Σταμάτης Φασουλής Διαφορετικοί ήταν οι άλλοι…

Ξεκίνησε από το Αμπελάκι της Σαλαμίνας. Όπου, σε ηλικία τριών χρόνων,
αποφάσισε να γίνει ηθοποιός. Πιστός σ’ αυτή την πρώτη του απόφαση, δεν
πτοήθηκε από την αδυναμία να επικοινωνήσει με τους συνομηλίκους του. Αντίθετα,
πάντα πίστευε ότι «εκείνοι ήταν οι διαφορετικοί». Αποστήθισε τον Σεφέρη και
τον Παπαδιαμάντη, χωρίς να τους νιώθει, όταν θα έπρεπε να παίζει ποδόσφαιρο με
τα παιδιά της ηλικίας του. Χρόνια αργότερα ένιωσε ευτυχισμένος, όταν οι λέξεις
τους απέκτησαν νόημα και του αποκαλύφθηκε η ουσία των λόγων τους. Δεν
πειράζει, ο Σταμάτης Φασουλής έχασε την παιδικότητα της παιδικής ηλικίας, αλλά
έχει όλο τον χρόνο μπροστά του να «παιδιαρίσει» τώρα. Κατάφερε, άλλωστε, να
έχει την πολυτέλεια να κάνει αυτά που τον ευχαριστούν ή να περιορίζει ­
τουλάχιστον ­ αυτά που δεν του αρέσουν.

ΜΙΚΡΟΣ δεν έμοιαζε με τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Γι’ αυτό και δεν ήταν
φίλος με τους συμμαθητές του. Δεν έπαιξε με την κλασική έννοια, δεν κλώτσησε
ποτέ μπάλα, δυο-τρεις φορές μόνο δοκίμασε τον εαυτό του σε ομαδικά παιχνίδια.
Και αποφάσισε ότι δεν ήταν γι’ αυτόν. Έφτιαχνε δικά του, μοναχικά παιχνίδια.
Έσκαβε, για παράδειγμα, μια λακκούβα στο χώμα της αυλής. Έπαιρνε από τη μαμά
του ένα βελούδινο πανί, το έστρωνε και πάνω του έβαζε λουλούδια. Κι όλα μαζί
τα σκέπαζε με ένα γυαλί και φώναζε τους άλλους: «Μια δραχμή για να δείτε το πανόραμα».

Και τώρα που μεγάλωσε; Τώρα ο Σταμάτης Φασουλής, κατά δήλωση του, «παιδιαρίζει
αφάνταστα». Τότε όμως… «Δεν πρέπει να ήμουν παιδί της προκοπής. Ήμουν ένα
σουσουδάκι, ένα σκατόπαιδο που δεν έζησε την παιδική ηλικία. Γι’ αυτό και δεν
μ’ αγαπούσαν οι άλλοι, εκτός από τη μητέρα μου». Τα πρώτα του χρόνια, στο
Αμπελάκι της Σαλαμίνας, τα θυμάται με γλύκα. «Μια κοινωνία ελεύθερη και
καθόλου πουριτανική. Με ανθρώπους που δεν είχαν εξυπνάδα με την έννοια να
χειρίζονται χρήματα, αλλά είχαν ανεπτυγμένη την αίσθηση του χιούμορ. Όλα
γίνονταν μέσα από χαρά και γέλιο». Αργότερα ήρθαν τα άσχημα. Το σχολείο στη
Φρεαττύδα και μετά στην πλατεία Βικτωρίας. Καμία ευχαρίστηση. Γιατί «το
σχολείο λειτουργούσε πολύ καταπιεστικά, δεν με αφορούσε καθόλου αυτό που
γινόταν εκεί». Και μέσα στην τάξη, μια μορφή αντιπαλότητας με τα άλλα παιδιά.
«Ήταν σκληρά μαζί μου. Αλλά ήμουν κι εγώ πολύ σκληρός. Είχα τη γλώσσα δική
μου, όπλο ακονισμένο και αιχμηρό». Φυσική κατάσταση, αφού εκείνοι οι
δεκατριάχρονοι, που λάτρευαν το ποδόσφαιρο και τους ήρωές του, δεν είχαν
τίποτα κοινό με τον Σταμάτη Φασουλή, που γύριζε με τον Παπαδιαμάντη. Εκείνος
βέβαια πάντα πίστευε ότι «εγώ ήμουν ο κανονικός και οι άλλοι διαφορετικοί».
Έχει κι ένα καταλυτικό επιχείρημα για εκείνα τα χρόνια: «Τότε, όσο αυτοί
αγαπούσαν πραγματικά έναν ποδοσφαιριστή, άλλο τόσο κι εγώ αγαπούσα πραγματικά
τον Παπαδιαμάντη. Όταν πέρασαν τα χρόνια ο ποδοσφαιριστής τους χάθηκε, αλλά
για μένα ο Παπαδιαμάντης έμεινε και απέκτησε την πραγματική διάσταση μέσα μου».

