Οι αναλφάβητοι της Θράκης

Η Θράκη παρουσιάζει το χαμηλότερο ποσοστό πτυχιούχων πανεπιστημιακής
εκπαίδευσης και το μεγαλύτερο ποσοστό αναλφαβητισμού, με μεγάλη απόκλιση από
τις άλλες περιφέρειες της χώρας μας.

ΕΙΝΑΙ χαρακτηριστικό ότι ενώ το μέσο πανελλαδικό ποσοστό των Ελλήνων που δεν
ολοκλήρωσαν την 9χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση δεν ξεπερνάει το 57%, στη Θράκη
φθάνει κατά μέσο όρο στο 72%, με ιδιαίτερη απόκλιση στον Νομό Ροδόπης, στον
οποίο οι 8 στους 10 κατοίκους, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, δεν έχουν
απολυτήριο του υποχρεωτικού σχολείου, 20 περίπου χρόνια μετά τη συνταγματική
κατοχύρωσή του (Σύνταγμα της Ελλάδος, άρθρο 16, παρ. 3).

Ο κυρίαρχος λόγος της σημαντικής αυτής ανισότητας που εκδηλώνεται στη Θράκη με
τη μορφή της εκπαιδευτικής και μορφωτικής διαφοροποίησης εκκολάπτεται στο
έδαφος της εξαιρετικά χαμηλής συμμετοχής της μειονότητας της Θράκης στη
Δευτεροβάθμια (Γυμνάσιο – Λύκειο) και Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Ποιο είναι το πολυπολιτισμικό προφίλ της Θράκης;

Ποια είναι η σημερινή κατάσταση στην εκπαίδευση της μειονότητας;

Στα βασικά αυτά ερωτήματα έρχεται να απαντήσει η έκθεση του ερευνητικού
προγράμματος «Το πρόβλημα της εκπαίδευσης στη Θράκη. Η περίπτωση της
Μουσουλμανικής Μειονότητας με έμφαση στους Πομάκους» που εκπονήθηκε από τον
πανεπιστημιακό Θανάση Βακαλιό (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης), με συνεργάτες
τους ερευνητές-τριες Ελένη Κανακίδου, Ναθαναήλ Παναγιωτίδη και Βασιλική Παπαγιάννη.

Το γεωγραφικό διαμέρισμα της Θράκης αποτελείται από τρεις νομούς: Ξάνθης,
Ροδόπης και Έβρου. Χαρακτηριστικό γνώρισμά της είναι ότι διαθέτει έναν
αναλογικά μεγάλο σε αριθμό, συμπαγή ως προς τη θρησκευτική του ταυτότητα,
μουσουλμανικό πληθυσμό, κατανεμημένο στους τρεις νομούς ως εξής:

* Στον Νομό Ξάνθης καλύπτει το 43,9% του συνολικού πληθυσμού,

* στον Νομό Ροδόπης το 61,16% και

* στον Νομό Έβρου το 6,25%.

Στο σύνολο του πληθυσμού της Θράκης ο μουσουλμανικός πληθυσμός ανέρχεται
περίπου σε 112.000 (33,14%), ενώ ο χριστιανικός σε 226.000 (66,86%).

Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Θανάση Βακαλιό, από τους 112.000 μουσουλμάνους
οι 18.000 είναι Αθίγγανοι, οι 38.000 είναι Πομάκοι και οι 56.000 είναι τουρκογενείς.

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ

Οι Πομάκοι κατοικούν κυρίως στην οροσειρά της Ροδόπης, έχουν τη δική τους
μητρική γλώσσα, την πομάκικη, και πλήττονται εκπαιδευτικά, ίσως, περισσότερο
από όλους.

