ΠΡΟΣΩΠΑ Ένα στενόχωρο σύμβολο

Μορίς Παπόν. Ζωντανό σύμβολο του μύθου που προώθησε μετά την απελευθέρωση ο στρατηγός Ντε Γκωλ

Μια δίκη 53 χρόνια μετά το έγκλημα: ο Μορίς Παπόν είναι άραγε ο
«αποδιοπομπαίος τράγος» για να απαλλαγεί η Γαλλία από ένα βάρος στη συνείδησή της;

Ο 87ΧΡΟΝΟΣ Παπόν δικάζεται στο Μπορντώ κατηγορούμενος για «συνέργεια σε
εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» την εποχή που ήταν αξιωματούχος του κατοχικού
καθεστώτος του Βισύ. Τα γεγονότα είναι αναμφισβήτητα: ως γενικός γραμματέας
του αρχηγού της αστυνομίας του Μπορντώ, οργάνωσε από το 1942 έως το 1944 τη
σύλληψη 1.558 Εβραίων. Οι συνήγοροί του λένε πως δεν είχε περιθώριο επιλογής,
πως ήταν ένα ασήμαντο γρανάζι του καθεστώτος· αλλά οι κατήγοροί του
υποστηρίζουν πως ήταν ένα πρόθυμο, αποτελεσματικό και δραστήριο όργανο
γενοκτονίας, όχι από αντισημιτικά ή φιλοναζιστικά αισθήματα, αλλά από
προσωπικό συμφέρον και αριβισμό.

Η υπόθεσή του έχει ωστόσο και μια άλλη, γενικότερη διάσταση, αφού ο Παπόν
συνέχισε μετά την απελευθέρωση να υπηρετεί το γαλλικό κράτος επί 50 συναπτά
έτη. Πώς ξέφυγε από τις διώξεις των συνεργατών του Βισύ; Πώς ένας προδότης
όπως αυτός εντάχθηκε στο προσωρινό μεταπολεμικό καθεστώς του στρατηγού Ντε
Γκωλ; Πώς συνέχισε να σταδιοδρομεί ώστε να γίνει αρχηγός της αστυνομίας του
Παρισιού και γκωλικός βουλευτής, να τιμηθεί με το παράσημο της Λεγεώνας της
Τιμής και να αναλάβει υπουργός Προϋπολογισμού επί προεδρίας του Βαλερί Ζισκάρ
ντ’ Εσταίν;

Έτσι το θέλησε ο Ντε Γκωλ, είναι η απάντηση που δίνει ο Τζον Λίτσφιλντ στην
«Ιντιπέντεντ», και ο Παπόν είναι το ζωντανό σύμβολο του μύθου που προώθησε ο
στρατηγός ­ ότι δηλαδή το Βισύ ήταν μια παρέκκλιση ελαχίστων αχρείων και οι
υπόλοιποι Γάλλοι ήταν είτε ήρωες της Αντίστασης είτε αθώα θύματα της Κατοχής.
Στόχος του Ντε Γκωλ ήταν να αποκαταστήσει την αίσθηση του μεγαλείου της
Γαλλίας και να δημιουργήσει άμεσα ένα λειτουργικό κράτος. Σύμφωνα με τον
Γαλλοεβραίο ιστορικό Μαρκ Ολιβιέ Μπαρίς, «είναι σαφές ότι, στην απελευθέρωση,
ο Ντε Γκωλ προτιμούσε έναν επιθεωρητή δημόσιων διαχειρίσεων που είχε
υπηρετήσει το Βισύ από ένα μαχητή της Αντίστασης που είχε υποχρεωθεί να ράψει
μόνος του τα γαλόνια του στο πουκάμισό του».

Έγιναν χιλιάδες επίσημες δίκες συνεργατών των ναζί και περισσότερες ανεπίσημες
εκτελέσεις, οι οποίες αφορούσαν όμως εκείνους που είχαν πολεμήσει άμεσα την
αντίσταση ή είχαν εκτοπίσει Γάλλους. Δεν έγιναν δίκες αξιωματούχων που
κατηγορούνταν ειδικά για εκτοπισμούς Εβραίων. Η εθνική ενότητα αποκαταστάθηκε
γρήγορα, αλλά οι πληγές επιδέθηκαν με το δηλητήριο να έχει παγιδευτεί μέσα σ’
αυτές, γεγονός που εξηγεί γιατί εξακολουθούν και σήμερα να πυορροούν. Κι ένα
σύμπτωμα αυτού του δηλητηρίου είναι, σύμφωνα με τον Μπαρίς, η δύναμη του
ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου, τα ισχυρότερα ρεύματα του οποίου είναι οι
απολογητές του Βισύ και οι αντισημίτες.