«Κάναμε τη Βαρκελώνη μόδα»

ΤΡΕΙΣ πόλεις: Μόντρεαλ, Βαρκελώνη, Ατλάντα. Τρεις Ολυμπιάδες: 1976, 1992 και
1996. Τρεις χρηματοδοτικές προσεγγίσεις: Η εξ ολοκλήρου κρατική, ο συνδυασμός
ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, η αποθέωση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Τρία
οικονομικά αποτελέσματα: Το τεράστιο χρέος, το κέρδος (έστω και μικρό), ο
ισοσκελισμός εσόδων – εξόδων. Τρία διαφορετικά μοντέλα ανάπτυξης των πόλεων:
Στο Μόντρεαλ έγιναν ελάχιστα έργα υποδομής, αλλά δημιουργήθηκαν αρκετές
αθλητικές εγκαταστάσεις. Η Βαρκελώνη άλλαξε ριζικά πρόσωπο, τόσο με σημαντικά
έργα υποδομής όσο και με μεγάλα αθλητικά κέντρα, ούτως ώστε οι κάτοικοί της να
λένε σήμερα ότι «λόγω της Ολυμπιάδας η πόλη μας έγινε από μεγάλο χωριό μια
εξαίσια πόλη». Στην Ατλάντα το μόνο που έχει μείνει πια να θυμίζει τους
περυσινούς Ολυμπιακούς Αγώνες είναι το πάρκο στο κέντρο της πόλης…

Στο ταξίδι μας στο Μόντρεαλ, τη Βαρκελώνη και την Ατλάντα αναζητήσαμε την
«Ολυμπιακή κληρονομιά» των πόλεων που φιλοξένησαν το μεγαλύτερο αθλητικό
γεγονός στον πλανήτη. Πώς εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία που τους δόθηκε να
πραγματοποιήσουν σημαντικά έργα για την υποδομή τους, για τη βελτίωση της ζωής
των κατοίκων τους, για την αθλητική αναβάθμιση και την οικονομική ανάπτυξη.

Ψάξαμε να βρούμε τι είναι αυτό που έχει μείνει στις μνήμες και στη διάθεση των
ανθρώπων, πώς άλλαξε ­ αν άλλαξε ­ η γειτονιά τους, η πόλη, η οικονομία, το
περιβάλλον, η επαφή τους με τον αθλητισμό, η δουλειά, ο τρόπος ζωής τους. «Δεν
υπάρχει μεγαλύτερη ευκαιρία για μια πόλη ν’ αλλάξει από τους Ολυμπιακούς
Αγώνες», μας είπαν όπου κι αν πήγαμε: οι Ισπανοί που άδραξαν αυτή τη μοναδική
ευκαιρία, οι Καναδοί που μετανιώνουν σήμερα γιατί δεν έκαναν περισσότερα,
ακόμα και οι Αμερικανοί που δεν έκαναν σχεδόν τίποτα καθώς παραδέχονται πια
ανοιχτά ότι αυτό που τους έκαιγε ­ και τους καίει ακόμα ­ είναι πώς θα έφερναν
περισσότερες «μπίζνες» στην Ατλάντα…

Σ’ αυτό το οδοιπορικό θα τα δούμε όλα: τη συνταγή για οικονομική αποτυχία του
Μόντρεαλ, την αδιαφορία της Ατλάντα να επωφεληθεί της ευκαιρίας για κοινωνικές
παρεμβάσεις και δημιουργία αστικής υποδομής, αλλά κυρίως το επιτυχημένο
μοντέλο της Βαρκελώνης. Το παράδειγμα των Καταλανών μάς δείχνει ότι μπορούμε
να κάνουμε την πρωτεύουσα μια άλλη πόλη. Η Ολυμπιάδα του 2004 ίσως είναι η
τελευταία ευκαιρία για την Αθήνα.

