Αφαιρούν δόση – δόση την ηδονή του απαγορευμένου

Το δημοψήφισμα διενεργήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου. Σύνθημα εκείνων που το
προκάλεσαν ήταν «Νιάτα χωρίς ναρκωτικά». Ένα σύνθημα πράγματι δελεαστικό, για
όσους ονειρεύονται την ιδανική κοινωνία. Το αποτέλεσμα έδειξε πως αυτοί, οι
μάλλον ρομαντικοί, είναι πολύ λιγότεροι των ρεαλιστών. Έτσι, περίπου το 65%
των κατοίκων της Ελβετίας ψήφισαν κατά του ουτοπικού συνθήματος, δίνοντας
έγκριση να συνεχιστεί το κρατικό πειραματικό πρόγραμμα χορήγησης ηρωίνης στους
τοξικομανείς, υπό προϋποθέσεις και υπό ιατρική παρακολούθηση. Οι χρήστες
ναρκωτικών αντιμετωπίζονται στα περισσότερα ελβετικά καντόνια ως ασθενείς, δεν
τιμωρούνται ποινικά και τυγχάνουν άμεσης βοήθειας. Αντίθετα, οι έμποροι
καταδιώκονται, καταδικάζονται σε βαριές ποινές και, αν καθιερωθεί το πρόγραμμα
ηρωίνης, ευελπιστούν οι Ελβετοί να τους αφήσουν… άνεργους.

Ο χρήστης ηρωίνης κάνει την ένεσή του στα πλαίσια του πειραματικού κρατικού προγράμματος. Η υπεύθυνη γιατρός Ελιζαμπέτ Μπετσιολίνι επιβλέπει για να βοηθήσει αν χρειαστεί

«Η ελεύθερη χορήγηση της ηρωίνης αφαιρεί τη μαγεία, την ηδονή του
απαγορευμένου, την ευχαρίστηση που ενδεχομένως προκαλεί στον τοξικομανή η
αναζήτηση της δόσης του ή ακόμη και η προσπάθεια να βρει χρήματα για να
αγοράσει τα ναρκωτικά».

Αυτή είναι η πρώτη διαπίστωση της γιατρού Ελιζαμπέτ Μπετσιολίνι, υπεύθυνης του
κέντρου χορήγησης ηρωίνης της Γενεύης. Βρίσκεται εκεί από την έναρξη του
προγράμματος και οι εμπειρίες της από την καθημερινή τριβή με τους
τοξικομανείς είναι ανεξάντλητες.

Η Ε. Μπετσιολίνι θεωρεί το πρόγραμμα επιτυχημένο και αποδίδει την μη κάλυψη
όλων των προβλεπομένων θέσεων στη δυσκολία της μετακίνησης των τοξικομανών
τρεις φορές την ημέρα. «Δεν είναι εύκολο για οποιονδήποτε άνθρωπο, και
ειδικότερα για έναν ηρωινομανή, να έρχεται εδώ τρεις φορές την ημέρα από όπου
κι αν μένει. Αν λάβει κανείς υπόψη του και τις ώρες λειτουργίας του κέντρου ­
κυρίως το πρωί που λειτουργεί 7 με 8.30 ­ καταλαβαίνετε ότι συχνά είναι
αδύνατο. Κι αυτό πρέπει να γίνεται κάθε μέρα, όλες τις μέρες του χρόνου, ακόμη
και την ημέρα των Χριστουγέννων», μας λέει, προσθέτοντας όμως και τα θετικά
αποτελέσματα αυτής της δυσκολίας:

«Ύστερα από ένα χρονικό διάστημα, οι περισσότεροι ζητούν να τους μειώσουμε τις
δόσεις ηρωίνης. Αντικαθιστούμε, λοιπόν, σταδιακά την ηρωίνη με μεθαδόνη,
δίνοντάς τους τη δόση μαζί τους, ώστε να αποφύγουν τη μετακίνηση, τουλάχιστον
μία φορά την ημέρα. Βλέπουν ότι μπορούν και χωρίς ηρωίνη, για τη χρήση της
οποίας πρέπει να καταβάλουν τόσο κόπο και, με την παράλληλη ψυχιατρική
υποστήριξη, εγκαταλείπουν την ηρωίνη και μπαίνουν στο πρόγραμμα μεθαδόνης».

