ΠΡΟΣΩΠΑ Εγκλήματα χωρίς τιμωρία

Αουγκούστο Πινοτσέτ. Επιχειρηματίες και στρατιωτικοί είναι και σήμερα οι δυνάμεις που de facto κυβερνούν τη Χιλή

Θα αλλάξει, λέει, τη στρατιωτική στολή με το κοστούμι του ισόβιου γερουσιαστή.
Μπορεί όμως να επιβιώσει η δημοκρατία χωρίς δικαιοσύνη;

ΕΠΕΙΤΑ από 65 χρόνια στρατιωτικής σταδιοδρομίας, ο 82χρονος στρατηγός
Αουγκούστο Πινοτσέτ ανακοίνωσε πως τον ερχόμενο Μάρτιο θα εγκαταλείψει τη θέση
του αρχηγού του στρατού της Χιλής και θα καταλάβει μια ισόβια έδρα στη
Γερουσία. Πράγματι, το Σύνταγμα που υιοθέτησε το 1980 η δικτατορία του
Πινοτσέτ, και το οποίο ισχύει ακόμη, επιτρέπει στον στρατηγό και σε πρώην
αρχηγούς του στρατού να γίνονται γερουσιαστές χωρίς να έχουν εκλεγεί. Ήταν
ένας από τους όρους που επέβαλαν οι στρατιωτικοί για να γίνει ομαλά η
μετάβαση· οι άλλοι ήταν η διατήρηση του Πινοτσέτ στην αρχηγία του στρατού και
ο σεβασμός της αμνηστίας που έδωσαν το 1978 στον εαυτό τους για τα εγκλήματά τους.

Ο στρατηγός είχε απόλυτη εξουσία στη Χιλή από το 1973, τη χρονιά του
πραξικοπήματος στο οποίο δολοφονήθηκε ο σοσιαλιστής πρόεδρος Σαλβαδόρ Αλιέντε,
ώς το 1990, όταν ο Πατρίσιο Αϊλουίν κέρδισε την προεδρία στις πρώτες
δημοκρατικές εκλογές έπειτα από σχεδόν 20 χρόνια. Μέσα σ’ αυτή την περίοδο για
την οποία ο Πινοτσέτ δήλωνε πως «ούτε φύλλο δεν κουνιέται χωρίς την άδειά
μου», 2.000 πολιτικοί αντίπαλοι της χούντας «εξαφανίστηκαν» και χιλιάδες
φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εξορίστηκαν. Ωστόσο, ελάχιστοι βασανιστές
δικάστηκαν και ακόμη λιγότεροι μπήκαν στη φυλακή. «Πώς να καταδικάσεις ένα
λοχία και όχι τον Πινοτσέτ;» αναρωτιέται η Χίλντα Ρόσας, ο σύζυγος της οποίας
τουφεκίστηκε από τους στρατιωτικούς.

Σήμερα ουδεμία υπολογίσιμη δύναμη αμφισβητεί σοβαρά την αμνηστία του πρώην
δικτάτορα. «Στο πραξικόπημα, οι δυνάμεις που νίκησαν δεν ήταν μόνον οι
στρατιωτικοί, αλλά οικονομικές και πολιτικές ομάδες», εξηγεί ο Χοσέ Θαλακέτ,
δικηγόρος, υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Ανέβηκαν στην εξουσία
μαζί του, και ο στρατηγός είναι γι’ αυτούς το σύμβολο όσων πέτυχαν τα χρόνια
της δικτατορίας». Επιχειρηματίες και στρατιωτικοί, σε μια σιωπηρή συμμαχία,
είναι και σήμερα οι δυνάμεις που de facto κυβερνούν τη Χιλή. Οι οικογένειες
των εξαφανισθέντων λένε πως είναι έτοιμες να «κατανοήσουν» την αμνηστία για τα
πρόσωπα, υπό τον όρο όμως να είναι γνωστή η αλήθεια και ο ένοχος. Αρνούνται
την αρνησιδικία που τους επιβάλλεται στο όνομα της οικονομικής ανάπτυξης και
βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα ­ έστω και
με αντίπαλο μια ανάπτυξη της τάξης του 8%. Το αίτημά τους είναι απλό: να
ανασταλεί η αμνηστία και να γίνουν οι δίκες· όχι για λόγους εκδίκησης, αλλά
γιατί η ατιμωρησία δεν μπορεί παρά να καταστρέψει την ίδια την ιδέα της δημοκρατίας.