Η ΑΒΕΝΙΔΑ Ικάρια είναι γεμάτη κόσμο. Πέμπτη βράδυ και η Βαρκελώνη σφύζει από
ζωή. Ο Κάρλος σιγοτραγουδά το «Γκουανταναμέρα» στην καινούργια διασκευή με τη
Σέλια Κρουζ και περιμένει στωικά να προχωρήσουν τα αυτοκίνητα στον δρόμο που
καταλήγει στο Ολυμπιακό λιμάνι. Στο πεζοδρόμιο δίπλα μας, η θεατρική ομάδα της
Μπαρτσελονέτα δίνει μια παράσταση δρόμου και οι περαστικοί χειροκροτούν
ενθουσιασμένοι. Τα καταστήματα είναι ακόμα ανοιχτά, από τα μπαρ ακούγεται ο
απόηχος των τελευταίων χιτ και από τις ψαροταβέρνες στη μαρίνα έρχεται η
μυρωδιά της παέγια.

«Να σκεφθείς ότι πριν από 10 χρόνια αυτή η περιοχή ήταν έρημη, δεν έβλεπες
ψυχή», λέει ο 36χρονος Κάρλος, γραφίστας σε μεγάλο περιοδικό. «Κατά μήκος της
παραλίας υπήρχαν οι πρώτες σιδηροδρομικές γραμμές που φτιάχτηκαν στη χώρα στα
1850, παμπάλαιες και άχρηστες πια και ο τοίχος που τις προστάτευε από την
θάλασσα.

Παρότι είμαστε παραλιακή πόλη, ζούσαμε επί δεκαετίες με την πλάτη μας
στραμμένη στη θάλασσα. Όλα άλλαξαν με τους Ολυμπιακούς του ’92. Γκρεμίστηκε ο
τοίχος, ξηλώθηκαν οι γραμμές, κατασκευάστηκε το Ολυμπιακό χωριό και το λιμάνι,
άνοιξε μια παραλία 15 χιλιομέτρων και τώρα… κοίτα γύρω σου».

Το ξενοδοχείο «Αρτς», ένα μοντέρνο κτίριο από σίδερο και γυαλί, υψώνεται
ολόφωτο λίγο πιο κάτω και οι παρέες κατευθύνονται γελώντας προς τα εκεί, για
ένα τελευταίο ποτό.

Το στάδιο της Βαρκελώνης είναι το μόνο που φαίνεται ότι συνεχίζει να υπηρετεί τους σκοπούς για τους οποίους κατασκευάστηκε. Μαζί με το Παλάου Σαν Τζόρντι και τις πισίνες αποτελούν πόλο έλξης όχι μόνο για τους αθλητές και τους μαθητές της Γυμναστικής Ακαδημίας που βρίσκεται δίπλα, αλλά και για τους τουρίστες που το επισκέπτονται καθημερινά κατά εκατοντάδες.

«Αυτή την περιοχή», λέει ο Κάρλος, «αισθανόμαστε ότι “την κερδίσαμε”, γιατί
χάρη στα έργα που έγιναν για τους Αγώνες μετατράπηκε σε ελάχιστο χρόνο από την
πιο υποβαθμισμένη σε μια από τις πιο ζωντανές της πόλης μας». Τα τελευταία του
λόγια χάνονται καθώς οι νεαροί από το διπλανό αυτοκίνητο κορνάρουν και
σφυρίζουν σε μια παρέα κοριτσιών που κάθονται στο πεζούλι και βάζουν στη
διαπασών το τραγούδι «Μπαρτσελόνα» με τον Φρέντι Μέρκιουρι και τη Μονσεράτ
Καμπαγιέ. Αν δεν μπορέσει να λειτουργήσει η δική τους γοητεία, τουλάχιστον ας
λειτουργήσει η γοητεία της πόλης.

Είχα ξαναβρεθεί στη Βαρκελώνη πριν από 12 χρόνια. Θυμόμουν το κυκλοφοριακό
χάος, τους παλιούς τοίχους κατά μήκος της παραλίας που εμπόδιζαν την πρόσβαση
στη θάλασσα, τις κακοφωτισμένες περιοχές όπου δεν ήταν ευχάριστο να βρεθείς το
βράδυ. Τότε η Βαρκελώνη ήταν μια ενδιαφέρουσα πόλη. Σήμερα η πρωτεύουσα της
Καταλωνίας είναι μια άλλη πόλη, πανέμορφη και ζωντανή, και αυτοί που σπεύδουν
να στο πουν πρώτοι είναι οι ίδιοι οι κάτοικοί της.Η 29χρονη Νοεμί είναι
ξεναγός. Γεννημένη στη Σαραγόσα, δεν άντεξε, όπως λέει, να μένει «μακριά από
αυτή την πόλη που μετατρέπεται σταδιακά σε κέντρο της Ευρώπης. Δεν υπάρχει
μοντέρνο ρεύμα που να μη βρίσκει έκφραση εδώ. Και να σκεφτείς ότι όλα έγιναν
σχετικά πρόσφατα, με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ξαφνικά η πόλη σηκώθηκε
στον αέρα, άλλαξε, άνοιξε, ομόρφυνε, έγινε πόλος έλξης. Δεν μπορώ να φανταστώ
κάποια άλλη περίπτωση που ένα αστικό κέντρο άλλαξε τόσο πολύ μέσα σε τόσο
μικρό χρονικό διάστημα». Η Νοεμί ήταν μία από τους 40.000 εθελοντές που είχαν
εργαστεί για τους Αγώνες. «Οι Ολυμπιακοί μπορεί να έγιναν πριν από 5 χρόνια,
για εμάς όμως είναι σαν να συνεχίζονται ακόμη. Δείχνω την πόλη κάθε μέρα στους
τουρίστες και δεν σταματώ ν’ ανακαλύπτω καινούργια πράγματα».

«Κάναμε την Βαρκελώνη μόδα», λέει περήφανος ο αντιδήμαρχος Ερίκ Τρουνιό, μέλος
της Οργανωτικής Επιτροπής των Αγώνων του ’92. «Εκμεταλλευτήκαμε αυτή την
καταπληκτική ευκαιρία για να αλλάξουμε την πόλη μας. Η ανάληψη της Ολυμπιάδας
μάς βοήθησε να υλοποιήσουμε το 80% ενός 25ετούς προγράμματος ανάπτυξης μέσα σε
6 χρόνια, καθώς δεν μας έφερε μόνο κεφάλαια και επενδύσεις, αλλά μας έθεσε και
χρονοδιαγράμματα τα οποία ήμασταν υποχρεωμένοι να σεβαστούμε».

Για όλους αυτούς τους λόγους η προσγείωση στην αμερικανική πραγματικότητα
είναι απότομη. Ο ταξιτζής στην Ατλάντα με κοιτάζει με απορία όταν του λέω ότι
θέλω να πάω στο Ολυμπιακό Στάδιο, αλλά κουνά το κεφάλι του καταφατικά όταν
εξηγώ ότι «είναι εκεί που παίζουν μπέιζμπολ οι Ατλάντα Μπρέιβς». «Α, το στάδιο
Τέρνερ», μουρμουρίζει. Ακριβώς.

Το στάδιο όπου διεξήχθησαν οι περσινοί Ολυμπιακοί Αγώνες, πέραν του ότι είναι
πλέον αγνώριστο, έχει σήμερα το όνομα του ιδρυτή του CNN. Φανταστείτε δηλαδή
να μην ήταν και οι Αγώνες της Εκατονταετηρίδας.

Μια τεράστια μπάλα του μπέιζμπολ στολίζει την είσοδο του σταδίου και ένα
αχανές πάρκινγκ βρίσκεται στη θέση του παλαιού σταδίου που κατεδαφίστηκε
πρόσφατα. Η περιοχή είναι έρημη, σαν στοιχειωμένη.