Ήδη, όπως μας πληροφόρησε η γιατρός, από την έναρξη του προγράμματος, ένα
άτομο έφυγε μετά ένα χρόνο ­ αφού του είχαν μειώσει σταδιακά τις δόσεις ­ πήγε
σε κοινότητα αποτοξίνωσης και τώρα εργάζεται κανονικά ως θεραπευτής
τοξικομανών! Κάποιοι άλλοι βρίσκονται είτε στο στάδιο της μεθαδόνης είτε στο
στάδιο της αποτοξίνωσης. «Και να σκεφτείτε», προσθέτει η Ε. Μπετσιολίνι, «ότι
όλοι όσοι μπήκαν στο πρόγραμμά μας είχαν κάνει οκτώ αποτυχημένες απόπειρες
απεξάρτησης και ήταν χρήστες ηρωίνης επί πολλά χρόνια».

Ωστόσο, παρά τις δυσκολίες, κανένας δεν εγκαταλείπει το πρόγραμμα, ούτε για
μια μέρα, προτιμώντας να πάρει τη δόση του από την ελεύθερη αγορά. Αν
εγκαταλείψει, είναι μόνο γιατί δεν του είναι πια απαραίτητη η ηρωίνη. Όσο για
τους εμπόρους ναρκωτικών που, μάλλον χάνουν έτσι πελάτες, στην αρχή ενοχλούν
τους τοξικομανείς που εντάσσονται στο πρόγραμμα, αλλά στη συνέχεια,
παραιτούνται από την προσπάθεια.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ακόμη και για έναν αδαή, είναι ότι όλοι αυτοί οι
άνθρωποι που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα χορήγησης ηρωίνης δεν έχουν όψη
τοξικομανούς. Ούτε πριν ούτε μετά τη χρήση. Ίσως η καθαρότητα του ναρκωτικού,
ίσως η ασφάλεια που νιώθουν εκεί μπορεί ακόμη και η περιποίηση ή η ψυχολογική
στήριξη, να συντελούν στην ­ έστω ­ εξωτερική αλλαγή τους.

Οι πολέμιοι του προγράμματος, οι οποίοι και προκάλεσαν το δημοψήφισμα στην
Ελβετία, αντιτάσσουν ότι η χορήγηση της ηρωίνης από το ίδιο το κράτος
ενθαρρύνει τη χρήση του ολέθριου αυτού ναρκωτικού. Οι υπέρμαχοί τους απαντούν
με ισχυρά επιχειρήματα. Το κυριότερο είναι ότι δεν έχει σημειωθεί κανένας
θάνατος στα ενταγμένα στο πρόγραμμα άτομα και, βεβαίως ότι κάποιοι ­ μάλλον
ξεγραμμένοι ­ σώνονται.

Μακροπρόθεσμα, εξάλλου, αναμένεται να μειωθεί σημαντικά η εγκληματικότητα, να
πάψουν να έχουν αντικείμενο… εργασίας οι έμποροι ναρκωτικών και να μη
βρίσκονται νεκροί στα πάρκα από υπερβολική δόση ηρωίνης.

ΤΟ ΔΩΜΑΤΙΟ θυμίζει λίγο αίθουσα φροντιστηρίου. Έξι θρανία διπλά, έξι καρέκλες,
στους τοίχους κρεμασμένες κάποιες καλλιτεχνικές φωτογραφίες με γυμνά. Έξω δεν
έχει ακόμη ξημερώσει και οι λίγοι που κυκλοφορούν έχουν όλοι τον ίδιο προορισμό.

