Πανεπιστήμιο Αλάσκας, οδός… Βεραντζέρου 205

Παράλογο: Αυτό που βρίσκεται πέραν κάθε υπολογισμού, εκτός πάσης λογικής.

Εκπαιδευτικό παράλογο: στη χώρα μας σήμερα, τη στιγμή που στην επιτροπή
αναθεώρησης του Συντάγματος στη Βουλή γίνονται κόντρες για τα ιδιωτικά
Πανεπιστήμια και το υπουργείο Παιδείας προωθεί μια εφ’ όλης της ύλης
εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, κανείς δεν δείχνει να λαμβάνει υπ’ όψιν μια σκληρή
πραγματικότητα ­ πόσο μάλλον να την αντιμετωπίσει.

Εκτός από τα 18 δημόσια ελληνικά Πανεπιστήμια, λειτουργούν κανονικότατα και…
39 ιδιωτικά αλλοδαπά Πανεπιστήμια, πολλά εντός και λίγα εκτός εισαγωγικών, τα
οποία εισπράττουν δίδακτρα έως 2 εκατομμύρια δραχμές και «παράγουν» περίπου
2.000 πτυχιούχους τον χρόνο, με σπουδές αποκλειστικά στην Ελλάδα. Τα πτυχία
αυτών των νέων, που συνολικά υπολογίζονται πάνω από 10.000 (από το 1989 που
άρχισε η έκρηξη συνεργασιών ξένων, κυρίως αγγλικών Πανεπιστημίων, με
Εργαστήρια Ελευθέρων Σπουδών, άρα απόφοιτοι ’92 και μετά), αναγνωρίζονται σε
όλη την Ευρώπη εκτός από την Ελλάδα. Όπου όμως, αναγνωρίζονται τα πτυχία των
ιδίων Πανεπιστημίων όταν τα προσκομίζουν αλλοδαποί απόφοιτοι, ακόμη και
Έλληνες που σπούδασαν σε αντίστοιχα συνεργαζόμενα εργαστήρια στο εξωτερικό,
αλλά όχι οι Έλληνες που σπούδασαν εδώ. Αιτία, φυσικά, η συνταγματική επιταγή
της δημόσιας δωρεάν Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Και όμως, η ακριβή ιδιωτική
εκπαίδευση είναι ήδη εδώ ­ και μπήκε από την πίσω πόρτα…

Επιπλέον, η ποιότητα των σπουδών στα εν λόγω «Πανεπιστήμια» και Πανεπιστήμια,
είναι και αυτή ανάλογη με το αν μπαίνουν ή όχι σε εισαγωγικά. Στα εκτός
εισαγωγικών λογίζεται ως εφάμιλλη του μητρικού Πανεπιστημίου και στα εντός
βρίσκεται μακράν συγκρίσεως. Το θέμα είναι πως σήμερα είναι δύσκολο να βρει
κανείς πού μπαίνουν τα εισαγωγικά. Γιατί η ποιότητα των σπουδών ελέγχεται ­
εντός και εκτός εισαγωγικών επίσης ­ από τις εκπαιδευτικές αρχές στις χώρες
προέλευσής τους, όχι όμως από την Ελλάδα γιατί υπάγονται στο υπουργείο…
Εμπορίου! Το υπουργείο Παιδείας δεν ενδιαφέρεται ούτε καν να μάθει ποια είνα.

ΕΤΟΙΜΑΖΟΝΤΑΙ ΜΗΝΥΣΕΙΣ

Επειδή η Πολιτεία αδιαφορεί, οι πανεπιστημιακοί ετοιμάζουν αυτό τον καιρό
«αντεπίθεση», ακόμα και με μηνύσεις. Ο πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου
Αθηνών κ. Αν. Κιντής, εξηγεί: «Η σημερινή κατάσταση αποτελεί την αποθέωση του
ελληνικού παραλογισμού. Τα ποσά που διακινούνται ετησίως, μαζί με την εκροή
συναλλάγματος των φοιτητών εξωτερικού, υπερβαίνουν τα 300 δισ. δραχμές. Το
ποσό είναι 40%-50% μεγαλύτερο από το σύνολο των κρατικών δαπανών για τη
δημόσια Τριτοβάθμια Εκπαίδευση κι εμείς έχουμε κλείσει απλά τα μάτια».

