ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΦΑΡΑΚΟΣ «3 προσπάθειες των Άγγλων να εξοντώσουν τον Άρη»

Το «χαμένο αρχείο» του Άρη Βελουχιώτη, έγγραφα που αφορούν τη δράση του
αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ, η οργανωμένη υπονόμευσή του από τους Άγγλους, οι
προσπάθειές τους να ενισχύσουν τις αντιθέσεις με τον αρχηγό του ΕΔΕΣ
Ναπολέοντα Ζέρβα, και να οξύνουν τα προβλήματα με την ηγεσία του ΚΚΕ, καθώς
και η τελευταία επιστολή προς τον Νίκο Ζαχαριάδη, έρχονται για πρώτη φορά στη
δημοσιότητα από τον Γρηγόρη Φαράκο.

Ο ΠΡΩΗΝ γραμματέας του ΚΚΕ και πρώην βουλευτής του Συνασπισμού μιλάει
στα «ΝΕΑ» γι’ αυτά τα ντοκουμέντα που περιλαμβάνονται στο νέο του βιβλίο «Άρης
Βελουχιώτης, το χαμένο αρχείο – άγνωστα κείμενα», που θα κυκλοφορήσει από τις
εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα».

«Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος από πνεύμα και λάσπη. Ήταν και ο Άρης άνθρωπος.
Αλλά δεν μετριέται με τους πολλούς. Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό», παρατηρεί.

Ο Γρηγόρης Φαράκος, ο οποίος αποχώρησε το ’91 από το ΚΚΕ, τονίζει στη
συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», ότι όπως προκύπτει από τα ντοκουμέντα που φέρνει στο
φως «οι Άγγλοι πολεμούσαν τον Άρη με όλα τα μέσα».

Ακόμη «και να προσεταιρισθούν προσπαθούσαν και να πλησιάσουν την ηγεσία του
ΚΚΕ που καταλάβαινε ότι υπήρχαν αντιθέσεις μαζί του».

ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ

«Οι Άγγλοι», σημειώνει ο κ. Φαράκος, «ήθελαν να προκαλέσουν και τη φυσική
εξόντωση του Άρη». Και ανατρέχοντας στα ντοκουμέντα του βιβλίου του για τον
αρχικαπετάνιο της μεγαλύτερης αντιστασιακής οργάνωσης στην Ελλάδα, στα χρόνια
της ναζιστικής κατοχής, καταθέτει:

«Τρεις φορές επεχείρησαν να προκαλέσουν την φυσική του εξόντωση, ακόμη και με
δηλητηρίαση. Και πολλές φορές υποδαύλισαν την σύγκρουση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ
με τον ΕΔΕΣ.

Με παρέμβαση των Άγγλων ο Άρης στάλθηκε στην Πελοπόννησο από τον Απρίλιο μέχρι
τον Οκτώβριο του 1944. Ακόμη κι εκεί επιχειρήθηκε η εξόντωσή του από τους
Άγγλους μέσω των φιλοβασιλικών και φιλοαγγλικών δυνάμεων που υπήρχαν. Δεν τον
ήθελαν στην Κεντρική Ελλάδα όπου ήταν και το κέντρο των αποφάσεων.

Και όταν οι Άγγλοι είδαν ότι εδραιώθηκε στον Μοριά “απαίτησαν να φύγει”».
Εκείνος όμως με κάθε τρόπο προσπαθούσε να ανατρέψει τους σχεδιασμούς τους.
«Συνεργάσθηκε πολύ καλά με τον εκπρόσωπο της τότε κυβέρνησης Παναγιώτη
Κανελλόπουλο, ο οποίος αργότερα αναφέρθηκε με θετικό τρόπο στην συνεργασία του
με τον Άρη».

Ο κ. Φαράκος επισημαίνει στη συνέχεια, ότι με βάση τα νέα στοιχεία που φέρνει
στο φως «οι Άγγλοι προσπάθησαν να αποσπάσουν από τον Άρη στελέχη του ΕΛΑΣ.
Άλλωστε, για τους Άγγλους ο Άρης ήταν ο δαίμονας από τον οποίο προσπαθούσαν να
απαλλαγούν».Οι παρεμβάσεις των Άγγλων εις βάρος του Βελουχιώτη κορυφώνονται
μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, όταν πλέον ο αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ διαφωνεί
με την παράδοση των όπλων.

«Οι Άγγλοι υποτίθεται ότι στηρίζουν το νόμιμο καθεστώς της Ελλάδας πια μετά
την Βάρκιζα. Και επομένως στηρίζουν και τις προσπάθειες καταδίωξης και
εξόντωσης των νέων ανταρτικών τμημάτων που ο Άρης είχε συγκροτήσει.

Και αξιοποίησαν και τις διάφορες ένοπλες ομάδες ή συμμορίες των δεξιών και
φιλοβασιλικών, ενώ υπήρχε και η δίωξη από τη μεριά της νόμιμης κυβέρνησης,
στην οποία δίωξη συμμετείχαν και νεργά Άγγλοι αξιωματικοί που συνόδευαν τα
διωκτικά τμήματα, τα αποσπάσματα κ.λπ.».

ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΣΟΣ

Όσο για το «μίσος» ανάμεσα στον Άρη Βελουχιώτη και τον Ναπολέοντα Ζέρβα, ο κ.
Φαράκος επισημαίνει ότι «δεν υπήρχε ούτε μίσος του Άρη προς τον Ζέρβα, ούτε
του Ζέρβα προς τον Άρη». Υπήρξε όμως «μια διευρυνόμενη αντίθεση». Και «έχω την
γνώμη ότι αν εξετάσει κανείς τα ζητήματα, άλλοι είναι εκείνοι οι παράγοντες
που τελικώς οδήγησαν σε αυτή την σύγκρουση, ενώ θα μπορούσαν να συνεργασθούν
καλά ο Ζέρβας και ο Άρης. Και εδώ έπαιξαν το ρόλο τους οι Άγγλοι. Αυτό είναι
το κύριο.

Πρέπει να πω ακόμη ότι στην αντιστασιακή αλληλογραφία υπάρχει ένας
συγκεκριμένος υπαινιγμός, ότι υπήρξε συνεννόηση ανάμεσα στην ηγεσία του ΚΚΕ
και τις διωκτικές υπηρεσίες της Ασφάλειας για την εξόντωση του Άρη.

Αυτό δεν είναι σωστό. Μπορώ να πω κατηγορηματικά ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη
ποτέ. Όμως, κατά κάποιο τρόπο, η γραμμή που ακολούθησε η ηγεσία του ΚΚΕ
διευκόλυνε τους διώκτες του Άρη Βελουχιώτη.

Και οι Άγγλοι ενίσχυαν την τότε άποψη του ΚΚΕ για τον Άρη. Δεν μπορεί όμως να
μη διαπιστωθεί πως για το έγκλημα της Μεσούντας, πέρα από τους φυσικούς
αυτουργούς έχουν ευθύνες και όσοι επεδίωξαν την πολιτική και ηθική εξόντωση
του Άρη Βελουχιώτη».

Πάντως, «ο Άρης Βελουχιώτης πίστευε μέχρι το τέλος στα ιδανικά και στην
ιδεολογία του ΚΚΕ. Με τη διαφορά ότι από το 1943 είχε αρχίσει να
διαφοροποιείται. Ιδιαίτερα τα σημεία σύγκρουσης ήταν ως προς τους Άγγλους και
ως προς την στάση του ΚΚΕ προς τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις».

«Ο Άρης Βελουχιώτης αγαπούσε πολύ τον γραμματέα του ΚΚΕ Νίκο Ζαχαριάδη, όπως
φαίνεται και από το τελευταίο τρισέλιδο γράμμα στις 4 Ιουνίου του ’45, που του
έστειλε και όπου, αφού ανυστερόβουλα του λέει το καλωσόρισες ­ ο Ζαχαριάδης
ήταν όμηρος σε γερμανικά στρατόπεδα κατοχής ­ του ζητούσε να συναντηθούν,
οπουδήποτε εκτός από την Αθήνα».

