Διχάζουν τα δίδακτρα

Ναι στα δίδακτρα, όχι στην υπερβολή. Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές Κατερίνα Μαρμαγκιόλη και Αντώνης Πανταζής αποδέχονται να καταβάλουν δίδακτρα, αλλά σε λογικά ύψη…

Η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην Ελλάδα παρέχεται δωρεάν. Και όμως πολλά
πανεπιστήμια εισπράττουν δίδακτρα, που ξεκινούν από 200.000 δραχμές και
φτάνουν το ένα εκατομμύριο το χρόνο!

ΟΧΙ, ΒΕΒΑΙΑ, από τους προπτυχιακούς, αλλά από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές,
καθώς ο νόμος Σουφλιά (2083/92), που οργάνωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές στην
Ελλάδα, έδωσε τη δυνατότητα στα τμήματα των πανεπιστημίων να επιβάλλουν
δίδακτρα στους μεταπτυχιακούς τους φοιτητές, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε προγράμματος.

Όμως, το θέμα των διδάκτρων στα μεταπτυχιακά προκαλεί εντάσεις και τριβές στο
χώρο των πανεπιστημιακών, καθώς άλλοι θεωρούν ότι εξαιτίας της ελλιπούς
κρατικής χρηματοδότησης δεν έχουν άλλον τρόπο να αντεπεξέλθουν στις αυξημένες
απαιτήσεις των μεταπτυχιακών σπουδών, ενώ άλλοι βλέπουν τα μεταπτυχιακά
δίδακτρα σαν την πρώτη κίνηση για την «εμπορευματοποίηση της πανεπιστημιακής
γνώσης στην Ελλάδα».

Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης κ.
Πυργιωτάκη: «Εγώ κάνω μάθημα για τις εκπαιδευτικές ανισότητες. Και θεωρώ ότι
όταν καθιερώνεις δίδακτρα στις μεταπτυχιακές σπουδές, είναι σαν να επιλέγεις
τη μελλοντική “πνευματική ηγεσία” του τόπου από ορισμένα οικονομικοκοινωνικά
στρώματα, αποκλείοντας ανθρώπους πτυχιούχους, που προέρχονται όμως από
οικονομικά ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα. Και αυτό είναι ακραία μορφή
εκπαιδευτικής και κοινωνικής ανισότητας».

Αποτέλεσμα αυτής της διπλής οπτικής είναι ότι σήμερα, από τα περίπου 130
μεταπτυχιακά προγράμματα που οργανώνουν 13 ελληνικά πανεπιστήμια (και
εκκρεμούν προτάσεις για ακόμα 70-80 προγράμματα) περίπου 40 λειτουργούν με
δίδακτρα που καταβάλλουν οι μεταπτυχιακοί φοιτητές. Τα δίδακτρα ονομάζονται
συνήθως «συνεισφορά στα λειτουργικά έξοδα» και κυμαίνονται από 600.000 έως 2
εκατ. δραχμές για τα δύο χρόνια (4 εξάμηνα) που διαρκούν οι σπουδές για το
μάστερ, ή από 1 εκατ. ως 3-4 εκατ. στα 3-4 χρόνια που χρειάζονται για το
διδακτορικό. Τα χρήματα αυτά όμως δεν χρησιμοποιούνται για αμοιβές των μελών
ΔΕΠ ­ που διδάσκουν συνήθως χωρίς έκτακτη αμοιβή ­ αλλά για την κάλυψη των
υλικοτεχνικών αναγκών, ενώ χορηγούνται και υποτροφίες στους οικονομικά
ασθενείς φοιτητές.

Πάντως για το ύψος των διδάκτρων αρκετών σχολών, όπως αναφέρουν οι υπεύθυνοι
των μεταπτυχιακών σπουδών του υπ. Παιδείας κ.κ. Παγώνα Τσιμπούκη και Απ.
Πασχαλίδης, διαμαρτύρονται συχνά οι φοιτητές, όμως το υπουργείο δεν έχει καμία
δυνατότητα να παρέμβει.

ΔΕΝ ΕΛΕΓΧΟΝΤΑΙ

Είναι αξιοσημείωτο ότι τόσο το ύψος των διδάκτρων όσο και γενικά η οργάνωση
και η ποιότητα των μεταπτυχιακών σπουδών στην Ελλάδα δεν ελέγχονται από
πουθενά! Κεντρικός έλεγχος ή σχεδιασμός του υπ. Παιδείας δεν υπήρχε ως τώρα
και μόλις πρόσφατα αποφασίστηκε η αναμόρφωση των μεταπτυχιακών σπουδών, ώστε
να υπάρξει και καλύτερη απορρόφηση των σχετικών κονδυλίων που προβλέπονται στο
ΚΠΣ για τα μεταπτυχιακά, αλλά το θέμα βρίσκεται ακόμα υπό μελέτη στην αρμόδια
ομάδα εργασίας.

