Δαμάζοντας τα κύματα

Πέρα απ’ τους ήχους και πίσω από τα χρώματα να δει.

Αέρας τον σήκωσε ψηλά,

Είναι ακόμη εκεί».

Νίκος Λάζαρης

Το «Καλλίπυγος». Μ’ ένα σκάφος μόλις 9 μέτρων κατάφερε να γυρίσει όλο τον κόσμο. Το μικρό ιστιοπλοϊκό άντεξε σε όλους τους καιρούς

­ Τι θα μπορούσε να σημαίνει «θαλασσοπόρος» στις μέρες μας;

«Για κάποιους τίποτε απολύτως, για μερικούς όμως που σκέφτονται, έκφραση ηρωισμού».

­ Μα, υπάρχουν ήρωες λίγο πριν από το κατώφλι του 21ού αιώνα;

«Καλά τώρα! Υπάρχει μόνο το μεράκι του ρομαντικού, εκείνου που όλη του η δίψα
αναχαιτίζεται μόνο μέσα από την αιχμαλωσία της περιπέτειας.

Να το δούμε και από άλλη οπτική γωνία. Ο Μάρκο Πόλο, ο Μαγγελάνος, ο Κολόμβος,
ήταν θαλασσοπόροι που βέβαια ερωτεύτηκαν την περιπέτεια, αλλά μέσα τους
έκρυβαν ένα μικρό κομμάτι τυχοδιωκτισμού. Πέραν του σίγουρου κέρδους που τους
περίμενε είτε αυτά ήταν πλούτη είτε το πονηρό χαμόγελο και η εύνοια της
Ισαβέλλας, γνώριζαν καλά πως η Ιστορία τούς περίμενε να τους προσφέρει τις
καλύτερες σελίδες της»…

Ο σύγχρονος Έλληνας θαλασσοπόρος Γιώργος Γκρίτσης γύρισε προχθές στο
Μικρολίμανο έχοντας διανύσει τον Γύρο του Κόσμου. Αν κάποιος περίμενε να δει
(και να θαυμάσει) έναν «άντρακλα πελαγίσιο» με γηρασμένο πρόσωπο από τον ήλιο,
μακρύ μαλλί, τατουάζ στο μπράτσο και γκρίζο γενάκι, θα απογοητευόταν. Οι
σημερινοί ήρωες της θάλασσας θα απογοήτευαν ­ ως προς την εμφάνισή τους ­ έναν
Ιούλιο Βερν, έναν Τζακ Λόντον, ακόμη και την πένα ενός Έρνεστ Χεμινγουέι. Ο
Γκρίτσης θαλασσοδάρθηκε εξήντα τόσους μήνες στους ωκεανούς, μόνο και μόνο
επειδή το γούσταρε η ψυχή του. Γυρίζοντας ξέρετε τι συνάντησε; Όχι βεβαίως τον
Φερδινάνδο με την κουστωδία του (όπως τετρακόσια τόσα χρόνια πριν ο
Χριστόφορος Κολόμβος) ούτε τα κόκκινα χαλιά να πατήσει. Το νέφος της Αττικής
ξαναρούφηξε ο άνθρωπος, και η πρώτη είδηση που άκουσε από τα χείλη του
προέδρου του ΠΟΙΑΘ Γιάννη Μαραγκουδάκη αφορούσε στα νέα τεκμήρια για τα
ιστιοπλοϊκά σκάφη. Πρόκειται ή όχι για «παράφρονα» ήρωα;.

ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ

Το βιογραφικό του Γκρίτση είναι λιτό και εξαιρετικά σεμνό. Γεννήθηκε στο
Θησείο πριν από 38 χρόνια. Από μικρός αγάπησε τη θάλασσα, ήταν ο καλύτερος
μαθητής των κορυφαίων δασκάλων. Το πρώτο του ταξίδι, σε ηλικία 15 χρόνων,
έγινε στο Αιγαίο με σκαφάκι τύπου «Όπτιμιστ». Έτσι, χωρίς μηχανή, με ελπίδα το
πανί και λαχτάρα την περιπέτεια πάνω στα κύματα. Η πρώτη επιχείρηση σε διεθνή
ύδατα έγινε το 1981 με σκάφος 7,85 μέτρων και με αυτό διασχίζει τη Μεσόγειο.
Όμως, τον Δεκέμβρη του ’83, αυτή τη φορά με τη σύντροφό του Γερμανίδα
Άννα-Μαρία Μπάιντερμαν, το ίδιο σκάφος ­ ονομάζεται «Ιάσων ­ βάζουν πλώρη για
τα βάθη του Νείλου. Αυτό το μπάρκο ήταν κατά κάποιο τρόπο η γενική πρόβα για
τον πρώτο περίπλου της Γης προς ανατολάς. Έγινε το 1985: Ρόδος – Σουέζ –
Ερυθρά – Υεμένη – Κεϋλάνη – Μαλαισία – Σιγκαπούρη – Φιλιππίνες – Ιαπωνία –
Βανκούβερ – Τζαμάικα – Βερμούδες – Αζόρες – Γιβραλτάρ – Ελλάδα. Έπαθλο; Το
δίπλωμα πρακτικού πλοιάρχου Εμπορικού Ναυτικού που του απονέμει το ΥΕΝ.