Μπαίνοντας ένας-ένας στο μονώροφο κτίριο της οδού Ντινάν 22, στη Γενεύη,
περνούν από τη γραμματεία, καταγράφεται η παρουσία τους και εισέρχονται στο
ψυχρό, αλλά υπερβολικά καθαρό δωμάτιο.

Με ένα χαρτονένιο δισκάκι στο χέρι στέκονται μπροστά σε μια θυρίδα, όπου μια
πολύ χαμογελαστή κοπέλα τους δίνει μια σύριγγα, μια δόση ηρωίνης, βαμβάκι και
ό,τι άλλο χρειάζεται για να γίνει μια ένεση. Δίπλα ακριβώς βρίσκονται
κρεμασμένα λάστιχα, από αυτά που χρησιμοποιούν οι μικροβιολόγοι προκειμένου να
σφίξουν το χέρι για να βρουν φλέβα. Καθένας έχει το δικό του, γι’ αυτό και
πάνω από κάθε κρεμαστράκι είναι γραμμένο ένα όνομα.

Η υπεύθυνη γιατρός και ένας νοσοκόμος κουβεντιάζουν μαζί τους, αστειεύονται,
αλλά και επιβλέπουν τη διαδικασία. Κάθε «ασθενής» ­ γιατί έτσι
αντιμετωπίζονται στην Ελβετία τα εξαρτημένα από την ηρωίνη άτομα ­ κάθεται
μόνος του σε ένα θρανίο και κάνει την ένεση. Αν χρειάζεται βοήθεια, τη ζητάει
από τον νοσοκόμο, αν όχι, κανείς δεν τον ενοχλεί. Στην αίθουσα μπορούν να
βρίσκονται το πολύ έξι τοξικομανείς. Οι υπόλοιποι περιμένουν απ’ έξω και μόλις
αδειάζει μια θέση τούς επιτρέπουν να περάσουν.

Τελειώνοντας, ρίχνουν τη χρησιμοποιημένη σύριγγα σ’ ένα ειδικό πλαστικό κουτί
και πετούν ό,τι άλλο έχουν σε μεγάλες κίτρινες σακούλες απορριμμάτων. Μετά
κάθονται λίγο έξω, στον χώρο υποδοχής, όπου πίνουν ένα καφέ, ένα τσάι, ένα
χυμό. Η ατμόσφαιρα είναι ιδιαίτερα ευχάριστη. Μεταξύ των τοξικομανών και του
προσωπικού του κέντρου έχει ήδη αναπτυχθεί μεγάλη οικειότητα. Δυο χρόνια τώρα,
οι περισσότεροι πηγαινοέρχονται εκεί τρεις φορές την ημέρα. Πολύ νωρίς το
πρωί, το μεσημέρι και το βράδυ.

Το πρόγραμμα χορήγησης ηρωίνης από το κράτος λειτουργεί πειραματικά στην
Ελβετία από τον Σεπτέμβριο του 1995. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 18 τέτοια κέντρα,
σε ισάριθμα καντόνια. Δέχονται άτομα άνω των 20 ετών που έχουν προσπαθήσει
τουλάχιστον δύο φορές να αποτοξινωθούν, αλλά δεν τα έχουν καταφέρει και που
κάνουν χρήση ηρωίνης το λιγότερο επί δύο χρόνια. Οι θέσεις είναι
περιορισμένες, γι’ αυτό και σε όλα τα καντόνια, πλην της Γενεύης, διατηρούν
λίστες αναμονής.

Στη Γενεύη, ωστόσο, συμβαίνει το εντελώς αντίθετο. Από τις 40 θέσεις που
προβλέπονται είναι καλυμμένες μόνο οι 29. Στην έναρξη του προγράμματος δήλωσαν
συμμετοχή 55 άτομα που πληρούσαν τις προϋποθέσεις. Για να μην αδικηθεί κανείς
όμως τράβηξαν κλήρο! Έτσι καλύφθηκαν οι 40 θέσεις.