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΕΡΩΤΑΣ

Μεγαλώνοντας κατάλαβε ότι έπασχε από έναν «καλλιτεχνικό σουσουδισμό», του
άρεσε να διαβάζει αυτά που διάβαζε «για να πουλάει μούρη». «Ήμουν ένα παιδί
που είχε αγκαλιά τον Σεφέρη, τον είχα μάθει όλο απ’ έξω κι ανάθεμα αν είχα
καταλάβει τίποτα. Όλο ψεύδη και παπαγαλίες και εξωτερικά πράγματα». Η
αποκάλυψη ήρθε με τον πρώτο έρωτα. «Ήμουν πολύ περήφανος γιατί ήξερα απ’ έξω
τον ερωτικό λόγο του Σεφέρη. Αλλά στο πρώτο μου ερωτικό σκίρτημα ήθελα να
μιλήσω και δεν μπορούσα.

Έτρεμαν τα χείλια μου, άκουγα την καρδιά μου να πηγαίνει πέρα δώθε. Τότε
κατάλαβα την ουσία τού “ο κόσμος είναι εύκολος, ένας γλυκός παλμός”. Και
συγκλονίστηκα όταν είδα ότι ζω τον έρωτα της ζωής μου κι ότι αυτό είναι
καταγραμμένο κάπου, ένας ποιητής το ξέρει και το έχει γράψει κι αυτό που
αισθάνομαι τώρα είναι γνωστό, δεν είμαι μόνος μου στη ζωή».

Ηθοποιός αποφάσισε να γίνει πολύ νωρίς. «Θα ήμουν δυόμισι, τριών χρόνων. Είδα
μια παράσταση με τη Σοφία Βέμπο και, όταν γύρισα σπίτι, δήλωσα πως είμαι
ηθοποιός. Και το πίστευα. Τότε ήμουν σίγουρος. Άρχισα να τρέμω με την ιδέα
όταν άρχισα να γίνομαι πραγματικά ηθοποιός, όταν πρωτοβγήκα στη σκηνή.

Τότε άρχισα να αμφιβάλλω αν είμαι». Μέχρι να φτάσει εκείνη η στιγμή, όμως,
προετοιμαζόταν κανονικά. «Έκανα θέατρο. Ανέβαζα τον αδελφό μου σε ένα ντιβάνι
και παίζαμε έργα δικής μου επινόησης. Μέχρι που μπήκαμε στην εφηβεία και μια
μέρα μου είπε ο Παντελής: “Εγώ δεν κάνω άλλο θέατρο, παίξε μόνος σου”. Κι
έπαιζα μόνος μου». Στην Αθήνα, γύρω στα 15 του, πήγε να μάθει αγγλικά σε ένα
ινστιτούτο αμερικανικών σπουδών στην Κυψέλη. Κι αντί γι’ αυτό δημιούργησε μια
θεατρική ομάδα. «Τότε ήμουν πολύ επηρμένος. Ήμουν ο Κουν και ο Μινωτής μαζί,
δεν σήκωνα κουβέντα».