Η συνάντηση αυτή, την οποία ζήτησε ο Άρης λίγες μέρες μετά την απελευθέρωση
του Ζαχαριάδη, δεν έγινε ποτέ. Αντιθέτως, «την ημέρα που αυτοκτονεί ο Άρης,
στις 16 Ιουνίου του ’45, δημοσιεύεται στον “Ριζοσπάστη” η θέση “ούτε μπουκιά
ψωμί, ούτε γουλιά νερό στον Άρη”. Και εάν θέλεις, αυτό εδώ είναι κι ένα
ζήτημα. Ο Ζαχαριάδης βεβαίως είχε μάθει τις θέσεις του Αρη από τα άλλα μέλη
του Πολιτικού Γραφείου, αλλά δεν δέχθηκε ούτε καν να τον ακούσει, και να
αποκρούσει τις απόψεις του με τον πιο πειστικό τρόπο».

ΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕ

Ωστόσο, και παρά τα όσα συνέβησαν «ο Νίκος Ζαχαριάδης πίστευε στην αξία του
Άρη Βελουχιώτη». Και «είναι χαρακτηριστικό ότι σ’ ένα γράμμα του προς τον τότε
εργατικό ηγέτη της Αγγλίας Λάσκι, έλεγε πως εμείς για να είμαστε πιστοί στην
Βάρκιζα διώξαμε τον δημιουργό και ηγέτη του ΕΛΑΣ».

Ο κ. Φαράκος, όπως τονίζει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», διευκρινίζει ότι απ’
όλα τα έγγραφα ­ το χαμένο αρχείο του Άρη, τα έγγραφα του υπουργείου
Εξωτερικών, παλιά αρχεία του ΚΚΕ που σώζονται στα σημερινά γραφεία του ΣΥΝ ­
«φαίνεται ότι ο Ζαχαριάδης αναγνώριζε τον Άρη ως ηγέτη του ΕΛΑΣ. Ωστόσο
ανησυχούσε και για το μεγάλο κύρος που είχε αποκτήσει.

Πρέπει να πω ότι μετά τον τραγικό χαμό του Άρη, ο Νίκος Ζαχαριάδης αισθανόταν
πολύ εκτεθειμένος στην υπόθεση. Και στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν
ήταν εξόριστος στη Σιβηρία, είχε καταλάβει ότι είχε γίνει ένα σοβαρό λάθος…
Προσπαθούσε όμως πάντα να το δικαιολογήσει με το επιχείρημα ότι η Συμφωνία της
Βάρκιζας ήταν μια κρατική συμφωνία. Και ότι δεν μπορούσε το ΚΚΕ να ακολουθήσει
άλλη γραμμή».

ΕΝΑ από τα έγγραφα που έχει ανασύρει ο κ. Φαράκος από το παρελθόν και αφορούν
τις εκτιμήσεις του Άρη Βελουχιώτη για τους Άγγλους είναι και το ιδιόχειρο
σημείωμα του αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ.

Ο κ. Φαράκος αναφέρεται, στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», στο σημείωμα αυτό που
έστειλε ο Άρης στις 22 Σεπτεμβρίου του 1943, περίπου ένα χρόνο πριν από την
απελευθέρωση της Αθήνας.

Και προσθέτει στη συνέχεια τα βασικά σημεία της επιστολής:

«Οι στιγμές είναι κρίσιμες από κάθε άποψη. Ένα λαθάκι, μια μονόπλευρη κρίση,
μια υποτίμηση ή υπερτίμηση της κατάστασης μπορεί να φέρει μεγάλες ζημιές.
Κατελήφθη ήδη απ’ τους άγγλους η Λέρος, η Κω και η Σάμος. Αύριο ή μεθαύριο
καταλαμβάνεται η Κέρκυρα, ύστερα από λίγο και άλλα νησιά.