Τι προσφέρουν όμως τα «κολέγια»; Πρόπερσι ερευνητική ομάδα του Πολυτεχνείου,
υπό τον αντιπρύτανη κ. Γ. Τσαμασφύρο, έκανε σχετική έρευνα. Ιδού τι είδε ο
πανεπιστημιακός: «Στη συντριπτική πλειοψηφία διαπιστώσαμε πως επικρατούν φθηνά
πεδία γνώσης, ειδικότητες που δεν χρειάζονται υποδομή και εργαστήρια. Η
απουσία βιβλιοθηκών ήταν κραυγαλέα σε αυτές, όπως και η απουσία του
πανεπιστημιακού κλίματος, με την έννοια της ενότητας και πολλαπλότητας των
επιστημών. Είδαμε άλλα “Πανεπιστήμια” να λειτουργούν σε καλλιμάρμαρα κτίρια
και άλλα σε φωταγωγούς πολυκατοικιών. Άλλα να λειτουργούν πάνω από 20 χρόνια
με 20-25 κατευθύνσεις και 70-100 διδάσκοντες και άλλα με 2-3 χρόνια, 2-3
κατευθύνσεις και 2-3 διδάσκοντες. Είδαμε συνεργασίες με καλά Πανεπιστήμια του
εξωτερικού, αλλά στην πλειοψηφία με άγνωστα και αμφιβόλου ποιότητας ιδρύματα».

Σαν να μην έφθαναν αυτά, πλάι στα παρά ένα τεσσαράκοντα «κολέγια της Ελλάδας»
που συνεργάζονται με περίπου 180 (!) ιδρύματα του εξωτερικού ­ μάλιστα, πολλά
είναι κανονικά παραρτήματα συγκεκριμένων ξένων Πανεπιστημίων και λειτουργούν
με συμφωνία τύπου «Franchising» (μίσθωση επωνυμίας και έλεγχος καλής
λειτουργίας από τον παροχέα της) ­ λειτουργούν σήμερα 63 «φροντιστήρια
προετοιμασίας» (Foundations) ξένων Πανεπιστημίων, με μέσα δίδακτρα για ένα
έτος 1-1,5 εκατ. δραχμές. Αυτά προετοιμάζουν και προωθούν τους σπουδαστές για
φοίτηση εξ ολοκλήρου στο εξωτερικό, συνήθως παρακάμπτοντας τη διαδικασία των
εξετάσεων. Το πτυχίο σε αυτή την περίπτωση αναγνωρίζεται. Μόνο που πολλά
«φροντιστήρια» υπόσχονται ότι έχουν ήδη «κλείσει» θέσεις σε κάποιο διάσημο
Πανεπιστήμιο, όμως, δεν λένε ότι έκλεισαν δέκα θέσεις στο γνωστό Πανεπιστήμιο
­ κι άλλες 100 σε λιγότερο γνωστά έως άγνωστα…

Και κοντά σε αυτά, υπάρχουν και 8… ΕΚΜΕΚ (ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Μέσης
Εκπαίδευσης), τα οποία λειτουργούν αρχικά ως ιδιωτικά Λύκεια και κατόπιν ως
«φροντιστήρια» ή και «κολέγια». Συνολικά, οι σπουδαστές σε πάσης φύσεως
Εργαστήρια Ελεύθερων Σπουδών υπολογίζονται σήμερα σε πάνω από 30.000 νέους και
ο τζίρος των «κολεγίων», «φροντιστηρίων» και λοιπών του είδους, σε περισσότερα
από 30 δισ. δραχμές τον χρόνο. Απόφοιτοι έχουν ήδη προσφύγει στο Συμβούλιο της
Επικρατείας επικαλούμενοι τη σαφή οδηγία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (89/48), η
οποία αναφέρει ότι οι σπουδές σε ξένα ΑΕΙ, που έχουν αναγνωρισμένα
παραρτήματα, είναι ισότιμες με αυτές του εξωτερικού, ανεξάρτητα από τον τόπο
όπου έγιναν. Το θέμα εκκρεμεί, αλλά από τον Μάρτιο θα υπάρξουν σοβαρές
εξελίξεις. Τι γίνεται όταν το Κοινοτικό Δίκαιο «κονταροχτυπηθεί» ευθέως με το Σύνταγμα;

Και ακόμα, «πώς θα αποτρέψουμε τη διάχυση της ξένης κουλτούρας που ανοίγει την
πόρτα, ακόμα και για τη διακύβευση της εθνικής μας ιδιαιτερότητας; Γιατί ποιος
θα εμποδίσει την ίδρυση τουρκικού ιδιωτικού ΑΕΙ στη Θράκη ή των Σκοπίων στη
Φλώρινα», όπως διερωτάται ο πρώην πρύτανης ΕΜΠ κ. Ν. Μαρκάτος;

Μια σκληρή πραγματικότητα που θα περίμενε κανείς πως μόνο στρουθοκάμηλος δεν
θα έβλεπε: η ιδιωτική Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, εντός και εκτός εισαγωγικών, δεν
είναι πια ante portas, αλλά εντός ­ κι ας λέει το Σύνταγμα ό,τι λέει.
Επιπλέον, σήμερα είναι και ανεξέλεγκτη…

ΑΚΟΜΑ και μέσα στα βρετανικά σύνορα, αλλά και σε πολλές χώρες, όχι μόνο της
Ευρώπης, λειτουργεί πλέον το σύστημα των συνεργασιών των Πανεπιστημίων με
Εργαστήρια Ελεύθερων Σπουδών, λέει ο υπεύθυνος εκπαιδευτικών θεμάτων του
Βρετανικού Συμβουλίου κ. Άντριαν Οντέλ.