ΣΑΝ ΒΑΛΣΑΜΟ…

Και ύστερα απ’ όλα αυτά ήρθε η Δραματική σχολή του Εθνικού. Που ήταν σαν
βάλσαμο για τον Σταμάτη Φασουλή. «Όσο με πίκραναν τα μαθητικά μου χρόνια, τόσο
χρυσά ήταν τα φοιτητικά μου χρόνια και τα χρόνια της εφηβείας μου στο θέατρο»,
λέει. «Είδα ότι υπήρχε ένα σχολείο που μπορούσε να με δεχτεί και μένα σαν ίσο
προς ίσο και στο οποίο όλοι ενδιαφερόμασταν για τα ίδια πράγματα. Είδα ότι όλα
αυτά που μ’ άρεσαν μπορούν να είναι καθημερινά, να γίνονται με χιούμορ, να
κάνουμε πλάκα». Εκεί μέσα ξεκίνησε μια παρέα που κράτησε πολλά χρόνια, με τον
τίτλο «Ελεύθερο Θέατρο» και αργότερα «Ελεύθερη Σκηνή». «Στη σχολή νομίζαμε ότι
ήμασταν θιασάρχες. Και όταν βγήκαμε, το κάναμε πραγματικότητα». Ξαναμιλάει για
έπαρση όταν θυμάται τα πρώτα βήματα. «Για σκέψου, βγήκαμε στην πιάτσα 20
χρόνων και είπαμε έχουμε θίασο και ρεπερτόριο. Και αστεία-αστεία καθορίζαμε τα
πράγματα». Και, βέβαια, καλά έκαναν. Όχι μόνο γιατί άφησαν εποχή μ’ αυτόν τον
θίασο, αλλά και γιατί «εμείς δεν αναγκαστήκαμε να ζητήσουμε ποτέ δουλειά. Και
όταν κλείσαμε αυτόν τον θίασο, μετά 17-20 χρόνια, είχαμε στηριχτεί πια στα
πόδια μας. Έτσι, δεν πέρασα ποτέ την αγωνία του τι θα κάνω».

ΟΙ ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΣ

Τα δέκα χρόνια που τον χωρίζουν από το οριστικό τέλος εκείνου του θιάσου, του
επιτρέπουν να βλέπει εκείνη την εποχή με άλλο μάτι. Και να εντοπίζει αυτά που
σήμερα θεωρεί λάθος. Όπως, για παράδειγμα, ότι θα έπρεπε να έχουν τελειώσει
την ιστορία αυτή πιο νωρίς. «Νομίζω ότι φέραμε έναν άλλο αέρα στο ελληνικό
θέατρο. Όταν παίζεις κάτι καινούργιο, έπειτα από λίγο γίνεται μόδα και από
μόδα γίνεται κατεστημένο και μετά μπανάλ. Εμείς φύγαμε λίγο πριν από το
κατεστημένο, ενώ έπρεπε να φύγουμε πριν γίνει μόδα, όταν άρχισαν οι αντιγραφές».

Έτσι θέλει να προλαβαίνει να αποχωρεί πριν χαθεί μέσα στις αντιγραφές. «Πριν
από 5 χρόνια, όταν πρωτοέκανα στο Βεάκη ελληνικό έργο, έλεγα ότι είναι
παρεξηγημένο, ότι είναι το μόνο που μπορούμε να κοιτάξουμε κατάματα, ότι
είμαστε απαράδεκτοι που το διώξαμε από την ελληνική σκηνή, ότι δεν μπορούμε να
πείσουμε τον γείτονα αν δεν αγαπήσουμε τον αδελφό μας. Μέσα σ’ αυτά τα χρόνια
παίχτηκαν πολλά ελληνικά έργα και νομίζω πως τελείωσε το πράγμα και πρέπει να
κάνω κάτι άλλο. Και ν’ αρχίσω να λέω πως αυτό είναι το παρεξηγημένο και τα
λοιπά. Λογικό δεν είναι; Όταν πετυχαίνεις αυτό που ονειρεύεσαι, και το
πετυχαίνεις σε όλο το θέατρο, μετά πρέπει να θέλεις κάτι άλλο».

Στα πρώτα χρόνια. Όταν με έπαρση ξεκινούσε στο ελεύθερο θέατρο

Ο ΣΤΑΜΑΤΗΣ Φασουλής κάνει συχνά μελαγχολικές σκέψεις. Και την ίδια στιγμή τις
ανατρέπει, πετάει ένα αστείο και γελάει μ’ αυτό το ίδιο που δευτερόλεπτα πριν
τον μελαγχολούσε. Ή αντίστροφα. Περιγράφει κάτι που το έχει βιώσει με
ευχαρίστηση και καταλήγει σε μια θλιμμένη σκέψη. «Δεν τα ξεχωρίζω καθόλου.

Η εντός μου ζωή, η οποία γίνεται και εκτός, όταν είμαι με πολύ δικά μου
πρόσωπα, περιέχει και τα δυο σε μεγάλη ένταση και ταυτόχρονα. Κοροϊδεύω και
κλαίω με τον ίδιο τρόπο και την ίδια αμεσότητα. Και θέλω να τα κάνω και τα δυο
σαν λυσσασμένος. Δηλαδή, βλέπω κάτι που με συγκινεί και εκείνη την ώρα το κοροϊδεύω».

Μιλάει, για παράδειγμα, για το θάνατο. «Το μόνο πράγμα που φοβάμαι πολύ».
Βαραίνει το κλίμα όταν σκέφτεται πως «για να φύγεις από τη ζωή πρέπει να σου
φύγουν τα μαλλιά, τα δόντια, η μνήμη, να μη μπορείς να περπατήσεις, να χαλάσει
το δέρμα σου.

Πρέπει να φτάσεις στο έσχατο σημείο του εξευτελισμού του είδους, να γίνει ένα
πράγμα ζαρωμένο, καμπούρικο, που δεν ακούει, δεν βλέπει, δεν καταλαβαίνει».
Και φτάνει εκεί αφού πρώτα έχει διηγηθεί σαν ένα γλυκό παραμύθι τον πρώτο
θάνατο που αντιμετώπισε, του παππού του. «Τον θυμάμαι ξαπλωμένο σε ένα παλιό
κρεβάτι με μαύρα κάγκελα και μπρούντζινους ρόμβους που στη μέση είχαν
καθρέφτες.

Για να δω, επειδή ήμουν μικρός, πιάστηκα από τα κάγκελα και ανέβηκα σε ένα
σκαμνί. Είδα τον παππού που είχε ένα χαμόγελο. Και μου φάνηκαν εκτός
πραγματικότητας τα παιδιά του και η γυναίκα του που έκλαιγαν και
χτυπιόντουσαν, γιατί ο άνθρωπος ήταν πανευτυχής.

Επειτα, για να μη ζήσω τα της κηδείας, οι δικοί μου με έστειλαν σε μια θεία
μου στην Αθήνα. Με πήγε σινεμά για πρώτη φορά, αγόρασα και μια σοκολάτα ΙΟΝ,
ακόμη τη θυμάμαι. Αυτό ήταν ο θάνατος για μένα. Οι σοκολάτες, το σινεμά και το
γλυκό χαμόγελο του παππού».

Μιλάει για τους φίλους που χάθηκαν. Και πάλι χάνεται σε μια μελαγχολία. «Όσο
περνούν τα χρόνια υποτίθεται πως γίνεσαι πιο σκληρός και το αντιμετωπίζεις με
περισσότερη δύναμη. Μπα, ψέματα είναι. Και σ’ αυτό με κορόιδεψαν. Γιατί αυτά
που μας είπαν για τον κόσμο ψέματα είναι, δεν υπάρχουν. Και οι δικοί μας και
οι δάσκαλοι και τα βιβλία, ψέματα μας είπαν. Κι αυτό δεν είναι καλό μάθημα για
τη ζωή». Κι αμέσως μετά γελάει. «Κι εμείς μαθαίνουμε στους νεώτερους τα ίδια
και πολύ καλά κάνουμε».

Μιλάει για τη ζωή που «μπορεί να είναι ποίηση» και αντί γι’ αυτό νιώθει πως
«νομίζουμε ότι θα εξαγοράσουμε το όνειρο και τον έρωτα με γραμμάτια και
αμοιβαία κεφάλαια».

Και όλα αυτά για να «αποφύγουμε να συναντηθούμε με την ποίηση. Γιατί είναι
σαν τη μοναξιά και στοιχίζει πολύ. Θέλει δύναμη ψυχής. Ενώ η καλοπέραση
τουλάχιστον κλείνει κάπως την πληγή. Δεν την γιατρεύει, αλλά ανακουφίζει από
τον πόνο».

Δεν μελαγχολεί πάντως όταν μιλάει για τη δουλειά του. Η οποία του χαρίζει
ευτυχία. Γιατί «έχω για δουλειά αυτό που θέλω περισσότερο στον κόσμο.

Βγάζω λεφτά από τη χαρά μου». Κι ας ζει τώρα με την αγωνία της επανάληψης για
δεύτερη χρονιά της περυσινής παράστασης («Μπαμπάδες με ρούμι»). Που το
φοβάται, γιατί «ξέρεις πως μπορείς να τρελαθείς; Αν κάθε μέρα την ίδια ώρα
υποχρεώνεσαι να κοιτάς ένα ποτήρι και να λες την ίδια λέξη…».

Με την Αλίκη. Μια θεόρατη γάτα, που κυκλοφορεί ως κυρία στο σπίτι, απαιτώντας τα χάδια όταν τα θέλει αυτή

ΚΡΑΤΑΕΙ χρόνια αυτή η φιλία. Από τα θρανία της Σχολής του Εθνικού. Τότε, που ο
Σταμάτης Φασουλής γνωρίστηκε με την Άννα Παπαγιωτοπούλου. Και μιλάει γι’ αυτήν
με έναν τρόπο ιδιαίτερο ­ έτσι όπως θα ονειρευόταν κάθε φίλος. Χωρίς αναλύσεις
για τη φιλία. Απλώς, μιλάει και νιώθεις ότι πρόκειται για ένα πρόσωπο δεδομένο
στη ζωή του.

Λέει για παράδειγμα: «Όταν μπήκα στη σχολή, γνώρισα την Παναγιωτοπούλου και
άλλαξε ο ρυθμός του κόσμου». Και όταν αργότερα ξαναλέει «όταν γνώρισα την
Άννα, άλλαξα εντελώς» και «όλοι ενδιαφερόμασταν για τα ίδια πράγματα, με πρώτη
την Άννα βέβαια», καταλαβαίνεις ότι δεν είναι λόγια, αλλά το εννοεί πραγματικά.

Τους αγαπάει τους φίλους του, είναι φανερό. Δεν του αρέσει πια να βγαίνει έξω,
«έγιναν έτσι οι συνθήκες της αθηναϊκής ζωής και αποτραβήχτηκα». Παλιά, ήταν
διαφορετικά. «Ήμασταν πιο κοινωνικοί. Μια μεγάλη παρέα, 10-15 άτομα που
βγαίναμε κάθε βράδυ έξω και γυρνούσαμε όλη την Αθήνα. Τότε, ήταν πολύ φυσικό
αυτό». Άλλαξε η ζωή, αλλά η παρέα δεν χάθηκε. «Απλώς, δεν βλεπόμαστε το ίδιο
συχνά όπως παλιά. Όταν δεν χάνονται οι παρέες με καβγάδες, τότε χάνονται
γλυκά. Γιατί μοιάζει σα να κλείσαμε μια ολόκληρη ζωή και συνεχίζουμε».
Άλλωστε, «όταν βλεπόμαστε, είναι σα να μην έχει μεσολαβήσει μέρα, σα να έχουμε
να ιδωθούμε από χθες το βράδυ, δεν καταλαβαίνεις πώς πέρασε μήνας από την
τελευταία φορά».

Μπορεί να μη βγαίνουν πια συχνά, αλλά μαζεύονται πολλά βράδια στο σπίτι του.
Γι’ αυτό το έχει φτιάξει ανοιχτόκαρδο. Του αρέσει κιόλας να μαγειρεύει ­ είναι
η ξεκούρασή του. «Γυρνάω από μια ημέρα 18 ωρών δουλειάς. Και κάθομαι στις
δωδεκάμισι το βράδυ να μαγειρέψω, είτε για φίλους είτε για μένα. Έτσι θα
ξεκουραστώ κι εγώ, θα νιώσω λίγο άνθρωπος».

Σου δίνει την εντύπωση ότι στο σπίτι του είναι ο οικοδεσπότης της παλιάς καλής
Αθήνας. Γιατί «και η κουζίνα και το ντύσιμο και όλα αυτά, είναι πολιτισμός».
Που σημαίνει ότι «απεχθάνομαι τους ανθρώπους που λένε φάε ότι να ‘ναι, στην
κοιλιά θα μπουν όλα. Όπως απεχθάνομαι κι εκείνους που ντύνονται όπως τύχει.
Δεν περιμένω να με σερβίρουν από αριστερά σε μια ταβέρνα, αλλά απαιτώ ένα καλό
τραπεζομάντιλο σε ένα πανάκριβο εστιατόριο. Κι όπως δεν θα πας με τουαλέτα σε
μια διαδήλωση, έτσι το θεωρώ αισχρό να πας με ελβιέλα σε δεξίωση». Γιατί «δεν
μου αρέσει καθόλου αυτός ο αμερικάνικος τρόπος αντιμετώπισης των πραγμάτων.
Δεν μπορούμε να τα πολτοποιήσουμε όλα και να τα κάνουμε ένα».