Οι Ιταλοί σκόρπισαν μετά τη συνθηκολόγηση της κυβέρνησης Μπαντόλιο και τώρα
βρίσκονται ανάμεσά μας σαν “συμπολεμιστές” μας. Οι Γερμανοί μόνοι τους ­
έχουμε συγκεκριμένες πληροφορίες από θετικότατες πηγές ­ παραδέχονται ότι
έχασαν τον πόλεμο και ετοιμάζονται μέσα στον Οκτώβρη να φύγουν κάνοντας γραμμή
στον Όλυμπο ή το πιθανώτερο στο Δούναβη. Έχοντας ολόκληρη αλυσίδα από
κατειλημμένα νησιά μας οι άγγλοι μια ωραία πρωία θα κάνουν εντελώς αναίμακτη
“απόβαση” στη χώρα μας και θα βρεθούν ανάμεσά μας. Τα συμπεράσματά της η
αντιπροσωπεία μας στο Κάιρο θα σας τα πει. Θα φέρουν το βασιληά με το ζόρι και
θα “επιβάλουν την τάξη” ­ έτσι δήλωσε ο Ουίλσον ­ αν “διασαλευτεί με τον
ερχομό του βασιληά”, παρά τις αποφάσεις του λαού μας.

Χειρότεροι απ’ τους άγγλους ­ μη βαυκαλιζόμεθα ­ δεν είναι ούτε οι ίδιοι οι
γερμανοί. Θα επιβάλουν ένα φασιστικό καθεστώς μ’ άλλο όνομα αν τελικά
επικρατήσουν αυτοί.

Αιτία της διάσπασης του κινήματος στην Ελλάδα είναι αυτοί. Ούτε το συμφωνητικό
θα υπόγραφαν αν δεν ήθελαν να κερδίσουν χρόνο αν δεν κρίνατε σεις το πρώτο
συμφωνητικό ως απαράδεχτο και αν δεν τους απειλούσα εγώ προσωπικά. Αν, δηλαδή
η στάση μας έναντί τους δεν ήταν σθεναρή. Η ως τώρα πολιτική του στρατηγείου
μας απέναντί τους ήταν χλιαρή, μη τυχόν τους κακοκαρδίσουμε και περιορίσουν ή
σταματήσουν τις ρίψεις υλικών. Απ’ την υπογραφή του συμφωνητικού και ύστερα οι
ρυθμοί και οι ποσότητες των ρίψεων μειώθηκαν κατά 50-80% κατά περιοχές. Αν η
στάση μας ήταν σθεναρώτερη θα έρριχναν περισσότερα.

Σήμερα είναι κι αυτοί βέβαιοι πως θα φύγουν οι γερμανοί από εδώ μόνοι τους,
ύστερα από το χάσιμο της Ιταλίας και την εξέλιξη των επιχειρήσεων στη Σοβ.
Ρωσσία και αν θα κάνουν απόβαση εδώ θα τη κάνουν εναντίον μας, γιατί άλλος
λόγος δεν συντρέχει. Αν επρόκειτο για άλλο μέτωπο θα πήγαιναν στη Γαλλία.

Τους ιταλούς τους θέλουν ένοπλους και σαν “συμπολεμιστές” για να τους
χρησιμοποιήσουν εναντίον μας σε δεδομένη στιγμή. Το ΕΔΕΣ το ενισχύουν ακόμα
ολόπλευρα. Προσπαθούν να πιάσουν πόρτα και φέρνουν καθημερινώς με αεροπλάνα
πράκτορες της κυβέρνησης Καΐρου και άγγλους αξιωματικούς. Εξήντα (60) νέοι
αξιωματικοί έρχονται να μπουν στο κεντρικό επιτελείο, άγγλοι και αμερικάνοι.

Επιβάλεται δική μας αντίδραση σοβαρή. Δηλαδή: Σύγκληση σύσκεψης από ΕΑΜ – ΕΛΑΣ
– ΕΔΕΣ – ΕΚΚΑ, υπογραφή και ευρεία δημοσιότητα δήλωσης ότι οι ένοπλες εθνικές
δυνάμεις εν ουδεμιά περιπτώσει θα δεχθούν επάνοδο Βασιληά – Κυβέρνησης προ
δημοψηφίσματος και ότι θα αντιταχθούν και βιαίως εναντίον πάσης τοιαύτης τυχόν
αποπείρας. Έντονη απαίτηση συνέχισης ρίψεων ­ μας έστειλαν ήδη έγγραφο ότι
στους προσεχείς μήνες λόγω των επιχειρήσεων δεν θα μας ρίξουν υλικά ειμή
ελάχιστα και διαφώτιση έντεχνη του λαού επί των αιτιών της περικοπής των
ρίψεων. Αφοπλισμός των ιταλών άμεσος, έστω κι αν “στεναχωρεθούν” οι άγγλοι.
Διάλυση άμεση, έστω και αιματηρά των οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ αν αρνηθούν να
υπογράψουν την ανωτέρω αναφερόμενη δήλωση.