Η Κάτια με τον διευθυντή του Κέντρου, τον Μισέλ Πλις, συζητούν στο τραπέζι της κουζίνας

ΤΟ ΟΙΚΗΜΑ δεν είχε απ’ έξω καμία επιγραφή. Ένα σπίτι, όπως όλα τα εξοχικά της
Ελβετίας. Στην είσοδο βρίσκονταν δύο γεμάτες βαλίτσες και πάνω σ’ ένα
τραπεζάκι δύο άδεια μπουκάλια από βότκα.

«Ήρθε κάποιος καινούργιος;» ρώτησα τον Μισέλ Πλις, διευθυντή του Κέντρου
Φιλοξενίας Τοξικομανών.

«Όχι, φεύγει ένας νεαρός, γιατί παραβίασε τη συμφωνία μας», μου απάντησε
δείχνοντάς μου τα άδεια μπουκάλια. «Τα ήπιε τη νύχτα. Τα βρήκαμε το πρωί στο
δωμάτιό του και αμέσως του ζητήσαμε να φύγει», πρόσθεσε.

Είναι Δευτέρα, 9 η ώρα το πρωί και στο Κέντρο όλα λειτουργούν κανονικά. Οι
δώδεκα νέοι, που φιλοξενούνται αυτή τη στιγμή εκεί, έχουν καταφύγει στο
ίδρυμα, μόνο και μόνο για να σκεφθούν! Είναι τοξικομανείς και ζητούν βοήθεια
προκειμένου να βρουν τον εαυτό τους.

Ειδικοί ­ ψυχίατροι, ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί ­ τους
βάζουν στη διαδικασία να αναρωτηθούν τι πραγματικά θέλουν, ποιοι είναι, τι
δυνατότητες έχουν, πώς βλέπουν το μέλλον τους. Να αποφασίσουν μόνοι τους αν
θέλουν να επανενταχθούν στην κοινωνία υγιείς και ελεύθεροι από κάθε εξάρτηση.

Οι τοξικομανείς, οι οποίοι έχουν ήδη υποβληθεί σε θεραπεία μεθαδόνης, μένουν
εκεί μόνον τρεις ή το πολύ τέσσερις μήνες, χωρίς να κάνουν χρήση οποιασδήποτε
ναρκωτικής ουσίας, χωρίς να δοκιμάζουν αλκοόλ.

Το διάστημα αυτό μεσολαβεί μεταξύ της μεθαδόνης και της πλήρους αποτοξίνωσης,
που επιτυγχάνεται ­ αν και εφόσον οι ίδιοι το αποφασίσουν­ στη συνέχεια σε
ειδικά κέντρα. Κύριος στόχος του τρίμηνου αυτού εγκλεισμού είναι η ψυχολογική
στήριξη των τοξικομανών, που έχουν μέση ηλικία 25 έως 27 έτη. Οι περισσότεροι
έχουν αρχίσει τα ναρκωτικά στην εφηβεία και μάλιστα στα 12-13.

«Τους βοηθάμε πρώτα απ’ όλα να πιστέψουν στις ικανότητές τους. Και να
ανακαλύψουν ό,τι καλό έχουν. Τους βάζουμε να σκεφθούν πολύ. Να κάνουν
αυτοκριτική, να αποφασίσουν συνειδητά και υπεύθυνα αν θέλουν να προσπαθήσουν ή
όχι», μου εξηγεί ο Μισέλ Πλις.

Κάποιοι, λίγοι ευτυχώς, όπως λέει στη συνέχεια, δεν το αντέχουν. Και φεύγουν
πριν ολοκληρωθεί το πρόγραμμα. Αυτοί αποτελούν το 20%. Από το 80% που μένει,
το 90% των τοξικομανών καταφέρνουν τελικά να αποτοξινωθούν.