Τα σπίτια που χτίστηκαν σ’ αυτή την υποβαθμισμένη γειτονιά, όπου κατοικούν
σχεδόν αποκλειστικά μαύροι, έχουν αρχίσει ήδη να φθείρονται. Τα αυτοκίνητα
είναι λιγοστά και ο οδηγός του λεωφορείου που περνά ύστερα από μισή ώρα
αναρωτιέται τι στο καλό έκανα μόνη μου σε μια τέτοια περιοχή.

Το Ολυμπιακό Στάδιο της Ατλάντα έχει γίνει έδρα της ομάδας μπέιζμπολ των Ατλάντα Μπρέιβς. Οι μισές από τις κερκίδες που είχε στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων κατεδαφίστηκαν, η διαρρύθμισή του άλλαξε εντελώς και μια τεράστια μπάλα του μπέιζμπολ «κοσμεί» την είσοδό του. Η αποθέωση: Το Ολυμπιακό Στάδιο μετονομάστηκε σε Στάδιο Τέρνερ, καθώς ο ιδρυτής του CNN είναι και ιδιοκτήτης της ομάδας…

«Η αλήθεια είναι ότι δεν κατορθώσαμε να αλλάξουμε σημαντικά την εικόνα της
πόλης, ιδιαίτερα στα νότια προάστια όπου ζουν τα χαμηλότερα οικονομικά
στρώματα, παρότι σ’ αυτή την περιοχή διεξήχθησαν οι αγώνες», λέει ο Τσάρλι
Μπατλ, γενικός διευθυντής της Οργανωτικής Επιτροπής της περσινής Ολυμπιάδας.

«Ρίξαμε το βάρος μας κυρίως στα οικονομικά μεγέθη. Το σημαντικότερο
μακροπρόθεσμο όφελος της πόλης είναι ότι ενώ πριν δεν ήταν γνωστή, τώρα έχει
κατακτήσει μια θέση στον χάρτη.

Μάλιστα, όπως δείχνει μια πρόσφατη έρευνα του οικονομικού επιμελητηρίου, η
Ατλάντα βρίσκεται αυτή τη στιγμή πρώτη μεταξύ των αμερικανικών πόλεων στις
προτιμήσεις των στελεχών επιχειρήσεων ως το επόμενο μέρος όπου θα προτιμούσαν
να ανοίξουν καινούργια παραρτήματα». «Το μόνο που έμεινε από τη Χρυσή
Ολυμπιάδα είναι το Πάρκο στο κέντρο της πόλης κι αυτό ακόμα φτιάχνεται», μου
λέει γελώντας ο 25χρονος Τσαρλς καθώς προσπαθεί να μου πουλήσει ένα
αναμνηστικό μπλουζάκι των περσινών Ολυμπιακών. «Γι’ αυτό πάρε αυτό το τι-σερτ.
Σε μερικά χρόνια θα είναι η μοναδική απόδειξη ότι κάποτε έγιναν Ολυμπιακοί εδώ…».

ΣΤΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ Πάρκο του Μόντρεαλ το μόνο που λειτουργεί πια είναι οι πισίνες.
Το ποδηλατοδρόμιο έχει μετατραπεί σε «Biodome», ένα χώρο όπου συνυπάρχουν
τεχνητά όλα τα κλίματα και τα φυτά του κόσμου, ενώ το στάδιο βρίσκεται υπό
κατάρρευση. Σοβάδες έχουν αρχίσει να πέφτουν από τους τοίχους και την οροφή
και οι «Έξπος», η τοπική ομάδα μπέιζμπολ που το χρησιμοποιούσε ως έδρα,
ετοιμάζεται να το εγκαταλείψει γιατί είναι άχρηστο.

Η τοπική κυβέρνηση θέλει να το παραχωρήσει στον δήμο, ο δήμαρχος Πιερ Μπουρκ
δηλώνει κατηγορηματικά «δεν το θέλω, πού θα βρω τα χρήματα να το φτιάξω και να
το συντηρήσω», και οι κάτοικοι της πόλης έχουν αρχίσει ήδη να βγάζουν ανέκδοτα
για το «στάδιο που δεν το θέλει κανείς» και να βάζουν στοιχήματα για το εάν θα
τραυματιστεί κάποιος, από τους σοβάδες με τις σαφείς πτωτικές τάσεις.

