ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η τιμή του περιβάλλοντος

Πόσο κοστίζει ο πλανήτης Γη; Αυτό το ερώτημα, που θα ηχούσε ως
παραδοξολογία πριν από μερικές δεκαετίες, στις ημέρες μας φιλοξενείται συχνά
στις στήλες των εφημερίδων.

ΠΡΟΣΦΑΤΗ έρευνα του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ έδωσε μάλιστα και ποσοτικές
απαντήσεις. Τόσο τα δάση, τόσο οι ωκεανοί, τόσο τα λιβάδια, τόσο οι
προσχωσιγενείς πεδιάδες. Όσο κι αν φανεί παράξενο, από τις πιο πολύτιμες
εκτάσεις, σύμφωνα πάντα με την έρευνα, αποδεικνύονται εκείνες που είχαν στο
παρελθόν απαξιωθεί, σε βαθμό μάλιστα που να αποτελούν υπ’ αριθμόν ένα στόχο
κάθε προσπάθειας εξυγίανσης στην αμέσως μετά τον πόλεμο δεκαετία. Τέτοιες
είναι για παράδειγμα οι ελώδεις περιοχές, πολλές από τις οποίες αποξηράνθηκαν
με πρόσχημα την ελονοσία, για να μετατραπούν στη συνέχεια σε γεωργικές
καλλιέργειες που τότε θεωρούνταν ότι είχαν υπέρτερη αξία.

Σε υψηλή επίσης κατηγορία κατατάσσει η έρευνα τις φυκώδεις ακτές, λαμβάνοντας
βέβαια υπ’ όψιν όχι τις αισθητικές προτιμήσεις των κολυμβητών, αλλά τον πλούτο
της ζωής που φιλοξενούν και τον ρόλο τους στην αλληλεπίδραση της στεριάς με τη
θάλασσα.

Όμως στην κοινή συνείδηση, μια θάλασσα με φύκια θεωρείται ως θάλασσα
υποβαθμισμένη. Ως ανέκδοτο μάλιστα αναφέρεται πως από τις προσφιλέστερες προς
χρηματοδότησιν προτάσεις πολλών παραλιακών κοινοτήτων στο πλαίσιο των δράσεων
για την προστασία του περιβάλλοντος (!) υπήρξε ανέκαθεν, ο καθαρισμός (από τα
φύκια) των ακτών.

Αν και οι κατά καιρούς απόπειρες για την οικονομική αποτίμηση των στοιχείων
και των πόρων της φύσης αμφισβητήθηκαν από πολλούς, δεν παύουν ωστόσο να
αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο σ’ έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνει παρά τη
γλώσσα της αγοράς.

Γιατί αν πράγματι ένα αισθητικό δάσος ή ένας βιότοπος μπορούν να αξιολογηθούν
και με όρους χρηματικούς, τότε η καταστροφή τους ­ για την κατασκευή ενός
αυτοκινητόδρομου για παράδειγμα ­ θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο
διεκδίκησης αποζημίωσης από μια οργάνωση προστασίας της φύσης. Το ύψος μάλιστα
της αποζημίωσης στην περίπτωση αυτή θα ήταν ίσο με το κόστος της αποκατάστασης.

Η επίκληση της περιβαλλοντικής βλάβης θα μπορούσε ακόμη να οδηγήσει στην
κατασκευή μιας υπόγειας σήραγγας, της οποίας το κόστος δεν θα έπρεπε πλέον να
συγκριθεί με μια κλασική κατασκευή, αλλά με την απώλεια που θα επέφερε η
κατασκευή του δρόμου στο φυσικό περιβάλλον. Ας μην πάμε μακριά.

Η συζήτηση αυτή έχει ήδη γίνει για την περιφερειακή του Υμηττού, χωρίς όμως
κατάληξη και, κυρίως, χωρίς να απαντηθεί το ερώτημα του ποιος θα «πληρώσει τη
ζημιά». Το κράτος, δηλαδή το σύνολο των πολιτών, ή μόνον εκείνοι που πρόκειται
να χρησιμοποιήσουν τον δρόμο; Μια τρίτη βέβαια και από πολλές απόψεις
προτιμότερη λύση θα ήταν να αφήσουν τον Υμηττό στην ησυχία του.

Το να προσπαθήσει κανείς να αποδώσει μια τιμή στα περιβαλλοντικά αγαθά, είναι
πράγματι μια προκρούστεια προσπάθεια, αφού κανένα οικονομετρικό σύστημα δεν
μπορεί να μεταφράσει σε δραχμές το συναίσθημα από τη θέα ενός ανέπαφου τοπίου.
Όμως η ιδέα των εμπνευστών της «οικολογιστικής» ήταν κυρίως να πείσουν τον
κόσμο να συμβάλει αποφασιστικά στη χρηματοδότηση των μέτρων για τη βελτίωση
των συνθηκών κάτω απ’ τις οποίες διαβιώνει. Άλλωστε, οι «περιβαλλοντικοί
φόροι», που βασίστηκαν σ’ αυτήν την αρχή, είναι ήδη μια πραγματικότητα για
πολλές χώρες του ανεπτυγμένου Βορρά. Όμως πόσοι από αυτούς που υποβάλλονται σ’
αυτήν τη δαπάνη γνωρίζουν πράγματι πού πηγαίνουν τα λεφτά τους. Γνωρίζει άραγε
ο Έλληνας αυτοκινητιστής πως μέσα από το «τάλιρο της βενζίνης» πληρώνει πάνω
από 2.000 δρχ. τον χρόνο για «έργα αποκατάστασης του περιβάλλοντος;».

Ή μήπως γνωρίζουν οι ιδιοκτήτες ακινήτων την ύπαρξη του ΕΤΕΡΠΣ, του άλλου
«πράσινου ταμείου», που αντλεί τα έσοδά του από το τέλος πάνω στην έκδοση
οικοδομικών αδειών; Αν όχι, τότε το μέτρο έχει χάσει το μισό του στόχου του
που είναι η καλλιέργεια της αντίληψης περί συνυπευθυνότητας του πολίτη.