται σε 9,4 τρισ. δρχ. Πέραν της αναγνώρισης
των αστικών ευθυνών του γερμανικού Δημοσίου, ωστόσο, με την απόφαση του
Πρωτοδικείου Λιβαδειάς κρίθηκαν και σημαντικά ζητήματα από τα οποία εξαρτάται
η δικαίωση των ελληνικών αιτημάτων, όπως:

1 Η αρμοδιότητα των ελληνικών δικαστηρίων να αποφανθούν για το ζήτημα,
αφού «η αρχή της εδαφικής κυριαρχίας, ως θεμελιώδης κανόνας της διεθνούς
έννομης τάξης, είναι υπέρτερη της αρχής της ετεροδικίας (Κανονισμός Χάγης,
1907)». Αντίθετα επιχειρήματα είχε προβάλει η γερμανική κυβέρνηση αρνούμενη να
παρασταθεί στη δίκη.

2 Η δυνατότητα των Ελλήνων πολιτών (άμεσα πληγέντων ή συγγενών τους) να
απαιτήσουν αποζημιώσεις από το γερμανικό κράτος. Στην απόφαση τονίζεται ότι το
Διεθνές Δίκαιο επιτρέπει «οι ένδικες απαιτήσεις να ασκούνται ατομικώς και όχι
από το κράτος, του οποίου οι ενάγοντες είναι πολίτες». Και είναι ιδιαίτερα
σημαντικό ότι το ίδιο έκρινε (Μάιος 1996) και το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό
Δικαστήριο της Γερμανίας προκαλώντας πρόσθετους «πονοκεφάλους» στη γερμανική κυβέρνηση.

Με την απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς αποζημιώνονται 125 οικογένειες από
το Δίστομο. Και αναμένονται προσεχώς χιλιάδες αποφάσεις σε όλη τη χώρα για τις
χιλιάδες ανάλογες προσφυγές που έχουν υποβληθεί από Έλληνες πολίτες. Η πρώτη
απόφαση καθαρογραμμένη και μεταφρασμένη θα κοινοποιηθεί την προσεχή εβδομάδα
στις γερμανικές αρχές μέσω του υπουργείου Εξωτερικών. Οι Γερμανοί θα έχουν
κατόπιν προθεσμία δύο μηνών για να ασκήσουν έφεση. Διαφορετικά η υπόθεση
τελεσιδικεί. Πρωτοδίκως δεν παραστάθηκαν, θεωρώντας ότι έτσι δεν νομιμοποιούν
το δικαστήριο… Στο Εφετείο θα εμφανιστούν; «Αν δεν ασκήσουν έφεση, δεν
κερδίζουν τίποτα…», λέει ο νομάρχης Βοιωτίας κ. Ι. Σταμούλης που πρωτοστατεί
στο θέμα των γερμανικών επανορθώσεων. «Και αυτό γιατί εάν βρίσκονταν στο
Πρωτοδικείο, θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν τα στοιχεία για τις απώλειες που
παρουσίαζε κάθε οικογένεια και η αποδεικτική διαδικασία θα τελείωνε σε τέσσερα
χρόνια. Τώρα δεν είχαν ούτε χρονικό κέρδος»

Τι μέλλει γενέσθαι; Όταν η απόφαση τελεσιδικήσει στην Ελλάδα και υπό την
προϋπόθεση ότι η Γερμανία θα εξακολουθήσει να αρνείται την εφαρμογή της, τότε
θα επιληφθεί το Δικαστήριο του Συμβουλίου της Ευρώπης στο Στρασβούργο, με
προσφυγή των δικαιούχων των επανορθώσεων. Σε μια τέτοια εξέλιξη, οι Γερμανοί
θα πρέπει αναγκαστικά να αλλάξουν ρότα.

Ακόμη, το Ελληνικό Δημόσιο εν ονόματι των δικαιούχων θα μπορεί να προσφύγει
στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Και μάλιστα μονομερώς, αφού η Γερμανία έχει
συνυπογράψει το ιδρυτικό της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο προβλέπει ότι
τα μέλης της ενάγονται υποχρεωτικά στη Χάγη, χωρίς να απαιτείται κοινή
συμφωνία των αντίδικων πλευρών.

Και σε μία τρίτη οδό, η Ελλάδα μπορεί να προσφύγει κατά της Γερμανίας στη
διαδικασία Συνδιαλλαγής και Διαιτησίας της ΔΑΣΕ (Σύμβαση Στοκχόλμης, 1992)
στην οποία συμμετέχουν και τα δύο κράτη.

Ό, τι κι αν συμβεί τελικώς, το βέβαιο είναι ότι η απόφαση της Λιβαδειάς
δρομολογεί εξελίξεις στο θέμα των γερμανικών επανορθώσεων. Πολύ περισσότερο
από τη στιγμή που το θέμα φουντώνει και στην ίδια τη Γερμανία, η οποία ­
ύστερα από την απόφαση του Συναγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης ­ έχει
αναγκαστεί να παρίσταται ως αντίδικος στις αγωγές που υποβάλουν θύματα του
ναζισμού. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, μάλιστα, το Πρωτοδικείο της Βόννης
επιδίκασε αποζημίωση (λόγω απώλειας δεδουλευμένων) σε Εβραία που είχε
υποχρεωθεί να δουλέψει χωρίς αμοιβή σε εργοστάσιο, κοντά στο στρατόπεδο του
Άουσβιτς. Και για τη Γερμανία, αυτή η απόφαση ήταν μία αρχή…