Από το γραφείο του στον 41ο όροφο ενός ουρανοξύστη, ο Ρίτσαρντ Πάουντ,
αντιπρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΔΟΕ κι ένας από τους ισχυρούς
παράγοντες του Ολυμπιακού Κινήματος, μου δείχνει την πόλη έως πέρα τον ποταμό,
λέγοντας:

Στο Μόντρεαλ το στάδιο, που ακόμα πληρώνουν οι κάτοικοι καταρρέει, καθώς αναγκάστηκαν να του βάλουν σκεπή προκειμένου να μετατραπεί σε στάδιο μπέιζμπολ. Όμως το στάδιο που δεν ήταν σχεδιασμένο για να δεχθεί τη σκεπή έχει αρχίσει να παρουσιάζει σημάδια κατάρρευσης. Σοβάδες πέφτουν από τους τοίχους, χωρίς ευτυχώς να έχει τραυματιστεί κανείς μέχρι τώρα. Αυτό το στάδιο δεν το θέλει κανείς…

«Μια πόλη που φιλοξενεί Ολυμπιακούς αλλάζει όσο και όπως είναι έτοιμη να
αλλάξει.

Κάποιες πόλεις, όπως η Βαρκελώνη και το Τόκιο, άλλαξαν σημαντικά. Κάποιες
άλλες, όπως η Ατλάντα, καθόλου. Το Μόντρεαλ άλλαξε εν μέρει…». Οι
περισσότεροι συμπολίτες του διαφωνούν μαζί του.

Το μόνο που έχουν να θυμηθούν από την κληρονομιά που τους άφησαν οι Αγώνες
είναι ο φόρος που πληρώνουν ακόμα, 21 χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς του 1976,
προκειμένου να ξεπληρώσουν το τεράστιο έλλειμμα που δημιουργήθηκε από την
κατασκευή του σταδίου.

Ναι, αυτού του ίδιου σταδίου που σήμερα «δεν θέλει κανείς».

Η Φίλις ήταν 17 ετών την εποχή των Ολυμπιακών στο Μόντρεαλ και θυμάται λίγα
από εκείνη την περίοδο. Παραδέχεται βέβαια ότι ένα από τα αθλητικά κέντρα που
χτίστηκε κοντά στο σπίτι της διευκολύνει τόσο την ίδια όσο και χιλιάδες άλλους
ανθρώπους που θέλουν να αθληθούν, δεν παύει όμως να δυσανασχετεί με τον φόρο.
«Τον φόρο αυτό, που επιβάλλεται στα τσιγάρα και τα ποτά, θα συνεχίσουμε να τον
πληρώνουμε και στις αρχές της νέας χιλιετίας.

Αυτό που λέμε, μεταξύ αστείου και σοβαρού, είναι ότι η τοπική κυβέρνηση έχει
βρει την τέλεια δικαιολογία».

Πίσω στη Βαρκελώνη, οι Αμερικανοί τουρίστες απολαμβάνουν το Ολυμπιακό Πάρκο
στον λόφο του Μοντζουΐκ. «Μα στην Ατλάντα δεν είδαμε τίποτα παρόμοιο», λέει ο
40χρονος Μάικλ που εργάζεται σε μια επιχείρηση ηλεκτρονικών υπολογιστών της
Τζόρτζια. «Αναρωτιέμαι», προσθέτει στρεφόμενος προς εμένα, «πόσο μπορεί να
αλλάξει η Αθήνα». Το ίδιο κι εμείς Μάικλ.

Άλλωστε ο Ρίτσαρντ Πάουντ δεν κουράζεται να το επαναλαμβάνει: «Μια πόλη που
φιλοξενεί Ολυμπιακούς αλλάζει όσο και όπως είναι έτοιμη να αλλάξει». Και η
Αθήνα είναι σαν έτοιμη από καιρό.