ΑΥΤΟΙ

… του Μωρίς Παπόν, στο Μπορντώ, έγινε αφορμή να τεθεί ένα ενδιαφέρον
ερώτημα. Δικαιούται ή όχι ένας ιστορικός να καταθέτει στο δικαστήριο
γενικότερες ­ αλλά και ειδικές ­ αξιολογικές απόψεις του σχετικά με μια εποχή
την οποία συμβαίνει να έχει μελετήσει; Ή σωστότερα, δικαιούται ή όχι ο
ιστορικός, από το ύψος πλέον της επιστήμης του, να «δικάζει» ­ γεγονότα, άτομα
ή και ολόκληρες εποχές ­ ως κατ’ εξοχήν αρμόδιος; Δεν είναι άραγε αυτό
δουλειά, αποκλειστικά, των δικαστών και των ενόρκων; Το θέμα ανέκυψε από τη
στιγμή που ένας συνήγορος του «τέρατος» ­ ο Παπόν υπήρξε νομάρχης της Γιρόνδης
στα χρόνια του Βισύ και των δωσιλόγων ­ ζήτησε να κληθούν επειγόντως και να
γνωμοδοτήσουν εξέχοντες ιστορικοί για το αν ο πελάτης του μπορεί να θεωρηθεί
πράγματι υπεύθυνος για την εξόντωση χιλιάδων Εβραίων. Οι ιστοριογράφοι της
Γαλλίας βρέθηκαν μπροστά σε δίλημμα. Μερικοί δέχτηκαν τελικά, και οι
καταθέσεις τους θ’ αρχίσουν από μεθαύριο. Άλλοι το θεώρησαν άτοπο, αρνήθηκαν.
Δεν είναι όμως καθήκον του ιστορικού ν’ αποφαίνεται; Ακόμη και αν θεωρήσουμε
ότι δεν δικαιούται να αγορεύει δίκην εισαγγελέα ­ δεν υποχρεούται, έστω, ν’ αξιολογεί;

… διακήρυξε ο Ανρύ Ρουσσό, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας
στο Παρίσι. Ο ίδιος απέρριψε την πρόσκληση που του έστειλαν από το Μπορντώ.
«Είναι θέμα αρχής ­ είπε. ­ Μου το απαγορεύουν λόγοι ηθικής. Αυτό που ζητείται
ξαφνικά από τους ιστορικούς, ν’ αναπαραστήσουν μια ολόκληρη εποχή ­ την οποία
οι ένορκοι υποτίθεται αγνοούν ­ αποτελεί για μένα μέγεθος ευθύνης που αδυνατώ
να επωμισθώ». Αρνητική ήταν η απάντηση και του Μωρίς Ραϊφούς, εβραϊκής
καταγωγής, που έχει γράψει πολλά έργα για τα χρόνια του Ολοκαυτώματος. «Το
βρίσκω κάπως άσεμνο ­ είπε ­ εγώ, γιος μάλιστα ανθρώπου που τον είχαν στείλει
στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, να πρέπει να καταθέσω σε μια τέτοια δίκη».

… της Κλειούς, της πρώτης των Μουσών, μοιάζει να θέλουν να κρατήσουν τη
συνεισφορά τους σε καθαρώς ακαδημαϊκά επίπεδα. Δεν είναι ωστόσο απόντες. Οι
έρευνές τους και οι απόψεις τους για τον Παπόν (φωτ.), για το Βισύ και για
πολλά άλλα, είναι όλες καταλεπτώς αποτυπωμένες και προσιτές σε όλους. Μήπως
δεν έχουν αποφανθεί για τους πολέμους, για την αποικιοκρατία, για τον Στάλιν
και για τον Χίτλερ; Ο ιστορικός όμως, ο κατά Σατωμπριάν «λαϊκός εκδικητής»,
δεν είναι ­ λένε ­ αναγκαία δικαστής. Του πέφτει λίγο. Ζει άλλωστε με τον
αέναο φόβο μήπως αδικήσει. Φόβο που ­ για να περάσουμε και σ’ ένα πολύ
μοντέρνο πρόβλημα ­ έχει γίνει εφιάλτης εδώ και ένα δυο χρόνια. Μια δαμόκλειος
σπάθη πάνω από ολόκληρη την επιστήμη της Ιστορίας.

… το υλικό τεκμηρίωσης, αυτό που πάντοτε οι ερευνητές φύλαγαν ως κόρη
οφθαλμού, εξελίσσεται σε τρομερή παγίδα. Τι είδους συμπεράσματα να συνάγονται
πλέον στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας; αναρωτιέται η «Μοντ» σε κύριο άρθρο
της (16/10). Οι υπολογιστές μπορούν σήμερα να μας προσφέρουν πειστικότατες
εικόνες συνεύρεσης του Κλίντον όχι μόνο με την Πώλα Τζόουνς αλλά και με τη
Μάτα Χάρι και με τη Μαρία-Αντουανέττα. «Η Ιστορία, αυτή η νηφάλια, ακριβής
επιστήμη που παραλάβαμε από τον Θουκυδίδη, κινδυνεύει να εξελιχθεί σε υπόθεση
ματαιοπονίας. Είναι επιτακτική ανάγκη να διασωθεί με πηγές αναμφισβήτητης
αξιοπιστίας και με τη βοήθεια λειτουργών με βαθειά αίσθηση της σημασίας της».