Τα παιδιά των Πομάκων μιλούν στο σπίτι τους τη μητρική τους γλώσσα και όταν
πηγαίνουν στο σχολείο υφίστανται ένα γλωσσικό βομβαρδισμό από τον μουσουλμάνο
δάσκαλο που τους διδάσκει την τουρκική και τον χριστιανό που τους διδάσκει την
ελληνική. Η μόνη που δεν διδάσκονται είναι η πομακική, την οποία το σχολείο
την απορρίπτει, σφραγίζοντας από την παιδική ηλικία τα παιδιά των Πομάκων με
το στίγμα της απαξίωσης, της υποτίμησης, της κατωτερότητας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που εκτίθενται στην έκθεση του Θανάση Βακαλιού και των
συνεργατών του, στη Θράκη λειτουργούν συνολικά 683 Νηπιαγωγεία, Δημοτικά
Σχολεία, Γυμνάσια και Λύκεια και από αυτά στο 1/3 περίπου φοιτούν αποκλειστικά
μουσουλμάνοι, τουρκογενείς, Πομάκοι και Αθίγγανοι (Πίνακας 1).

Στα μουσουλμανικά σχολεία φοιτούν συνολικά 7.382 μαθητές, εκ των οποίων οι
3.108 είναι τουρκογενείς, οι 2.786 Πομάκοι και 483 Αθίγγανοι. Άλλοι 1.005
αποτελούν το μεικτό μουσουλμανικό μαθητικό δυναμικό.

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΑ – ΓΥΜΝΑΣΙΑ

Το 1995 ορίζεται με νόμο από το ΥΠΕΠΘ ένα ειδικό ποσοστό θέσεων (0,5%) οι
οποίες προορίζονται για την εισαγωγή σε ΑΕΙ και ΤΕΙ αποφοίτων Λυκείου που
προέρχονται από τη μειονότητα της Θράκης.

Η θετική, ασφαλώς, αυτή ενέργεια από τη μεριά της ελληνικής Πολιτείας όταν δεν
συνοδεύεται από αλλαγές στο επίπεδο της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης δεν μπορεί να «αφοπλίσει» τη ναρκοθετημένη εκπαιδευτική πορεία των
μαθητών της μειονότητας που δεν βοηθούνται να φθάσουν όχι ως υποψήφιοι για
τριτοβάθμιες σπουδές αλλά ούτε καν στις πόρτες του Λυκείου.

Ας ρίξουμε, λοιπόν, μια ματιά στην κατάσταση που επικρατεί στα Νηπιαγωγεία και
στα σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης.

Σύμφωνα με την έρευνα, ενώ τα Δημοτικά Σχολεία που φοιτούν μουσουλμάνοι
μαθητές καλύπτουν ένα ποσοστό της τάξεως του 50% όλων των Δημοτικών της
Θράκης, τα Νηπιαγωγεία φθάνουν το 5% και τα Γυμνάσια – Λύκεια δεν ξεπερνούν το
20%.

Τα ποσοστά αυτά αναδεικνύουν σε όλη την έκτασή του το πρόβλημα,
επικεντρώνοντας στο ότι οι μουσουλμάνοι μαθητές μορφώνονται κάτω από άνισες
συνθήκες αφού προσέρχονται αφενός στο Δημοτικό Σχολείο χωρίς τα εφόδια της
προσχολικής αγωγής ­ που θα έδινε την ευκαιρία να εξοικειωθούν τα παιδιά της
μειονότητας με την κατανόηση της ελληνικής γλώσσας με στόχο την ομαλή ένταξή
τους ­ και αφετέρου συμμετέχουν ελλειμματικά στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση στην
οποία, βέβαια, λείπουν τα ιδιαίτερα αναλυτικά προγράμματα και βιβλία που θα
παίρνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες (πολιτισμικές, θρησκευτικές κ.λπ.) των
μειονοτικών μαθητών, καθώς και το διδακτικό προσωπικό με παιδαγωγική κατάρτιση
που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της μειονότητας.

Στον Πίνακα 2 που δείχνει τη ροή του μουσουλμανικού μαθητικού πληθυσμού
μπορούμε να «αναγνώσουμε» την ένταση και την έκταση του προβλήματος.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα στοιχεία του Πίνακα 2, εννέα στους δέκα μουσουλμάνους
μαθητές των μειονοτικών σχολείων δεν ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση.

* Για τα ζητήματα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης είναι σημαντικό το τριήμερο
συνέδριο που διοργανώνει η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων (ΠΕΦ) με θέμα «Σχολείο
και ετερότητα» στις 6, 7 και 8 Νοεμβρίου στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων.