ΑΥΤΟΙ

… σκέψη του ο Αντρέ Γκορζ («Αθλιότητες του παρόντος, πλούτος του εφικτού»)
την προεκτείνει σε μια συνέντευξη που έδωσε στη «Λιμπερασιόν» (25/9). Θέμα,
πάντα, το μέλλον της εργασίας: η οποία, λέει, σύντομα θα πάψει να είναι
μισθώσιμο αγαθό. «Αυτό που επιχείρησα να διακρίνω είναι πού οδηγεί η λογική
των αλλαγών ολόγυρά μας. Λοιπόν, βαδίζουμε προς την κατάργηση μισθών και
κεφαλαίου. Και, μάλιστα, έτσι όπως το ήθελε ο Μαρξ στις Βασικές Αρχές
(Grundrisse) Κριτικής της Πολιτικής Οικονομίας του. Πρέπει να απομακρυνθούμε
από την ιδέα της κοινωνίας της εργασίας ως μοναδικού είδους κοινωνίας». Διότι,
θέλουμε δεν θέλουμε, αυτή η απομάκρυνση έρχεται. Ο Γκ. χρησιμοποιεί όρο
βιβλικό: «Έξοδος».

… λοιπόν, κατά τον Γκ., είναι «η δημιουργία αυτού που ο Φελίξ Γκουατταρί
ονόμαζε “υποκειμενικότητα”: Η προώθηση νέων κοινωνικών τύπων που δεν θα
βασίζονται ούτε στις εμπορικές συναλλαγές ούτε στην εκμίσθωση εργασίας». Όσοι
διερωτώνται ποιος θα δημιουργήσει αυτούς τους τύπους, ας μην ανησυχούν. «Δεν
είναι ουρανοκατέβατα όλα αυτά. Προϋποθέτουν κάποιον που ενεργεί. Πρόκειται
πράγματι για ένα αντι-σχέδιο του κεφαλαίου. Το οποίο, από τη δεκαετία του ’70,
απέκτησε τα μέσα να ασκεί εξουσία πάνω σε ό,τι ανέκαθεν απεχθανόταν: την
εξουσία των πολιτικών επί της οικονομίας». Η τομή ήταν η πληροφορική, πιστεύει
ο Γκ. «Πρώτα, ζούσαμε σε μια κοινωνία όπου πηγή της παραγωγικότητας ήταν η
ενέργεια. Και είχαμε ανάγκη από όλο και περισσότερη ενέργεια».

… όμως, ήδη στηρίζεται στην πληροφορία. Αυτή είναι το κεφάλαιο, αυτή το know
και το know-how μαζί. Αυτά πρέπει να συσσωρεύεις για ενδεχόμενη χρήση. Τα
παραδοσιακά κεφάλαια βρίσκονται σε αμηχανία: «Όσο το κεφάλαιο χρηματοποιείται,
τόσο δεν ξέρει τι να κάνει την ίδια του την υπεραξία. Σήμερα, το κεφάλαιο
προσπαθεί να γεννήσει περισσότερο κεφάλαιο χωρίς να περάσει καν από την
εργασία». Όλα αυτά δεν είναι άσχετα με την αρχή του Μαρξ (Grundrisse) περί
γενικού επιπέδου της γνώσης σε μια κοινωνία – του λεγόμενου «general
intellect». Εξ ου και ο χρόνος εργασίας δεν αποτελεί πλέον μέτρο της εργασίας.
Ούτε η εργασία είναι μέτρο του παραγόμενου πλούτου. «Η άμεση παραγωγική
εργασία είναι πλέον υλική προέκταση εργασίας άυλης, πνευματικής. Είναι προϊόν
σκέψης, επικοινωνίας, ανταλλαγής πληροφοριών, αξιοποίησης κοινών γνώσεων.
Είναι, μ’ άλλα λόγια, υπόθεση general intellect». Η πρακτική συνέπεια, λέει ο
Γκ., είναι ότι δημιουργούνται απίστευτες δυνατότητες αυτοανάπτυξης. «Ο πλούτος
δεν είναι πια ανάγκη να παράγεται σε καπιταλιστικές επιχειρήσεις με ορισμένο
κεφάλαιο, με διοίκηση, τμήματα μάρκετινγκ κ.λπ. Η ζήτηση, επίσης, στο εξής θα
έχει ως αντικείμενο τόπους και συνθήκες ζωής, δράσης και ανταλλαγής, όπου οι
άνθρωποι θα παράγουν κοινωνικότητα και πλούτο, υλικό ή άυλο».

… το 50% ή και 60% των εσόδων, λέει ο Γκ., είναι ήδη έσοδα κοινωνικά,
ανεξάρτητα από οποιοδήποτε είδος εργασίας. «Λέγεται πως η δουλειά ανεβάζει τον
άνθρωπο, πως του δίνει ταυτότητα. Όμως, όλοι λένε ότι θέλουν αμοιβή για να
δουλέψουν». Δεν μένει λοιπόν παρά η θέσπιση ενός σταθερού σιτηρεσίου για
όλους, χωρίς υποχρέωση εργασίας. «Κάπως έτσι λειτουργούσε και η κοινωνία της
αρχαίας Αθήνας, έτσι θα είναι και αυτή που μας καλεί». Χωρίς υπεραξίες και
χωρίς εκμετάλλευση. «Ο μαρξισμός πέθανε, ο Μαρξ όχι».