Σήμερα, το υπ. Παιδείας περιορίζεται στην τυπική έγκριση των προγραμμάτων και
στη χρηματοδότηση του καθενός με… 1,5 εκατ. δραχμές συνολικά, όταν ο
«φθηνότερος» προϋπολογισμός του ετήσιου λειτουργικού κόστους υπερβαίνει τα 5
εκατ. και ο μέσος φτάνει τα 20 εκατ. δραχμές.

ΠΑΡΑΔΟΞΑ

Όμως αυτή η τακτική οδηγεί σε παράδοξα: Από τη μια, η απουσία κεντρικού
συντονισμού έχει οδηγήσει σε αλληλοκαλύψεις τα υπάρχοντα προγράμματα. Δηλαδή,
βλέπει κανείς πέντε-έξι διαφορετικά μεταπτυχιακά για τη Φυσική, τα Μαθηματικά,
τις Κοινωνικές Επιστήμες κ.ο.κ., ενώ είναι αδύνατος κάθε έλεγχος της ποιότητάς
τους. Επιπλέον, το αν κάποιο τμήμα θα ζητήσει ή όχι δίδακτρα δεν εξαρτάται
μόνο από τις ανάγκες του (αν δηλαδή υπάρχουν εργαστήρια, απαιτούνται ταξίδια
σε άλλες χώρες, χρειάζονται ενημερωμένες βιβλιοθήκες, κτλ) αλλά και από τη
«φιλοσοφία» της Συγκλήτου που θα τα εγκρίνει.

Για παράδειγμα, τα Πανεπιστήμια Κρήτης και Πατρών μεταξύ άλλων, με 16 και 18
μεταπτυχιακά προγράμματα αντίστοιχα, έχουν αποφασίσει να μη δέχονται δίδακτρα
από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές. «Θέλουμε να υπάρχει δωρεάν παιδεία», τονίζει
ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών και υπεύθυνος των μεταπτυχιακών σπουδών
κ. Μπάρκουλας. «Με απόφαση της Συγκλήτου μας, όσοι διδάσκουν στα μεταπτυχιακά
το κάνουν εθελοντικά και χωρίς καν να αφαιρείται ο χρόνος αυτός από το ωράριό
τους. Ούτε δίδακτρα έχουμε», προσθέτει ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Άλλα πανεπιστήμια, όπως το Πανεπιστήμιο Αθηνών με 3.320 μεταπτυχιακούς
φοιτητές, προσπαθούν να βρουν τη χρυσή τομή. Μερικά αναζητούν ιδιωτική
χρηματοδότηση μέσω χορηγών. Άλλα προσπαθούν να απορροφήσουν χρήματα από τα
κονδύλια που προβλέπει το 2ο ΚΠΣ για την έρευνα. «Από τα 37 μεταπτυχιακά μας»,
λένε οι κ.κ. Π. Τσίτσος και Ε. Ευθυμιοπούλου του Πανεπιστημίου Αθηνών, «μόνο
σε 6 προβλέπονται δίδακτρα, από 300.000-600.000 δρχ. ετησίως. Και αυτό
συμβαίνει μόνο στα προγράμματα με μεγάλα έξοδα εργαστηρίων, μετακινήσεων
κ.λπ., όπως η Πληροφορική, η Οδοντιατρική, το Φαρμακευτικό κ.ά.».

Και άλλα πανεπιστήμια με πολυέξοδα προγράμματα, όπως τα τμήματα Οργάνωσης και
Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πειραιά, αναγκάζονται, εκτός των
προηγουμένων, να ζητούν και υψηλά δίδακτρα (1 εκατ. τον χρόνο) για να
μπορέσουν να αντεπεξέλθουν.

Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιά κ. Νικ. Μπλέσιος εξηγεί ότι το ύψος των
διδάκτρων καθορίζεται από το κάθε πρόγραμμα, ανάλογα με τις ανάγκες του, που
εν προκειμένω είναι αυξημένες ιδιαίτερα.

«Προσωπικά, δεν συμφωνώ με τα δίδακτρα, όμως ­ έτσι όπως σήμερα έχουν τα
πράγματα ­ δεν γίνεται αλλιώς. Θα έπρεπε η πολιτεία να πάρει θέση για το
ζήτημα, ώστε να υπάρξει κοινή αντιμετώπισή του από το σύνολο των πανεπιστημίων».

Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ Μαρμαγκιόλη και ο Αντώνης Πανταζής πληρώνουν 300.000 δραχμές τον
χρόνο, για να κάνουν στην Ελλάδα τη μεταπτυχιακή τους εξειδίκευση πάνω στους
νέους διαύλους επικοινωνίας της τοπικής διοίκησης με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι και οι δύο μεταπτυχιακοί φοιτητές στο πρόγραμμα Ευρωπαϊκής Οργάνωσης και
Διπλωματίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και δεν ενοχλούνται από την υποχρέωση
καταβολής διδάκτρων, γιατί, όπως λένε, «στο εξωτερικό και τα δίδακτρα θα ήταν
περισσότερα και το κόστος ζωής ακριβότερο, αλλά ­ επιπλέον ­ τα χρήματα που
πληρώνουμε είναι λίγα σε σχέση με την υψηλή ποιότητα σπουδών που βλέπουμε
πράγματι να μας παρέχει το συγκεκριμένο πρόγραμμα». Ωστόσο, παρ’ ότι δέχονται
τα δίδακτρα σε μεταπτυχιακό επίπεδο, δεν αντιλαμβάνονται γιατί σε κάποια
μεταπτυχιακά τμήματα το ύψος τους είναι δυσανάλογα μεγάλο, έως 2 εκατομμύρια
για τα 2 έτη σπουδών: «Σίγουρα, το ύψος των διδάκτρων εξαρτάται και από τις
ανάγκες του κάθε προγράμματος, από τα εργαστήρια, τους καθηγητές, τις ανάγκες
σε υλικό, κ.λπ. Αλλά, νομίζω, πως 2 εκατ. είναι πάρα πολλά. Αν εμένα μου
ζητούσαν τόσα δίδακτρα για μεταπτυχιακό στην Ελλάδα», λέει ο Αντώνης, «ακόμη
και αν τα είχα, μάλλον δεν θα τα έδινα, Γιατί το θεωρώ πρόκληση. Θα προτιμούσα
να δώσω ακόμη ένα εκατομμύριο, περίπου, και να κάνω το μεταπτυχιακό μου στο
εξωτερικό». Αυτό, όμως, δεν το λέει επειδή η ποιότητα των σπουδών του εδώ
είναι ανεπαρκής. Αντίθετα, και οι δύο μεταπτυχιακοί φοιτητές τονίζουν ότι στα
ταξίδια τους στο εξωτερικό συνάντησαν Ιταλούς, Άγγλους και άλλους Ευρωπαίους
συμφοιτητές τους σε ανάλογα μεταπτυχιακά προγράμματα, των οποίων η ενημέρωση
ήταν σαφώς υποδεέστερη. Αναγνωρίζουν, πάντως, ότι δεν είναι όλα τα ελληνικά
μεταπτυχιακά προγράμματα ισάξια και ορισμένα έχουν σχεδιαστεί πρόχειρα. «Αυτό
που λείπει περισσότερο», λέει η Κατερίνα, «είναι ­ ως συνήθως ­ τα
υλικοτεχνικά. Δηλαδή εργαστήρια, ενημερωμένες βιβλιοθήκες, φωτοτυπίες, σωστές
επιχορηγήσεις και όχι 1 – 1,5 εκατ. στο πρόγραμμα, όπως σήμερα, κ.λπ. Για
παράδειγμα εμείς έχουμε ένα καλό πρόγραμμα κι όμως η βιβλιοθήκη μας λειτουργεί
μόνο 12 – 6 μ.μ. Είναι δυνατόν να γίνει σοβαρή μεταπτυχιακή έρευνα σε αυτό το
περιορισμένο ωράριο;». Και ο Αντώνης προσθέτει: «Επίσης, θα χρειαζόταν κάποια
αυτονομία των προγραμμάτων, ώστε να γίνουν ευέλικτα και να μη χρειάζονται,
λ.χ., τρεις εγκρίσεις και υπογραφές για να αγοράσουμε… συνδετήρες!». Οι
γνωστές ελλείψεις των πανεπιστημιακών σχολών αντικατοπτρίζονται, λοιπόν, και
στα μεταπτυχιακά τους προγράμματα.

Όλα αυτά, βέβαια, τα έχουν υπόψη τους οι καθηγητές τους, οι περισσότεροι εκ
των οποίων κάνουν εξ ιδίας πρωτοβουλίας όσα μπορούν για να τους υποστηρίξουν.
Ο διευθυντής της συντονιστικής επιτροπής του συγκεκριμένου προγράμματος,
καθηγητής Π. Καζάκος, εξηγεί ότι τα δίδακτρα προορίζονται όλα ακριβώς για την
υλικοτεχνική υποδομή είτε επιστρέφονται με μορφή υποτροφιών στους οικονομικά
ασθενέστερους φοιτητές. Όμως ένα σοβαρό μεταπτυχιακό πρόγραμμα πρέπει να
προσκαλεί καθηγητές από το εξωτερικό, να στέλνει στην Ευρώπη τους φοιτητές, να
παρέχει σωστή υποδομή, κ.ο.κ. Για όλα αυτά χρειάζονται χρήματα. «Και όσο οι
επιχορηγήσεις είναι μικρές, πολλές σχολές αναγκάζονται να ζητούν δίδακτρα.
Εμείς, πάντως, πέραν των διδάκτρων, υποστηριζόμαστε και από επιχειρήσεις –
χορηγούς, ενώ αρκετοί Ευρωβουλευτές δίνουν τη δυνατότητα σε φοιτητές μας να
επισκεφθούν το Στρασβούργο».