Μικροί μαθητές, μεγάλοι… αναγνώστες

ΑΥΤΟ προκύπτει από τα συμπεράσματα επιστημόνων που πρόκειται να παρουσιαστούν
στο συνέδριο με θέμα «Ανάγνωση και σχολείο» που διοργανώνει το Εθνικό Κέντρο
Βιβλίου μεθαύριο Παρασκευή 31 Οκτωβρίου.

Μπορεί το βιβλίο να εξακολουθεί να συμβάλλει αποφασιστικά στη γλωσσική,
νοητική και συναισθηματική ανάπτυξη ενός παιδιού, παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με
στοιχεία της έρευνας που πραγματοποιήθηκε σε μαθητές της περιφέρειας
πρωτεύουσης όλων των βαθμίδων, ενώ τρεις στους τέσσερις μαθητές φαίνεται ότι
διάβασαν εξωσχολικά βιβλία μέσα στη χρόνια 1995, ο αριθμός των μαθητών που δεν
διάβασαν κανένα εξωσχολικό βιβλίο αυξάνει όσο προχωράμε στις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Όπως αναφέρει ο εκπαιδευτικός – δημοσιογράφος Χρήστος Κάτσικας, τη χρονιά
1995, από το σύνολο των μαθητών και των τριών βαθμίδων εκπαίδευσης οι οποίοι
ερωτήθηκαν, το 23% δεν διάβασε κανένα βιβλίο, το 34% έως δύο βιβλία, ενώ το
43% περισσότερα από τρία βιβλία.

ΓΥΜΝΑΣΙΟ – ΛΥΚΕΙΟ

Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι περισσότεροι μαθητές που δεν διάβασαν κανένα βιβλίο
ανήκουν στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (27% μαθητές Λυκείου, 24% μαθητές
Γυμνάσιου), ενώ οι λιγότεροι ανήκουν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση σε ποσοστό
16%. Όπως αναφέρει ο κ. Κάτσικας, εάν η πρώτη επαφή με την εξωσχολική ανάγνωση
πραγματοποιείται στις ηλικίες από 6 έως 8 ετών και καλλιεργείται στις επόμενες
ηλικίες, τότε «πραγματικά μπορούμε να μιλήσουμε για μια δραματική μεταβολή της
αναγνωστικής δραστηριότητας στα χρόνια όπου διαρκεί η φοίτηση στο Λύκειο».

Την άποψη αυτή έρχεται να ενισχύσει και η εισήγηση της Μαρίας Σκιαδαρέση,
εκπαιδευτικού – συγγραφέως. Όπως σημειώνει, ο σημερινός μαθητής του Λυκείου
δεν διαθέτει χρόνο. Ενώ στο Γυμνάσιο είναι συνηθέστερο το φαινόμενο παιδιών
που επισκέπτονται τη σχολική βιβλιοθήκη ­ όπου, φυσικά, υπάρχει­ και να
δανείζονται βιβλία, τα ίδια παιδιά πατώντας το πόδι τους στο Λύκειο
εγκαταλείπουν την συνήθεια αυτή.

Οι διαπιστώσεις της κ. Σκιαδαρέση καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα μικρά
παιδιά ηλικίας έως δώδεκα ετών είναι επηρεασμένα από τα έργα κινουμένων
σχεδίων που παρακολουθούν στην τηλεόραση και για το λόγο αυτό στρέφονται σε
βιβλία που παραπέμπουν στις τηλεοπτικές τους προτιμήσεις και αγαπούν ιδιαίτερα
το εικονογραφημένο βιβλίο.

Στις αμέσως επόμενες ηλικίες και μέχρι την πρώτη τάξη του Λυκείου οι
προτιμήσεις αλλάζουν και γίνεται μια στροφή σε βιβλία περιπέτειας και
μυστήριου, βιβλία επιστημονικής φαντασίας, αστυνομικά και φανταστικά
μυθιστορήματα. Στις τάξεις του Λυκείου η επιλογή των βιβλίων είναι περισσότερο
προϊόν ανάγκης. «Ξαφνικά, από ‘κεί που προτιμούσαν όλα τα ανέφελα και ελαφρά
έντυπα, αρχίζουν να δείχνουν προτίμηση σε δοκίμια, φιλοσοφικές μελέτες,
δημοσιεύματα γύρω από οικονομικά και οικολογικά θέματα, βιβλία ψυχολογίας και
κοινωνιολογίας», προσθέτει η κ. Σκιαδαρέση και συνεχίζει. «Την απάντηση για το
φαινόμενα αυτό δίνουν τα ίδια τα παιδιά. “Μας βοηθούν στην Έκθεση”, λένε γι’
αυτές τις επιλογές τους». Και καταλήγει τονίζοντας ότι τα παιδιά βλέπουν τη
σχέση τους με τα βιβλία αυτή ως αναγκαίο κακό. Είναι μια σχέση καταναγκαστική.
Απόδειξη, το γεγονός ότι τα βιβλία αυτά δεν τα αγοράζουν.

ΤΙ ΦΤΑΙΕΙ

Ως αιτίες του μειωμένου ενδιαφέροντος των μαθητών για εξωσχολικά βιβλία οι
ερευνητές αναφέρουν τη δομή του εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο δουλεύει με
ένα και μοναδικό βιβλίο, την ανυπαρξία βιβλιοθηκών μέσα αλλά και έξω από τον
χώρο του σχολείου, αλλά και το γεγονός ότι το σημερινό σχολείο, έτσι όπως
είναι δομημένο, δεν ενισχύει την ανάπτυξη του εξωσχολικού διαβάσματος, αφού
παρουσιάζει την ανάγνωση ως καταναγκασμό με μόνη χρησιμότητα τους καλούς
βαθμούς, γεγονός που εντείνεται όσο περνάμε σε μεγαλύτερες βαθμίδες εκπαίδευσης.

Από την πλευρά της, η Μυρσίνη Ζορμπά, πρόεδρος του ΕΚΕΒΙ, θα μιλήσει για τον
ρόλο που μπορεί να παίξει το Κέντρο στη σύνδεση των μαθητών με το εξωσχολικό
βιβλίο. Το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει από αυτήν την άποψη το Κέντρο
είναι η έλλειψη αρχείων τα οποία θα μπορούσαν να δώσουν ένα στέρεο σημείο
αναφοράς. Για να μπορέσει το ΕΚΕΒΙ να φέρει εις πέρας τους στόχους του
χρειάζεται έρευνες αναγνωστικής συμπεριφοράς. Ήδη έχει ολοκληρωθεί η πρώτη
σχετική έρευνα που έγινε στον Έβρο τόσο στο μαθητικό, όσο και στον γενικό πληθυσμό.