Αθήνα, Παρίσι, ρύποι… παράλληλοι

Αθήνα – Παρίσι: βίοι παράλληλοι στο νέφος; Τα μέτρα κατά της ατμοσφαιρικής
ρύπανσης που εφαρμόζονται στην Αθήνα από το 1981 αναγκάστηκαν να μιμηθούν οι
γαλλικές Αρχές στα μέσα της εβδομάδας.

Ο… κόμπος στη γαλλική πρωτεύουσα έφτασε στο χτένι, με αποτέλεσμα οι
Παριζιάνοι να υποχρεωθούν να προσέξουν για πρώτη φορά αν το τελευταίο νούμερο
της πινακίδας τους είναι μονό ή ζυγό…

Μπορεί το μέτρο στη φιλοσοφία του να είναι το ίδιο, όμως υπάρχουν σημαντικές
διαφορές τόσο στην εφαρμογή του όσο και στη σύσταση του «κοινού εχθρού», που
στην προκειμένη περίπτωση είναι το νέφος. Το Παρίσι μπορεί να αντέγραψε την
Αθήνα, όμως στη γαλλική πρωτεύουσα οι μετεωρολογικές συνθήκες είναι άλλες από
την ελληνική, με αποτέλεσμα να διαφέρει ο μηχανισμός δημιουργίας του νέφους.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το νέφος του Παρισιού είναι χειρότερο από αυτό της
Αθήνας, παρ’ όλο που το σύστημα των συγκοινωνιών της πόλης είναι από τα
τελειότερα στον κόσμο και τα όρια συναγερμού για τους ρύπους υψηλότερα. «Οι
Γάλλοι συνδύασαν την εφαρμογή του μέτρων των μονών – ζυγών με τη δωρεάν
συγκοινωνία. Η σημαντική διαφορά όμως σε σχέση με την Αθήνα είναι ότι το μέτρο
έχει προσωρινό χαρακτήρα. Δυστυχώς εμείς επιλέξαμε τη μονιμότητα», τονίζει ο
καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου σε θέματα μεταφορών Γιάννης
Φραντζεσκάκης. Μέχρι πρότινος οι Γάλλοι δεν ήθελαν με τίποτε να παραδεχτούν
ότι έχουν νέφος. Γι’ αυτό και το μόνο μέτρο που είχαν λάβει ήταν η τοποθέτηση
πινακίδων με ηλεκτρονικά μηνύματα στις εισόδους της πόλης. Το γεγονός πάντως
ότι το Παρίσι, παρά το άρτια οργανωμένο σύστημα συγκοινωνίας που διαθέτει (οι
ειδικοί το χαρακτηρίζουν ως ένα από τα τελειότερα στον κόσμο), αντιμετωπίζει
σοβαρό πρόβλημα ρύπανσης, δείχνει ότι η καταπολέμηση του νέφους δεν περνάει
μόνο μέσα από την αναδιοργάνωση των συγκοινωνιών. Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη
δέσμη μέτρων, που θα συνοδεύεται από συνεχή παρακολούθηση, για να περιοριστεί
το πρόβλημα.

Είκοσι χρόνια ζωής συμπλήρωσε το νέφος πάνω από την Αθήνα. Πρώτα υπό μορφή αιθαλομίχλης, σήμερα με φωτοχημικούς ρύπους

ΤΟ ΝΕΦΟΣ στην Αθήνα συμπληρώνει φέτος 20 χρόνια ζωής. Ήταν στα τέλη της
δεκαετίας του 1970, όταν έκανε την εμφάνισή του, ως αποτέλεσμα της κατανάλωσης
του μαζούτ. Το κύριο, δηλαδή, καύσιμο που «κινούσε» τις δραστηριότητες της
πρωτεύουσας και κάλυπτε τον ουρανό με καπνό, αιθάλη και διοξείδιο του θείου. Ο
όρος «αιθαλομίχλη» χαρακτήριζε τότε το νέφος.

Την επόμενη δεκαετία, του 1980, η σύσταση του νέφους άρχισε να αλλάζει,
εξαιτίας της βελτίωσης που παρουσιάστηκε στους κινητήρες των αυτοκινήτων. Οι
ρύποι, από τον καπνό και την αιθάλη, μετατοπίστηκαν προς τα οξείδια του αζώτου
και το όζον, δηλαδή τους φωτοχημικούς ρύπους. Που με τη σειρά τους συνιστούν
πλέον την λεγόμενη «φωτοχημική ομίχλη», η οποία από το 1985 μέχρι το 1990,
γνώρισε ρυθμούς ανάπτυξης μέχρι και 35%.

ΤΡΕΙΣ ΠΗΓΕΣ

Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης που αφορούν στο έτος 1995, το
νέφος στην Αθήνα προκαλείται από τρεις κύριες πηγές. Πρόκειται για τη
βιομηχανική δραστηριότητα στο Λεκανοπέδιο, η κατανάλωση της οποίας μετρήθηκε
στους 434.000 τόνους (μαζούτ και υγραέριο) και με αντίστοιχο ποσοστό
συμμετοχής στη δημιουργία του νέφους κατά 15,4%. Ο στόλος των οχημάτων της
πρωτεύουσας διεκδικεί ποσοστό συμμετοχής στο νέφος κατά 54,6%. Το 1995
υπολογίστηκε πως καταναλώθηκαν 1.523.000 τόνοι καυσίμου (βενζίνη σούπερ,
αμόλυβδη, ντίζελ κίνησης). Σημειώνεται πως στην Αθήνα κυκλοφορούν σήμερα
περίπου 450.000 καταλυτικά αυτοκίνητα, 650.000 μη καταλυτικά, ενώ ένας
σημαντικός σημαντικός αριθμός επαγγελματικών οχημάτων, περίπου 120.000,
κινείται με ντίζελ. Επίσης, στους δρόμους της Αθήνας, κυκλοφορούν περίπου
250.000 δίκυκλα, αριθμός που συνεχώς αυξάνεται. Μέσα σε 10 χρόνια ο στόλος των
οχημάτων αυξήθηκε από 800.000 σε 1.500.000, ενώ οι ποσότητες καυσίμου που
καταναλίσκουν αυξάνονται ετησίως με ρυθμό 3-6%.

Η τρίτη πηγή παραγωγής νέφους είναι η θέρμανση, με ποσοστό συμμετοχής στην
πίτα κατά 30%. Πάλι το 1995, για την Αθήνα, υπολογίστηκε πως καταναλώθηκαν από
σπίτια, γραφεία, καταστήματα κ.λπ. περίπου 2.788.000 τόνοι ντίζελ.

Εκτός από τις αιτίες που προκαλούν το νέφος, υπάρχουν και οι ρύποι που
αποτελούν τα συστατικά του χαρακτηριστικά. Πρόκειται για το διοξείδιο του
αζώτου, το όζον, το μονοξείδιο του άνθρακα και τον καπνό, το διοξείδιο του θείου.

Το διοξείδιο του αζώτου παρουσίαζε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 σημαντική
αύξηση, αλλά από τις αρχές της δεκαετίας που διανύουμε άρχισε να εμφανίζει
πτώση της τάσης του 2-3% τον χρόνο σε Αθήνα – Πειραιά. Ανάλογη πορεία με το
διοξείδιο του αζώτου ακολουθεί και το όζον, που αποτελεί και τον βασικό δείκτη
της φωτοχημικής ρύπανσης. «Το γεγονός αυτό», επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο χημικός –
περιβαλλοντολόγος κ. Δημήτρης Παπαϊωάννου, «επιβεβαιώνει τις παρατηρήσεις που
μιλούν για πτωτικές τάσεις των φωτοχημικών ρύπων στο διάστημα 1991 -1995,
χωρίς όμως να προεξοφλεί και τις προοπτικές τους».

ΝΕΑ ΑΠΟΣΥΡΣΗ

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αν γίνουν τα προγραμματισμένα έργα, το όζον θα
μειωθεί ακόμα περισσότερο. Αν δεν υπάρξει, όμως, σύντομα νέα απόσυρση
αυτοκινήτων, οι εκπομπές θα ανέβουν.

Από την άλλη πλευρά, το μονοξείδιο του άνθρακα και ο καπνός ακολουθούν επίσης
πτωτική πορεία, γεγονός που οφείλεται στη διαρκώς βελτιούμενη ποιότητα των
κινητήρων των οχημάτων.

Τα «καθαρότερα» αυτοκίνητα, με τη μειωμένη εκπομπή φωτοχημικών ρύπων, έχουν
δώσει προς το παρόν μια εικόνα του φωτοχημικού νέφους. Πρόκειται για μια
κατάσταση, όμως, που τείνει να ανατραπεί καθώς στους δρόμους της πόλης
εισέρχονται συνεχώς δίκυκλα και ντιζελοκίνητα οχήματα. Το πρώτο μέτρο που
πάρθηκε κατά του νέφους ήταν το χειμώνα του 1977 και αφορούσε στην κατάργηση
του μαζούτ ως καυσίμου για τους καυστήρες των πολυκατοικιών.

Μετά τον Δακτύλιο (αποθάρρυνση 20% – 30% των οχημάτων), η πιο πρόσφατη δέσμη
μέτρων αποτελεί το πρόγραμμα «Αττική SOS», που ανακοινώθηκε την Άνοιξη του 1994.

ΤΕΛΙΚΑ το Παρίσι μιμήθηκε την Αθήνα; Η εφαρμογή των μονών – ζυγών δείχνει ότι
η γαλλική πρωτεύουσα αντέγραψε την ελληνική, όμως τα πράγματα δεν είναι
ακριβώς έτσι…

Οι Παριζιάνοι γνωρίζουν ότι η μέτρηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης της πόλης
τους, ανάλογα με το νέφος της ημέρας, διακρίνεται σε τρεις κατηγορίες: στην
πρώτη κατηγορία (όπου τα επίπεδα του διοξειδίου του αζώτου, του όζοντος και
του διοξειδίου του θείου δεν είναι πολύ υψηλά) τίθενται σε επαγρύπνηση οι
υπηρεσίες της πόλης. Όταν τα επίπεδα ανέβουν λίγο, αρχίζει η εκστρατεία
πληροφόρησης του κοινού, ώστε να μειώσει τις μετακινήσεις του. Στην «κατάσταση
3» εφαρμόζονται τα μέτρα εκτάκτου ανάγκης που περιλαμβάνουν την κυκλοφορία των
μονών ή των ζυγών αυτοκινήτων (ανάλογα με την ημερομηνία), των Ι.Χ. που έχουν
τουλάχιστον τρεις επιβάτες και τη δωρεάν μετακίνηση με τα λεωφορεία (μέχρι η
κατάσταση να επιστρέψει σε φυσιολογικά επίπεδα).

Οι Γάλλοι αρμόδιοι επέλεξαν τρεις ρύπους: το διοξείδιο του αζώτου και το όζον,
που προκαλούνται κυρίως από τις εκπομπές των αυτοκινήτων, και το διοξείδιο του
θείου, άμεσο παράγωγο της βιομηχανίας και της θέρμανσης. Δράση αναλαμβάνεται
κάθε φορά που τα όρια έχουν ξεπεράσει τουλάχιστον δύο από αυτούς τους ρύπους
για διάστημα μιας ώρας.

Στο Παρίσι, με τα τρία εκατομμύρια διακόσιες χιλιάδες αυτοκίνητα, οι κάτοικοι
υποδέχτηκαν με ανάμεικτα συναισθήματα, και μάλλον με αμηχανία, τα μέτρα που
ανακοίνωσε η Γαλλίδα υπουργός Περιβάλλοντος Ντομινίκ Βουανέ για την περασμένη
Τετάρτη. Την επόμενη μέρα η κατάσταση είχε επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα
και μάλιστα χαμηλότερα από τα όρια της πρώτης κατηγορίας και έτσι δεν
χρειάστηκε η εφαρμογή για δεύτερη συνεχή μέρα του μέτρου των μονών-ζυγών.