Για τον λόγο αυτό ­ και καθώς στην Ελλάδα η ποιότητα των παρεχόμενων σπουδών
αυτού του τύπου δεν ελέγχεται από κανέναν ­ ιδρύθηκε πέρυσι στην Αγγλία το
«Συμβούλιο για την Ποιότητα στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση» (HEQC – Higher
Education Quality Council) με σκοπό ακριβώς τον έλεγχο ποιότητας των
συνεργασιών αυτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι για τους πρώτους πιλοτικούς
ελέγχους επελέγησαν οι χώρες όπου το φαινόμενο έχει λάβει μεγάλη έκταση,
δηλαδή η Ελλάδα, η Ισπανία, το Χονγκ Κονγκ, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη! Στη
χώρα μας, οι πρώτοι έλεγχοι από ομάδα του HEQC έγιναν πέρυσι σε 5 «κολέγια»
που συνεργάζονται με αγγλικά ΑΕΙ, τα οποία κρίθηκε ότι πληρούσαν τους όρους
συνεργασίας και έγιναν απλά κάποιες παρατηρήσεις για καλύτερη οργάνωση των
σπουδών. Εφέτος ελέγχθηκαν ακόμα 4 «κολέγια» και το αποτέλεσμα του ελέγχου θα
ανακοινωθεί εντός του Νοεμβρίου. «Με αυτό τον τρόπο», προσθέτει ο κ. Οντέλ,
«όλοι οι συνεργαζόμενοι εργάζονται ξέροντας ότι κάποτε μπορεί αιφνιδίως να
ελεγχθούν, καθώς η επιλογή γίνεται τυχαία». Αυτή όμως είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος.

Στην άλλη όψη βρίσκονται οι αριθμοί. Τι εννοούμε; Στις λίστες των ιδιωτικών
σχολών ­ του εξειδικευμένου στο θέμα αυτό ετησίου καταλόγου «Μετά» ­
διαφημίζονται ή καταγράφονται συνολικά 23 «κολέγια» και 31 «φροντιστήρια»
(Foundations) που υποστηρίζουν ότι συνεργάζονται με διάφορα γνωστά και άγνωστα
αγγλικά Πανεπιστήμια. Όμως στο Βρετανικό Συμβούλιο έχουν καταγραφεί επισήμως
μόλις 7 «κολέγια» και 5 «φροντιστήρια». Τι έγιναν τα υπόλοιπα; «Δεν ξέρουμε!»,
λέει ο κ. Οντέλ. «Δεν μας έχουν ενημερώσει τα Πανεπιστήμιά μας για αυτές τις
συνεργασίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι είναι ύποπτες ή ανύπαρκτες.
Απλά δεν έχουμε λάβει γνώση». Έτσι, με μέσο όρο 5 ελέγχους το έτος, η δουλειά
του HEQC δεν μπορεί παρά να έχει περιορισμένη έκταση. Τότε όμως, πώς ο
υποψήφιος θα μάθει αν η σχολή της επιλογής του είναι ή όχι της «προκοπής»; Το
ίδιο το Βρετανικό Συμβούλιο έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα και γι’ αυτό συνιστά
στους υποψηφίους να απευθύνονται στο ίδιο προτού εγγραφούν και, σε περίπτωση
που δεν μπορούν να βγάλουν άκρη, να απευθύνονται κατευθείαν στο Πανεπιστήμιο
με το οποίο η σχολή τους υποστηρίζει ότι συνεργάζεται. Αν πρόκειται για
συνεργασία με άλλη χώρα, ισχύουν τα αντίστοιχα. Όμως, δεν φτάνει αυτό καθώς
στον χώρο υπάρχουν οι «μεγάλοι και σοβαροί», υπάρχουν όμως και αρκετοί άλλοι,
με μέσο αριθμό μαθητών 30-40 άτομα και ανεξέλεγκτες συνεργασίες.

