Η σύγχυση ξεπέρασε τα… όρια

Τα όρια ξεπέρασαν κάθε… όριο ανοχής και επέτειναν τη σύγχυση αναφορικά με τα
υπολείμματα φυτοφαρμάκων που φτάνουν στο πιάτο μας. Όπου υπάρχουν είναι
ανακριβή και όπου δεν υπάρχουν οι αποφάσεις λαμβάνονται βάσει προσωπικών εκτιμήσεων.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ Γεωργίας πάντως παραδέχεται πως οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς και
το πρόβλημα έντονο. Η διαμάχη βέβαια που έχει ξεσπάσει μεταξύ του Μπενάκειου
Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου και του Γενικού Χημείου του Κράτους σχετικά με το
ποιος είναι αρμόδιος να κάνει τις εργαστηριακές έρευνες, κάθε άλλο παρά βοηθά
να βρεθεί λύση στο αδιέξοδο.

Τα όρια ασφαλείας για τα υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων στα τρόφιμα έχουν
μπερδέψει ακόμη περισσότερο τους καταναλωτές. Η κατάσταση είναι μάλλον
τραγελαφική. Στα τρόφιμα και τα φυτοφάρμακα εκείνα για τα οποία υπάρχουν όρια,
ο καθορισμός τους γίνεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο συνδυασμός τροφών ή
φαρμάκων. Επιπλέον, σε κάθε γεωργικό προϊόν, τα όρια για το ίδιο φυτοφάρμακο
διαφέρουν, καθώς έχει υπολογισθεί η πιθανή ημερήσια κατανάλωση του κάθε
προϊόντος. Καθορίζονται δηλαδή με βάση προβλέψεις για το πόσες ντομάτες ή πόσο
ελαιόλαδο θα φάμε μέσα σε μια μέρα. Αν φάμε περισσότερα από τις προβλέψεις…

Για ορισμένα όμως τρόφιμα, όπως για παράδειγμα τα σταφύλια, δεν έχουν καν
θεσπισθεί συγκεκριμένα όρια. Έτσι, σε κάθε χώρα τα όρια ασφαλείας καθορίζονται
βάσει προσωπικών εκτιμήσεων!.

«Η Γερμανία για παράδειγμα», εξηγεί ο κ. Βασίλης Ζιώγας, προϊστάμενος στη
Διεύθυνση Φυτοπροστασίας του υπουργείου Γεωργίας, «έχει θέσει ως όριο
ασφαλείας για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε σταφύλια το απόλυτο 0. Εμείς
λαμβάνουμε υπόψη τα όρια που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση ή εκείνα που έχει
καθορίσει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών. Όπου δεν
υπάρχουν, προχωράμε βάση υπολογισμών».

ΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ

Μέσα στη γενικότερη σύγχυση, η ανεπάρκεια των ελέγχων δυσκολεύει ακόμη
περισσότερο την κατάσταση. Επιτελείς και γεωπόνοι του υπουργείου Γεωργίας
αντέδρασαν με συγκατάνευση στο χθεσινό πρωτοσέλιδο δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ»,
καταλήγοντας στην παραδοχή πως «ναι, υπάρχει πρόβλημα». «Υπολείμματα
φυτοφαρμάκων υπάρχουν σε όλα τα γεωργικά προϊόντα, όχι μόνο αυτά που
καλλιεργούνται στην Ελλάδα αλλά και σε εκείνα που εισάγονται από τις
ευρωπαϊκές χώρες, όπου επίσης γίνεται κατάχρηση χημικών» δηλώνει ο κ. Ζιώγας.

Στη χώρα μας, οι έλεγχοι αφορούν μόνο τα προϊόντα που εισάγονται ή εκείνα που
εξάγονται. Σύμφωνα με τον κ. Ζιώγα, «ο έλεγχος των προϊόντων που διακινούνται
στην εγχώρια αγορά απαιτεί τεράστια υποδομή», ενώ τα υπάρχοντα εργαστήρια δεν επαρκούν.

Σύμφωνα με τον κ. Γιάννη Τσιάλτα, υπεύθυνο ποιοτικού ελέγχου στο υπουργείο
Γεωργίας, «οι έλεγχοι ποιότητας εστιάζουν στα ορατά υπολείμματα. Για τα μη
ορατά υπολείμματα (και τα πιο επικίνδυνα) είναι αδύνατον να γίνουν
συστηματικοί εργαστηριακοί έλεγχοι καθώς κοστίζουν πάρα πολύ. Σε όλες τις
ευρωπαϊκές χώρες, οι έλεγχοι είναι δειγματοληπτικοί».

Ο καταμερισμός των αρμοδιοτήτων στα κρατικά εργαστήρια είναι ένα ακόμη εμπόδιο
για τη διενέργεια συστηματικών ελέγχων. Σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας, το
Γενικό Χημείο του Κράτους δεν είναι υπηρεσία αρμόδια για αντίστοιχους
ελέγχους. Η διαμάχη που έχει ξεσπάσει ανάμεσα στο Γενικό Χημείο του Κράτους
και το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο (το «αναγνωρισμένο» από το
υπουργείο Γεωργίας εργαστήριο) έληξε με προσωρινό συμβιβασμό: το πρώτο να
ασχολείται μόνο με τα μεταποιημένα προϊόντα (εκείνα δηλαδή που προέρχονται από
επεξεργασία, όπως για παράδειγμα ο ντοματοπελτές) και το δεύτερο με τα νωπά
γεωργικά προϊόντα.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, υπάρχει μία ακόμα καινούργια και ιδιαίτερα ανησυχητική διαπίστωση:
«Υπάρχει μια γενική άγνοια για τις δυνητικά τοξικές συνέπειες των “οικιακών”
εντομοκτόνων, τα οποία υπάρχουν μέσα στο σπίτι και χρησιμοποιούνται χωρίς τις
πλέον στοιχειώδεις προφυλάξεις», τονίζει ο ογκολόγος. «Και υπάρχει ακόμα μια
ολική άγνοια για το γεγονός ότι τα οικιακά εντομοκτόνα μπορεί να δρουν
συνεργικά με ουσίες των κοινών προϊόντων του νοικοκυριού».