Πάντως, η εφαρμογή του μέτρου δεν έπεσε ως «κεραυνός εν αιθρία» για τους
Παριζιάνους. Τον Αύγουστο, σε μια «ατμοσφαιρική κρίση», η αστυνομία της
γαλλικής πρωτεύουσας ζήτησε από τους οδηγούς να αφήσουν τα αυτοκίνητα και να
χρησιμοποιήσουν τη δημόσια συγκοινωνία. Μάλιστα προσφέρθηκαν δωρεάν θέσεις
πάρκινγκ σε μια προσπάθεια να μειωθεί η κυκλοφορία, ενώ τα όρια ταχύτητας
στους αυτοκινητόδρομους του Παρισιού μειώθηκαν κατά 20 χιλιόμετρα την ώρα,
Εξάλλου, ζητήθηκε από τους οδηγούς να επιταχύνουν με… τακτ και να μην
αφήνουν τις μηχανές αναμμένες όταν το αυτοκίνητο είναι σταματημένο. Πάντως,
υπάρχει μια σημαντική ομοιότητα του αθηναϊκού με τον παριζιάνικο «Δακτύλιο»:
οι τροχονόμοι την πρώτη μέρα αρκούνται πάντα σε συστάσεις. Η «λυπητερή»
έρχεται συνήθως μετά…

ΤΟ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ νέφος στον κόσμο είχε επί δεκαετίες ολόκληρες το Λος Άντζελες. Με
μια σειρά όμως δραστικών μέτρων, που ξεκίνησαν από το 1970, έχουν μειωθεί κατά
πολύ οι τιμές των ρύπων στις περισσότερες περιοχές της αχανούς μεγαλούπολης. Η
ρύπανση στο Λος Άντζελες μοιάζει πολύ με αυτή της Αθήνας, κυρίως λόγω της
πανομοιότυπης γεωγραφίας τους. Η ελληνική πρωτεύουσα θεωρείται μια μικρογραφία
της αμερικανικής πόλης. Και έτσι, τα επεισόδια ρύπανσης οφείλονται στον ίδιο
μηχανισμό. Ο κ. Γιάννης Ζιώμας, αναπληρωτής καθηγητής στο Αριστοτέλειο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, εξηγεί: «Και οι δύο έχουν από τη μία πλευρά παραλία
και από την άλλη μεριά βουνά. Καθώς φυσά η θαλάσσια αύρα, μεταφέρει το νέφος
σε όλη την περιοχή, μέχρι να εμποδιστεί από τα βουνά». Η διαφορά είναι ότι
στην Αθήνα η αύρα δεν είναι τόσο ισχυρή, κυρίως λόγω της διαφοράς θερμοκρασίας
ξηράς και θάλασσας. Στο Λος Άντζελες, η θάλασσα είναι ψυχρότερη κατά 6-7
βαθμούς. Έτσι, το νέφος καλύπτει πολύ μεγαλύτερη έκταση. Στο Λος Άντζελες, οι
υψηλότερες τιμές του όζοντος, που είναι ο κυριότερος ρύπος, είναι τριπλάσιες
από τις υψηλότερες της Αθήνας. Παρά τη βελτίωση των τελευταίων χρόνων, το όζον
εξακολουθεί να υπερβαίνει τα όρια σε ορισμένες περιοχές. Άλλη μια σημαντική
διαφορά είναι η πυκνότητα των εκπομπών ρύπων ανά τετραγωνικό μέτρο. Στην Αθήνα
είναι πολύ μεγαλύτερη, επειδή η έκταση και ο πληθυσμός είναι πολύ μικρότερα
(Αθήνα: 625 τετραγωνικά χιλιόμετρα, Λος Άντζελες: 12.000). Επίσης, ενώ στην
Αθήνα το μεγαλύτερο ποσοστό δημιουργίας του νέφους ανήκει στα αυτοκίνητα, στο
Λος Άντζελες σημαντικό ρόλο παίζει και η βιομηχανία. Τέλος, ακόμη μια
ιδιομορφία του Λος Άντζελες είναι η (σχεδόν) ανυπαρξία συστήματος μέσων
μαζικής μεταφοράς και η τεράστια έκταση των αυτοκινητοδρόμων του.