Η ψυχοθεραπεία στηρίζει ασφαλώς το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Πολύ σημαντικό ρόλο
παίζει όμως και η απασχόληση. Οι νέοι κάνουν εκεί όλες τις δουλειές.
Μαγειρεύουν, πλένουν, συγυρίζουν… Κι ακόμη, κάνουν σπορ, μαθαίνουν
ξυλουργική, κηπουρική και πολλά άλλα.

Η Κάτια, μια πολύ όμορφη μελαχρινή κοπέλα, έχει αναλάβει, εκείνη την ώρα που
βρίσκομαι εκεί, να καθαρίσει το ψυγείο. Το κάνει με τόση προσοχή, που δείχνει
να το απολαμβάνει. Μόλις με βλέπει, σηκώνεται να με χαιρετήσει. Το πλατύ της
χαμόγελο δείχνει ευτυχία. Τη ρωτάω αν πράγματι νιώθει ευτυχής. «Ναι», μου
απαντάει, «εδώ βρήκα ηρεμία. Κανείς δεν με ενοχλεί. Με κάνουν να νιώσω πως
είμαι άνθρωπος με προσωπικότητα, πως μπορώ να αποφασίσω εγώ για τον εαυτό μου».

«ΕΦΥΓΑ χωρίς να πω σε κανέναν πού πάω. Πέταξα στα σκουπίδια την ατζέντα μου
και ό,τι άλλο είχε σχέση με το παρελθόν».

Η Εμανιέλ, μια 26χρονη Ελβετίδα από το Νεσατέλ, παρακολουθεί ένα ολιγόμηνο
πρόγραμμα περισυλλογής, όπου οι τοξικομανείς με τη βοήθεια ειδικών μαθαίνουν
να σκέπτονται, να αναζητούν τις ευθύνες τους, να ανακαλύπτουν τις ικανότητές
τους. Φεύγοντας από εκεί, είναι ικανοί να αποφασίσουν αν θέλουν πράγματι να
αποτοξινωθούν ή όχι. Άλλωστε, κατά τη διάρκεια της παραμονής τους, δεν κάνουν
καθόλου χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ.

Η νεαρή Ελβετίδα βρίσκεται εκεί τέσσερις μήνες περίπου. Σε λίγες μέρες θα
μαζέψει τα πράγματά της. Δεν της επιτρέπουν να μείνει περισσότερο. Άλλωστε
ό,τι είχε να κερδίσει από την εκεί παραμονή της το κέρδισε. Τώρα όλα
εξαρτώνται από την ίδια.

Μικροσκοπική, δείχνει μικρότερη από την ηλικία της, παρά το γεγονός ότι από τα
18 της χρόνια κάνει χρήση ηρωίνης. Πολύ νωρίτερα η Εμανιέλ έκανε χρήση άλλων
ναρκωτικών ουσιών, ενώ τα τελευταία 2 1/2 χρόνια υποβλήθηκε σε θεραπεία μεθαδόνης.

«Ξεκίνησα την ηρωίνη έτσι, για να μη σκέφτομαι τα διάφορα προβλήματα που είχα.
Με τον καιρό όμως, την έχεις ανάγκη, όπως ένα δυνατό παυσίπονο φάρμακο.
Υποφέρεις τόσο πολύ αν δεν κάνεις ένεση, που δεν γίνεται να την αποφύγεις»
διηγείται με πολλή άνεση η νεαρή κοπέλα, που γνώρισα στον κήπο του κέντρου.
Μαζί με τον κηπουρό ξερίζωνε χορταρικά που θα τα μαγείρευε κάποιος άλλος
τρόφιμος για να φάνε. Τη ρώτησα αν θέλει να φωτογραφηθεί, εξηγώντας της ότι το
θέμα θα δημοσιευόταν σε ελληνική εφημερίδα.

«Το μόνο που με ενδιαφέρει είναι να βρω δουλειά. Αν με αναγνωρίσουν από τη
φωτογραφία, θα είναι δύσκολο να με προσλάβουν», μου απαντά σοβαρά. Και
αλλάζοντας αμέσως έκφραση προσθέτει: «Δεν νομίζω να αναζητήσω δουλειά στην
Ελλάδα… Αλήθεια, είναι εύκολο;».

Το όνειρο της Εμανιέλ είναι να συνεχίσει τις σπουδές της. «Θέλω να κάνω σχέδιο
και ζωγραφική. Προηγουμένως όμως, θα πάω σε μια κοινότητα αποτοξίνωσης και
μετά βλέπουμε…».

Η νεαρή Ελβετίδα χρωστάει πολλά στη μεθαδόνη, όπως λέει. «Χωρίς τη μεθαδόνη
δεν θα κατάφερνα τίποτε. Πιστεύω όμως ότι τελικά δεν κατορθώνουν όλοι να
αποτοξινωθούν. Υπάρχουν άτομα που δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς ηρωίνη», διαπιστώνει.

Και οι έμποροι; Αυτοί που της προμήθευαν κάποτε την ηρωίνη, πώς αντέδρασαν
όταν αποφάσισε να ξεκόψει;

«Όχι μόνο οι έμποροι, αλλά και το υπόλοιπο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούσα
τότε προσπάθησαν να με εμποδίσουν να σταματήσω την ηρωίνη. Γι’ αυτό έφυγα ένα
πρωί χωρίς να κοιτάξω πίσω μου…».

Η Κάτια, η Εμανουέλ και όλα τα άλλα παιδιά που βρίσκονται εκεί είναι άτομα που
επί 10 ή και 15 χρόνια δεν είχαν άλλη απασχόληση από την αναζήτηση της δόσης
τους και την απομόνωση που συνεπάγεται αυτό το πάθος, διαπιστώνουν ότι υπάρχει
και ένας άλλος τρόπος ζωής.

Γνωρίζοντας πως το στάδιο που διανύουν έχει μικρή διάρκεια, δεν αισθάνονται
καταπίεση. Αντίθετα, νιώθουν ασφάλεια και κυρίως ξέρουν πως είναι
προστατευμένοι από τους εμπόρους ναρκωτικών.

«Όλοι ξεκινούν τα ναρκωτικά για να μην σκέφτονται κάτι», τονίζει ο Μισέλ Πλις.
«Στη συνέχεια, όμως, τα παίρνουν σαν φάρμακο. Για να μην υποφέρουν. Εμάς μας
ενδιαφέρει να τους υποδείξουμε έναν άλλο τρόπο ζωής. Αυτό κάνουμε εδώ. Τον
πρώτο μήνα μένουν εδώ, στο οίκημα, συνεχώς. Μετά αρχίζουν να βγαίνουν βόλτα
επιτηρούμενοι. Σιγά-σιγά και αφού κερδίσουν την εμπιστοσύνη μας, βγαίνουν και
μόνοι τους και προς το τέλος της σύντομης διαμονής μπορούν να λείψουν τα
σαββατοκύριακα», καταλήγει.

Φεύγοντας από το Κέντρο αυτό οι νέοι που παρακολούθησαν ολόκληρο το πρόγραμμα,
συνεχίζουν συνήθως την προσπάθεια αποτοξίνωσης σε κάποια θεραπευτική
κοινότητα. Κάποιοι, λίγοι, καταφέρνουν να ενταχθούν στην κοινωνία αμέσως. Και
οι μεν και οι δε εξακολουθούν να παρακολουθούνται στενά από τους υπεύθυνους
όλων των σχετικών προγραμμάτων. Αυτό τους δημιουργεί την αίσθηση της
συντροφιάς, του ενδιαφέροντος, της ασφάλειας. Καταστάσεις ανύπαρκτες στον
κόσμο των ναρκωτικών.