Ο ερευνητής διευκρινίζει ότι η μελέτη αυτή χρειάζεται εν συνεχεία επιβεβαίωση
με επαρκή έλεγχο σε μοριακό επίπεδο. «Εκείνο που δεν χρειάζεται περαιτέρω
επιβεβαίωση είναι οι κίνδυνοι που συνδέονται με την αλόγιστη και χωρίς έλεγχο
χρήση εντομοκτόνων οικιακής χρήσεως», υπογραμμίζει. «Θα είναι σοφό να
θυμόμαστε ότι τα παιδιά είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στις χημικές ουσίες και τα
μικρότερα ακόμα περισσότερο. Στα μικρά παιδιά, η έκθεση αυτή μπορεί να
προκαλέσει μη αναστρέψιμα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα».

Ο ογκολόγος επιστήμων προειδοποιεί τις νοικοκυρές και ιδιαίτερα τις μητέρες:
«Θα πρέπει να γίνει συνείδηση ότι ο σχηματισμός στον οργανισμό ενός
εντομοκτόνου που φαίνεται αβλαβές, μπορεί να ενεργοποιηθεί σε μια επιθετική
για την υγεία ουσία, ύστερα από συνέργεια με ασήμαντα προϊόντα του νοικοκυριού»!

ΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ευρήματα που συνδέουν την έκθεση στα εντομοκτόνα με την
εμφάνιση του καρκίνου αυξάνουν τα τελευταία χρόνια ανησυχητικά. Στη Γερμανία,
διαπιστώθηκε σε έρευνα του 1995, στο Μόναχο, ότι η χρήση εντομοκτόνων μέσα στο
σπίτι συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για λευχαιμία, ιδιαίτερα στις γυναίκες
που μένουν περισσότερο χρόνο «κατ’ οίκον». Στη Βραζιλία, η έκθεση των γονέων
σε εντομοκτόνα (όπως το Dichlovor και το Atrazine) θεωρήθηκε υπεύθυνη για την
υψηλή συχνότητα νεφροβλαστωμάτων (ενός παιδικού καρκίνου στα νεφρά), ειδικά σε αγόρια.

Επανάσταση στις γνώσεις για το θέμα θεωρείται ότι έφερε η διαπίστωση ειδικών
σε τρεις έρευνες του 1992 στον Καναδά, ότι τα εντομοκτόνα (όπως το Atrazine)
δεν προκαλούν μόνο σημαντική αύξηση στη συχνότητα των λεμφωμάτων μη Χότζκιν,
αλλά αυξάνουν επίσης τη συχνότητα στους ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους, όπως
εκείνους του μαστού και του προστάτη.

Παρατηρήθηκε, επίσης, ότι πολύ δυνατή συνεργική δράση (πάνω από 1.000 φορές
της μεμονωμένης) αναπτύσσεται όταν ο άνθρωπος εκτίθεται ταυτόχρονα σε
διαφορετικά εντομοκτόνα, έστω και σε πολύ χαμηλές δόσεις.

Σε μια έρευνα, για παράδειγμα, που δημοσιεύθηκε στο «Science», βρέθηκε ότι τα
εντομοκτόνα Endosulfan, Dieldrin και Toxaphene δεν είχαν μόνα τους επίδραση
στα κύτταρα ανθρώπινου μαστού, αλλά ότι ο συνδυασμός τους με κάθε ένα από τα
άλλα δύο στην ίδια πάντα συγκέντρωση, ήταν πάνω από 1.000 φορές δραστικός και
προκαλούσε πολλαπλασιασμό των ευαίσθητων κυττάρων.

Η ΔΡΑΣΗ

Η συνεργική δράση δεν εμφανίζεται μάλιστα μόνο μεταξύ διαφορετικών
εντομοκτόνων (από την τροφή, τα ποτά, τον αέρα, τη σκόνη, το έδαφος κ.ά.),
αλλά επίσης μεταξύ εντομοκτόνων και άλλων πηγών περιβαλλοντικών οιστρογόνων,
όπως οι πενταχλωροφενόλες, ορισμένοι πλαστικοποιητές, οι διοξίνες κ.ά.

«Ενώ οι πρώτες εκθέσεις για την καρκινογένεση των εντομοκτόνων αναφερόταν στις
επαγγελματικές εκθέσεις, δηλαδή στους εργάτες των παρασκευαστριών βιομηχανιών
και τους χειριστές των εντομοκτόνων, οι τελευταίες ­ ολοένα και αυξανόμενες ­
επιδημιολογικές αποδείξεις προέρχονται από μη επαγγελματικές εκθέσεις και
έχουν μεγάλο ενδιαφέρον για τον γενικό πληθυσμό», επισημαίνει ο Er Pluygers.
«Και είναι εξαιρετικά σημαντικό αυτό, καθώς ο εκτιθέμενος πληθυσμός δεν
αποτελείται μόνον από υγιείς ενήλικες ­ όπως στις επαγγελματικές περιπτώσεις ­
αλλά περιλαμβάνει επίσης παιδιά, μωρά, εγκύους γυναίκες, αγέννητα ακόμα
έμβρυα, ηλικιωμένους ανθρώπους, όλες αυτές δηλαδή τις ομάδες υψηλού κινδύνου,
στις οποίες η ευαισθησία είναι 10 έως 100 φορές μεγαλύτερη».