Επειδή όμως «η περιπέτεια είναι πάντα περιπέτεια», ο Γιώργος Γκρίτσης
συνεχίζει «να το ψάχνει». Το ’91 κατασκευάζει στο ναυπηγείο του Θανάση Μαργέλη
στην Καλαμάτα το σημερινό του σκάφος, το «Καλλίπυγος». Εννιά μέτρα από υλικό
κόντρα πλακέ, πλαστικοποιημένο, με δύο πτυσσόμενες καρένες και εξωλέμβια
μηχανή 9,9 ίππων. Το πανί ανοίγει στις 2 Απριλίου του ’92, αυτή τη φορά από
Ανατολή προς Δύση, κόντρα στα δυνατά ρεύματα και τις θύελλες του ανέμου. Πέντε
χρόνια και μερικούς μήνες μετά, δηλαδή 22 Οκτωβρίου εφέτος, το «Καλλίπυγος»
μπαίνει στο ήρεμο φθινοπωρινό Μικρολίμανο. Χειροκροτήματα, μπάντα στο φόρτε
της, επίσημοι με τις πλακέτες στο χέρι, τιμές…

Ο Γιώργος Γκρίτσης φόρεσε ­ κατά τις απονομές ­ κοστούμι, όμως χθες που
εμφανίστηκε ενώπιον των εκπροσώπων του Τύπου ο άνθρωπος ένιωθε άνετος με απλό
λευκό μακό μπλουζάκι και παντελόνι τζιν. Προσέξτε στυλ: δεν έχει τηλέφωνο και
πορτοφόλι με κάρτες. Δεν έχει σπίτι, δεν έχει αυτοκίνητο ή τηλεόραση, γιατί
«δεν του χρειάζονται». Πού μένει; Στο σκάφος. Γι’ αυτόν, είναι «μια παράγκα
δεκατέσσερα τετραγωνικά, με ουρανό όλα τα άστρα του κόσμου». Ποιος ισχυρίστηκε
πως δεν υπάρχουν σήμερα ονειροπόλοι;

ΤΙ ΕΦΟΔΙΑ χρειάστηκαν ο Γκρίτσης και η Άννα Μαρία για τον περίπλου της Γης;
Προσέξτε και κρατήστε την αναπνοή σας:

Σκάφος, ξύλινο, εννιά μέτρων.

Κουζίνα για παρασκευή φαγητού.

Ραπτομηχανή για επισκευή των πανιών. Σήμερα, δύσκολα ματίζεις με το χέρι…

Μπιτόνι 300 λίτρων νερού, για προμήθεια εξήντα ημερών.

Σαπούνι, ρούχα και μια σκάφη για το πλύσιμο (που για την Αννα Μαρία ήταν το
δυσκολότερο κομμάτι του ταξιδιού…).

Ραδιόφωνο, παγκοσμίου λήψεως, που έπιανε BBC και ΕΡΑ5.

Μηχανή με φωτοκύτταρο για ρεύμα.

Ανεμογεννήτρια για παροχή κίνησης.

Πάνω απ’ όλα, όμως, το χρησιμότερο εργαλείο του ταξιδιού ήταν ένα μηχάνημα
χάρη στο οποίο ο Γκρίτσης επικοινωνούσε με δεκάδες ραδιοερασιτέχνες και
καπετάνιους, όλοι τους Έλληνες, που παρακολουθούσαν μέσω ερτζιανής γραμμής το
σκάφος. Λέει ο Γκρίτσης με νόημα: «Χωρίς επικοινωνία δεν πας πουθενά. Με
παρακολουθούσαν συνεχώς με ερτζιανό αριάδνειο νήμα. Χρωστάω πολλά στον Τζιμ
και τον Χάρη από την Αυστραλία, τον Παναγιώτη από τη Χιλή. Παντού συναντήσαμε
Ελληνες της Διασποράς».

­ Πόσο κόστισε το ταξίδι;

Γύρω στα δώδεκα εκατομμύρια δραχμές, δηλαδή επτακόσια δολάρια τον μήνα. Λίγα;
Σαφώς. Όμως, ο Γκρίτσης και η σύντροφός του, φρόντιζαν να αγοράζουν τρόφιμα
και προμήθειες από τις φθηνές χώρες. Ετσι, όταν «έπιαναν… ακρίβεια, δεν
χρειάζονταν τίποτα…

­ Ποιος έβαλε τα χρήματα;

Από τις οικονομίες του Γκρίτση δουλεύοντας κάποια μεροκάματα στη θαλαμηγό του
Νιάρχου. Όμως ο θαλασσοπόρος δεν γκρινιάζει, δεν παρακαλάει κανένα. Το
παράπονό του αφορά στην απομάκρυνση του Έλληνα από τα σπορ της θάλασσας:

«Μη νομίσουν οι νέοι ότι χρειάζεται περιουσία προκειμένου να κάνουν
ιστιοπλοΐα, ή ότι πρέπει να αγοράσουν θαλαμηγό. Λάθος. Υπάρχουν σκάφη, το
κράτος επιχορηγεί το άθλημα, τα έξοδα είναι ασήμαντα για τον αθλητή. Εμείς
αποδείξαμε ότι μπορούμε να φτιάχνουμε σκάφη. Δυστυχώς, στις μεγάλες θάλασσες,
βλέπεις ελληνικά σκάφη με πλήρωμα από τις Φιλιππίνες. Τι κρίμα…».

­ Τι έμεινε στον θαλασσοπόρο μετά το πενταετές ηρωικό εγχείρημα;

«Η σημαία του θαλασσοπόρου και η πράξη που αποτελεί τιμή στη θάλασσα».

(Και ψιθυριστά, χωρίς ίχνος εγωισμού, συμπληρώνει: «Το ταξίδι μου ας πούμε πως
ήταν συνέχεια του θρύλου που θέλει τους Έλληνες γενναίους ναυτικούς, εννιά
χιλιάδες χρόνια πριν από τον Χριστό».

­ Όσο για τα νέα του σχέδια;

«Λένε πως δεν υπάρχει “δύο” χωρίς “τρία”. Θα δούμε. Προς το παρόν μόλις
φτάσαμε. Και να θυμάστε πως στη δουλειά μας το δέκα τοις εκατό είναι ιδέες και
ενενήντα τοις εκατό δουλειά…».

ΤΟ ΠΛΗΡΩΜΑ

Το πλήρωμα του Γιώργου Γκρίτση αριθμούσε μόνο μια κυρία από τη Γερμανία. Τη
σύντροφό του Άννα Μαρία. (Καμία σχέση ­ εμφανισιακά ­ με τη γνωστή…
Λογοθέτη!). Βραχύσωμη αλλά με μάλλον σκληρά χαρακτηριστικά ή μάλλον
συμπαθητική Άννα Μαρία, μοιράστηκε τη σκληρή δουλειά του θαλασσοπόρου, έζησε
τις αγωνίες του, φρόντισε για «τα ανθρώπινα και καθημερινά» ενός ζεύγους.
Χωρίς αυτήν ­ θα πει ο Γκρίτσης ­ το ταξίδι δεν θα είχε επιτύχει. Και αυτός
ξέρει καλύτερα όλων μας τι εννοούσε. Μεταξύ μας, ο γύρος της Γης θέλει
σύντροφο που να κρατάνε τα κότσια του και να το λέει η ψυχή του. Θα μπορούσε
ποτέ να είχε το μυαλό του στην απέραντη θάλασσα και τους κινδύνους ο Γιώργος,
αν είχε στην πλώρη του την Κλόντια Σίφερ; Κι αυτή Γερμανίδα είναι, αλλά θα
προτιμούσε ταξίδι με θαλαμηγό…

Ο ΝΑΥΤΙΚΟΣ άθλος ξεκίνησε από τον Πειραιά, πρώτος σταθμός ψαροχώρι της
Σικελίας. Και η πρώτη έκπληξη. Χωρικοί βλέπουν στην πρύμη την ελληνική σημαία,
και θεωρούν τον Γιώργο και την Άννα Μαρία… Φινλανδούς! Μετά Γιβραλτάρ και
ευθεία Πράσινο Ακρωτήρι. Ο Ατλαντικός είναι μπροστά απέραντος και όχι σπάνια
«θυμωμένος». Ακολουθεί πέρασμα από το Ακρωτήριο Χορν, μετά Μαρκίζες, παράλια
Χιλής, Νήσοι Κουκ, Βόρεια Αυστραλία, Μαλαισία και Ινδικός, το πιο δύσκολο
πέρασμα για τους θαλασσοπόρους. Ο Γκρίτσης παίζει «κρυφτούλι» με τον κυκλώνα
που πλησιάζει, τον αποφεύγει και φτάνει Μαδαγασκάρη. Κάνει στάση στο νησάκι
Αγία Ελένη, εκεί όπου ο Βοναπάρτης έζησε απομονωμένος με τις πολεμικές
αναμνήσεις του. Αζόρες, Πορτογαλία, Μεσόγειος, Μικρολίμανο. Πέντε χρόνια και
έξι μήνες! Αν συναντηθείτε τυχαία με τον Γκρίτση σε καμία πλαζ, μην κάνετε το
λάθος να τον ρωτήσετε αν «ξέρει μπάνιο»…

Το μεγαλειώδες ταξίδι του Γκρίτση ήταν όλο μια περιπέτεια. Ο ίδιος θα βάλει
όσα έχει να πει σε μια τάξη:

­ Τι τον συγκίνησε περισσότερο;

«Είναι πολλές οι στιγμές της μαγείας που δεν περιγράφονται με λόγια. Το
μεγαλείο τους είναι να τις ζεις. Είναι ο άνεμος, είναι τ’ αστέρια, τα
θαλασσοπούλια που κοντράρουν τον δυνατό αέρα. Αυτά δεν μπορείς να τα νιώσεις
κοιτάζοντας φωτογραφίες ή διαβάζοντας έντυπα».

­ Τι φοβήθηκε;

«Ήμουν έτοιμος για όλα, ακόμη και για τον θάνατο. Όμως, ο Θανάσης ο Μαργέτης
αποδείχτηκε μεγάλος μάστορας. Έφτιαξε καλό σκαρί και μας έδωσε όλα τα υλικά
για τις επισκευές που θα έπρεπε να γίνουν. Μόλις σκίστηκε το πανί, η Άννα
Μαρία έβγαλε τη ραπτομηχανή και έραψε άλλο. Ξέρετε κάτι; Η θάλασσα δεν σου
κάνει ποτέ ρουσφέτι. Αν παρουσιαστεί πρόβλημα, πρέπει εσύ να το λύσεις. Αν δεν
μπορείς να επισκευάσεις το πανί ή τη μηχανή, τότε καλύτερα κάθησε σπίτι σου,
μην το ρίξεις το σκάφος στο νερό».

­ Μα είναι δυνατόν σε τέτοιο ταξίδι να μη «συνταξιδεύει», έστω για
λίγο, ο φόβος;

«Οι μεγάλοι θαλασσοπόροι έχουν αποβάλει τον φόβο. Το χαρακτηριστικό ενός
τολμηρού εγχειρήματος είναι ο πλήρης έλεγχος της δύναμης και της ψυχής σου.
Τίποτε άλλο. Το ίδιο ισχύει και με τον ορειβάτη. Σκαρφαλώνει, κινδυνεύοντας να
χαθεί, το Έβερεστ. Γιατί το κάνει; Για τη γοητεία της πράξης και του τολμηρού.
Εκεί βρίσκεται η μοναδικότητα. Οι πολλοί ακούνε “Έβερεστ” και πάει ο νους τους
στις τυρόπιτες με ροκφόρ και τα σάντουιτς…».

­ Πού θα ήθελε να ζήσει;

«Τον εντυπωσίασε πολύ η Χιλή, τα αμέτρητα νησιά. Κι ακόμη ένα νησάκι δυτικά
της Σουμάτρας, στην Ινδονησία. Μόλις οι ντόπιοι τους υποδέχτηκαν, τους είπαν
ότι ήταν οι πρώτοι Ευρωπαίοι που έβλεπαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».

­ Πόσες φορές ψιθύρισε «βοήθα Παναγιά»;

«Γνωρίζαμε το ρίσκο από την αρχή. Άλλωστε καθημερινά, πέντε χρόνια, είχαμε
επαφή μαζί του. Στην Παταγωνία μανουβράραμε όπως ο σκιέρ στο σλάλομ,
προκειμένου να αποφύγουμε παγόβουνα. Η φύση ήταν όχι ευνοϊκή. Και δεν θα πω
ποτέ “η φύση ήταν εχθρική”, γιατί αυτό δεν ισχύει. Η φύση αγαπάει τον άνθρωπο,
δίνοντας κάτι παραπάνω στον θαλασσοπόρο…».

­ Είναι αλήθεια ότι «η θάλασσα δαμάζεται μόνο όταν το θέλει;».

«Πρόκειται για υπέροχο, σχεδόν λογοτεχνικό σχήμα λόγου. Η θάλασσα δεν
δαμάζεται ποτέ και από κανέναν. Θα έλεγα ότι επιτρέπει να επιβιώνουμε στο
περιβάλλον της. Ξέρετε πόσα πλοία μικρά, μεγάλα και κολοσσοί χάνονται κάθε
χρόνο στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας; Μιλάμε για κόλαση. Τα κύματα ύψους
μέχρι 25 μέτρα, αφήνουν στροφιλιά με ταχύτητες εξήντα και πλέον μίλια… Δεν
δαμάζεται η θάλασσα φίλε μου. Ο άνθρωπος επάνω της είναι σαν το πουλί στον αέρα».