Ο γενικός γραμματέας της Ένωσης Ιδιωτικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης κ.
Δασκαλάκης τονίζει ότι η μεγαλύτερη εγγύηση για έναν υποψήφιο είναι ­ εκτός
από την προσωπική επαφή με τα συνεργαζόμενα Πανεπιστήμια ­ να «ελέγξει το
πολύχρονο της λειτουργίας του εργαστηρίου και να δει ο ίδιος τις
εγκαταστάσεις». Αν είναι λειτουργικές και καλοσυντηρημένες, αν έχουν σύγχρονα
εργαστήρια και βιβλιοθήκες, αν οι καθηγητές θεωρούνται υψηλού επιπέδου και ο
κανονισμός δεν επιτρέπει πολλές απουσίες, αν ο αριθμός σπουδαστών ανά τμήμα
είναι μικρός και δεν επιτρέπεται η μεταφορά μαθημάτων από έτος σε έτος ενώ
απαιτείται εκπόνηση εργασιών σε κάθε αντικείμενο, τότε μπορεί να αισθανθεί
λίγη πίεση, θα έχει όμως και την ένδειξη που αναζητά.

ΜΕ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ στραμμένο στο Συμβούλιο της Επικρατείας βρίσκονται το υπουργείο
Παιδείας και το ΔΙΚΑΤΣΑ, καθώς από την Ολομέλεια του Ανωτάτου Διοικητικού
Δικαστηρίου θα κριθεί η «τύχη» των πτυχίων που χορηγούνται από παραρτήματα
στην Ελλάδα ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και τα οποία ανοίγουν, ουσιαστικά, την
«πίσω πόρτα» στην ιδιωτική τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Η συζήτηση στην Ολομέλεια του Σ.τ.Ε. για το μείζον ζήτημα έχει προσδιοριστεί
για τις 6 Μαρτίου 1998. Και είναι πιθανόν να αποσταλούν προδικαστικά ερωτήματα
στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (για τη σύγκρουση ελληνικού Συντάγματος και
κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων) από τα
οποία θα κριθεί και η έκβαση της υπόθεσης.

Στο Σ.τ.Ε. έχει προσφύγει πτυχιούχος γαλλικού νομικού πανεπιστημίου, που τα
δύο πρώτα χρόνια των σπουδών του τα ολοκλήρωσε σε συνεργαζόμενο ινστιτούτο
ελευθέρων σπουδών που λειτουργεί στη χώρα μας. Το ΔΙΚΑΤΣΑ δεν αναγνώρισε το
συγκεκριμένο πτυχίο, επειδή η φοίτηση δεν άρχισε και ολοκληρώθηκε στη Γαλλία.

Το αρμόδιο Στ’ Τμήμα του δικαστηρίου παρέπεμψε την υπόθεση στην Ολομέλεια,
σημειώνοντας ότι προκύπτει σύγκρουση Συντάγματος και κοινοτικής νομοθεσίας. Με
δεδομένο ότι το πτυχίο του γαλλικού πανεπιστημίου αναγνωρίζεται ως ισότιμο των
ελληνικών πτυχίων, όταν δεν μεσολαβούν τα ιδιωτικά παραρτήματα, το Τμήμα
εισηγείται να παρέμβει στην υπόθεση και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Η εισήγηση δεν δεσμεύει την Ολομέλεια του Σ.τ.Ε., αλλά εάν τελικά αποφανθεί
ότι πρέπει να αποσταλούν προδικαστικά ερωτήματα, τότε είναι βέβαιο ότι η
απάντηση θα αναφέρει πως η κοινοτική νομοθεσία υπερισχύει του εθνικού δικαίου
κάθε κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και κατόπιν η Ολομέλεια θα επιβάλει
στο ΔΙΚΑΤΣΑ την αναγνώριση του συγκεκριμένου πτυχίου και κατ’ επέκταση κάθε
πτυχίου που χορηγούν, ισότιμα με τα ελληνικά, ευρωπαϊκά πανεπιστήμια μέσω
παραρτημάτων τους στην Ελλάδα.

* Αξιοσημείωτη είναι, εξάλλου, πρόσφατη απόφαση του Στ’ Τμήματος του
Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο επιβάλλει την αναγνώριση από το ΔΙΚΑΤΣΑ
πτυχίων που χορηγούν ιδιωτικά πανεπιστήμια του εξωτερικού, ακόμη κι αν αυτά
δεν αναγνωρίζονται στη χώρα που αποκτήθηκαν.

Με τη συγκεκριμένη απόφαση (4294/97) ­ που αφορά πτυχίο ιδιωτικού παραρτήματος
αμερικανικού πανεπιστημίου στη Γενεύη, το οποίο δεν αναγνωρίζεται από τις
ελβετικές αρχές ­ το ΣτΕ δέχεται ουσιαστικά ότι οι τίτλοι σπουδών που αποκτούν
οι φοιτητές παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας (τουλάχιστον όσων
θεωρούνται σημαντικά) θα ήταν νόμιμοι και θα έπρεπε να αναγνωρισθούν, εάν οι
σπουδές αυτές γίνονταν σε παραρτήματα των ιδίων πανεπιστημίων που λειτουργούν
σε άλλη χώρα.