ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αποδίδει δίκαιο ο ΦΠΑ

Μια είδηση που πέρασε στα «ψιλά» των εφημερίδων ήταν ότι τα έσοδα από τον Φόρο
Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) αυξήθηκαν κατά 31,7% τον Σεπτέμβριο, ενώ για όλη την
περίοδο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο
πέρυσι, η αύξηση ήταν 17,58%, πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι αυξήθηκαν τα συνολικά έσοδα.

Και όμως, η είδηση αυτή είναι πολύ σημαντική, κυρίως γιατί αποκαλύπτει ότι
αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για τη φοροδιαφυγή, η οποία αν περισταλεί
αποτελεσματικά μπορεί να δώσει μόνιμη λύση στο δημοσιονομικό αδιέξοδο που
ταλανίζει την οικονομική πολιτική τα τελευταία χρόνια. Κάθε χρόνο, πράγματι, ο
υπουργός Οικονομικών είναι υποχρεωμένος να επιβάλει νέους φόρους ή να αυξάνει
τους συντελεστές υφισταμένων προκειμένου να περιορίσει τα ελλείμματα του
προϋπολογισμού στα όρια του προγράμματος σύγκλισης.

Η επιβολή νέων φόρων μπορεί να φαίνεται ως εύκολη λύση για να κλείσουν τρύπες
του προϋπολογισμού, όμως είναι η χειρότερη για την οικονομία, αφού η πρόσθετη
φορολογία δεν είναι ουδέτερη. Αντίθετα, επηρεάζει αποφασιστικά την
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, την κατανομή εισοδήματος μεταξύ των ομάδων
του πληθυσμού, την τάση για αποταμίευση και τη ροπή προς επενδύσεις. Όλο το
φάσμα δηλαδή των οικονομικών δραστηριοτήτων.

Και δεν είναι ασφαλώς τυχαίο ότι όταν η φορολογική επιβάρυνση υπερβαίνει τις
αντοχές των φορολογουμένων, η αντίδραση έρχεται αμέσως και παίρνει τη μορφή
της φοροδιαφυγής. Κατά τη γνώμη μάλιστα παραγόντων του υπουργείου Οικονομικών,
«η σημαντική υστέρηση των εσόδων που σημειώθηκε ήδη στη διάρκεια του 1996 και
τους πρώτους μήνες του 1997, θα μπορούσε να εκληφθεί ως σημάδι κοπώσεως».

Το πρώτο συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι μπορεί, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που
γίνεται, ο προϋπολογισμός του 1998 να χρειάζεται 260 δισεκ. δρχ. από νέα
έσοδα, προκειμένου να επιτύχει τον στόχο του Μάαστριχτ για το δημόσιο
έλλειμμα, πλην όμως δεν είναι και καθόλου βέβαιο ότι θα το εισπράξει αυτό το
ποσόν αν οι νέοι φόροι εξαντλούν τη φοροδοτική ικανότητα των πολιτών.

Ακριβώς εδώ, μπορεί να παρέμβει ο ΦΠΑ και να δώσει μια ορθόδοξη λύση στο
δημοσιονομικό πρόβλημα και γι’ αυτό σημειώσαμε στην αρχή ότι είναι μεγάλης
σημασίας η υψηλή απόδοση στα έσοδα του ΦΠΑ που παρατηρείται τους τελευταίους
μήνες. Πράγματι από τη συνολική φοροδιαφυγή, που υπολογίζεται ότι ξεπερνά τα 2
τρισεκ. δρχ., το ήμισυ και πλέον αφορά απώλειες εσόδων από ΦΠΑ. Συγκεκριμένα ο
ΦΠΑ ήταν μέχρι τώρα ο ασθενής κρίκος του φορολογικού μας συστήματος, αφού
απέδιδε κάθε χρόνο έσοδα λιγότερα από εκείνα που δικαιολογούσε η αύξηση της
οικονομικής δραστηριότητας.

Η καθυστέρηση αυτή θεμελίωσε μια μόνιμη κριτική της αντιπολίτευσης, η οποία
όχι αδίκως καταγορούσε την κυβέρνηση ότι γονατίζει την οικονομία για να
εισπράξει μερικές δεκάδες δισεκατομμυρίων, όταν αφήνει να διαφεύγουν
εκατοντάδες δισεκατομμύρια από τον ΦΠΑ.

Η βασική αιτία των χαμηλών εισπράξεων που υπήρχαν μέχρι πέρυσι στον ΦΠΑ, ήταν
προφανώς η οργανωτική και διοικητική αδυναμία του φοροτεχνικού μηχανισμού.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην πρόσφατη έκθεση Σπράου, η αδυναμία αυτή
εκδηλώνεται: «Με την ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται στην απασχόληση προσωπικού
και μέσων στη φορολογία εισοδήματος εις βάρος άλλων φορολογιών (π.χ. ΦΠΑ). Η
παραλαβή, ο υποτυπώδης έλεγχος και η εκκαθάριση των δηλώσεων του φόρου
εισοδήματος απασχολούν υπέρμετρα τον φοροελεγκτικό μηχανισμό, με αποτέλεσμα να
μην περισσεύει χρόνος για ελέγχους και φροντίδα για τη βεβαίωση και είσπραξη
των εσόδων από άλλες πηγές».

Και όμως, από τη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων θα εισπραχθούν εφέτος
1.233 δισεκ. δρχ., ενώ από τον ΦΠΑ 2.520 δισεκ. δρχ. Ευτυχώς, με την ίδρυση,
εφέτος τον Απρίλιο, του Σώματος Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ), στην
οποία ως γνωστόν αντέδρασαν με απίθανα προσχήματα οι συνδικαλιστικές
οργανώσεις των εφοριακών, η κατάσταση άλλαξε και η αντίστροφη μέτρηση άρχισε.
Χάρις στους «αδιάφθορους» τονώθηκε ο ελεγκτικός μηχανισμός, έσπασαν κυκλώματα
συγκάλυψης και ο ΦΠΑ άρχισε να γίνεται ­ όπως και έπρεπε ­ κύρια πηγή άντλησης
εσόδων για τον προϋπολογισμό.

Να σημειωθεί εδώ ότι η φοροδιαφυγή στον ΦΠΑ ήταν η πλέον προκλητική διότι στην
ουσία αποτελούσε φοροκλοπή, αφού η κατανάλωση είχε πληρώσει τη φορολογία αυτή,
ο έμπορος, επαγγελματίας κ.λπ. την είχαν εισπράξει και δεν την απέδιδαν στο κράτος.

Στον βαθμό που θα διευρύνεται και θα διογκώνεται η είσπραξη εσόδων από τον ΦΠΑ
η φορολογική επιβάρυνση θα γίνεται όλο και δικαιότερη.