Δεν γράφω για να παραστήσω τον έξυπνο, αλλά από πόνο και μόνο. Χίλια καλά να
έχουμε κάνει αν χάσουμε τώρα το παιχνίδι θα μας μουντζώξουν όλοι. Αν το
κερδίσουμε όμως και να ‘χουμε κάνει και κάτι σκληρώτερο θα μας το συγχωρέσει
και θας μας χειροκροτήσουν. Αυτή δυστυχώς είναι η ψυχολογία του κόσμου».

«”ΤΩΡΑ το κορμί του δεν θα το έχριζαν ποτέ τα μύρα του αξιώματος. Είχε
αρνηθεί”. Η κεφαλή του κρεμάστηκε στο φανοστάτη. Το σώμα του, ακρωτηριασμένο,
θάφτηκε, όπως λένε, από κάποιους, κάπου. Ήταν το τίμημα της άρνησής του»,
σημειώνει ο Γρηγόρης Φαράκος για τον Άρη Βελουχιώτη, στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ».

«Είχε αρνηθεί να αποδεχθεί το μεταβαρκιζιανό καθεστώς που του γκρέμιζε τα
όνειρα που εκείνος έπλαθε για τη μεταπολεμική ελληνική κοινωνία. Δεν ήθελε να
συμβιβαστεί με τα ελάχιστα, ενώ πίστεψε στα μέγιστα. Γι’ αυτό και οι
εξουσιαστές τον εκδικήθηκαν με μοναδική αγριότητα… Είχε αρνηθεί να
ακολουθήσει, με την υπακοή που ζητάει ο Ιαχβέ από τον Αβραάμ, τις εντολές
ακόμα και του ΚΚΕ, του κόμματός του, στο οποίο είχε αφιερώσει όλη τη συνειδητή
ζωή του.

Μόνο ένα ζεστό – ανθρώπινο σχόλιο, δημοσιευμένο εκείνες τις μέρες της θυσίας
του στην εφημερίδα του ΕΑΜ “Ελεύθερη Ελλάδα”, που αναμφισβήτητα αποτύπωνε τα
πραγματικά αισθήματα των αγωνιστών, αποκάλυπτε, ίσως, και τις ανομολόγητες
ενοχές της ηγεσίας: “Το θλιβερό τέλος του Άρη λύπησε κατάκαρδα όλο τον κόσμο
της εθνικής αντίστασης. Γιατί ο Άρης στάθηκε ένα σύμβολο αυτού του αγώνα,
γιατί ο ρόλος του… στάθηκε εξαιρετικός, αναμφισβήτητος. Μέσα σ’ αυτήν τη
σκληρή, την ανελέητη πάλη για την Ελλάδα, ο Άρης υψώθηκε και λατρεύτηκε. Έγινε
θρύλος του μαχόμενου έθνους».

Ίσως να μην μπορούσαν να προβλέψουν οι συντάκτες του σχολίου ότι ο Άρης ήταν
όχι μόνο τότε, αλλά θα γινόταν εσαεί θρύλος. Θρύλος που ερεθίζει τη διαρκή
παρόρμηση ενάντια στην όποια εξάρτηση, στην όποια βία, στην όποια κομματική
πειθαρχία που αλλοτριώνει τον αγωνιστή. Αυτή ήταν η δική του τιμή. Η δικαίωσή
του. Δικαίωση, γενικότερα, της Άρνησης. Που, ακόμα και όταν λαθεύει, οδηγεί
στην ανέλιξη την κοινωνία, κινεί την ιστορία. Που δεν χωράει ούτε μετάνοια
ούτε μεταμέλεια».