ΑΥΤΟΙ

… δεν έδωσε ακόμη απαντήσεις στα παλιά μεγάλα ερωτήματα και κατέφθασαν
κιόλας τα καινούργια. Λες και είναι η επιστήμη που μόνο ρωτά, όχι απαντά. Και
πάνω στην καμπή, εκεί που μερικοί ήλπιζαν πως θα βρίσκονταν κάποιες
απαντήσεις, αλλάζει όλο το σκηνικό, και αυτή η σχέση ερώτησης-απάντησης. Ακόμα
και η φυσιογνωμία του ερωτώντος: Αυτός που ρωτά σήμερα για το τι και το πώς
της ζωής δεν είναι κάποιος που φιλοσοφεί βολτάροντας στις μυρτιές του Ιλισσού,
αλλά κάποιος που παράγει ο ίδιος ζωή, σε αμέτρητα εργαστήρια σ’ όλο τον κόσμο,
και που πολύ θα ‘θελε και ο ίδιος να φωτιστεί, να καταλάβει τι ακριβώς κάνει.

… χωρίς καν να σκέφτεται; Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη φιλοσοφία είναι
σήμερα η γενετική, λέει ο Έβερετ Μέντελσον. Καθηγητής της Ιστορίας της
Επιστήμης στο Χάρβαρντ, ο Μ. θεωρείται από τους σημαντικότερους διανοητές στην
Αμερική. «Επείγει να διατυπώσουμε αρχές ως προς τα πειράματα σε ανθρώπους,
γιατί σύντομα θ’ αρχίσουν αλλαγές και στη γενετική βάση ­ λέει σε συνέντευξή
του στην “Ουνιτά”. ­ Με ποια κριτήρια θα κάνουμε τις επιλογές μας; Και ποιος
θα τα θεσπίσει;». Οι βιοτεχνικοί δεν είναι φιλόσοφοι, πρέπει όμως ν’ αρχίσουν
και αυτοί να φιλοσοφούν. Ποτέ άλλοτε, λέει ο Μ., δεν ήταν τόσο επιτακτική η
ανάγκη να είσαι πανεπιστήμων: Από τη φάση των «ειδικών», που χαρακτήριζε τον
20ό αιώνα, επιστρέφουμε στον εγκυκλοπαιδισμό, αλλά με αποσκευές τώρα πολύ
βαρύτερες από εκείνες που σήκωνε ο Αριστοτέλης ή ο Ντιντερό.

… πιστεύει πως καίτοι ο σκοπός της ζωής (αν υπάρχει) παραμένει ασαφής, ο
σκοπός της εργαστηριακής ζωής πρέπει να προσδιοριστεί επειγόντως. Πλησιάζει η
στιγμή που θα παράγονται «εργαστηριακά» ανθρώπινα πλάσματα, λέει. Πρέπει ν’
αποφασίσουμε τι θέλουμε. Υπερανθρώπους; Αϊνστάιν; Μήπως…. ολόκληρες
κοινωνίες, νέους πολιτισμούς; Απεύχεται βέβαια ο Μ. τους ακραίους
πειραματισμούς. Δεν τον γοητεύουν όλα αυτά. Υπάρχει ο κίνδυνος, λέει, μέσα στο
πάθος των ζηλωτών της βιοτεχνολογίας, ν’ αλλοιωθούν ή και να σβηστούν κώδικες
βασικοί της ζωής ­ ακόμα και της ανθρώπινης ­ και μετά να μην ξέρουμε τι να
κάνουμε. Να γίνουμε Άλλοι. «Γι’ αυτό, απαιτείται πλέον στενή και πιο
διαδραστική (interactive) σχέση μεταξύ τεχνικών και φιλόσοφων. Η κάθε πλευρά
να είναι διαρκώς ενήμερη για τα έργα και τα σχέδια της άλλης». Και οι
κοινωνιολόγοι ας στρωθούν, μαζί με τους τεχνικούς αλλά και τους πολιτικούς, να
σκεφτούν «ποιες είναι οι επιθυμητές κατευθύνσεις, γενικότερα, της ανθρώπινης κοινωνίας».

… επικίνδυνη έχει επέλθει στους τομείς της ανθρώπινης εμπειρίας, λέει ο Μ.
Οι τεχνικοί έχουν απομακρυνθεί από τους κοινωνικούς επιστήμονες. Και αυτοί από
τους τεχνικούς. Οι πολιτικοί έχουν, επίσης, μείνει μόνοι. «Διαζύγιο έχει πάρει
και ο μέσος άνθρωπος από τη γνώση: Όσο οι γνώσεις πληθαίνουν, τόσο πιο
απρόσιτες γίνονται για τον μέσο άνθρωπο». Γιατί; Φταίει το σχολείο, που έχει
μείνει απ’ έξω από τη νέα τεχνολογία αλλά και από τις κοινωνικές επιστήμες.
Φταίει και ο «μονοδρομικός» ως τώρα χαρακτήρας των πληροφοριακών δικτύων.
Μπαίνεις στο Ιντερνέτ ως πελάτης, δεν έχει αναπτυχθεί η αμφίδρομη σχέση. Μόνο
παίρνεις, μόνο ρωτάς». Και σου απαντούν, βέβαια, αλλά ουσιαστικός διάλογος,
ανταλλαγή εκτιμήσεων, το είδος εκείνο της επικοινωνίας που παγιώνει τη γνώση,
δεν υπάρχει ­ ακόμη. Όλα είναι απρόσωπα, φευγαλέα, στον αέρα.