ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Σε αναζήτηση της «παντοπίας»

Πολ Ρικέρ. «Η ιδεολογία αποτελεί πάντοτε απόπειρα νομιμοποίησης της εξουσίας, ενώ η ουτοπία προσπαθεί να την αντικαταστήσει με κάτι άλλο» (σκίτσο του Σεργκέι από τη Μοντ)

Παράξενες οι Ουτοπίες σ’ αυτό το τέλος του αιώνα. Άλλες ακροβατούν στα όρια
του γελοίου κι άλλες τον τρόμο και τη φρίκη προκαλούν.

ΣΤΑ ΤΕΛΗ του περασμένου μήνα, όπως κάθε χρόνο τέτοιον καιρό, μαζεύτηκαν
μερικές χιλιάδες άνθρωποι στην έρημο της Νεβάδα για το «Γούντστοκ του 21ου
αιώνα» ­ με θέμα, όπως πάντα, τη γονιμότητα. Περίεργο στ’ αλήθεια το θέαμα.
Χαρούμενες πενηντάρες κυκλοφορούσαν ολόγυμνες σε αναζήτηση συντρόφου. Άλλοι
διέτρεχαν τον χώρο με ποδήλατα και με μοναδικό τους ένδυμα μία αντιασφυξιογόνα
μάσκα. Εδώ έβλεπες ανθρώπους ντυμένους σάτυρους, εκεί υποδυόταν κάποιος τον
Εσταυρωμένο, πιο πέρα κάποιοι εκπλήρωναν το όνειρό τους να φορέσουν ρούχα του
άλλου φύλου. Το αλκοόλ, η μαριχουάνα και τα άλλα ναρκωτικά κυκλοφορούσαν
ελεύθερα, ενώ είδη όπως κόκα-κόλα, Μάρλμπορο και ΜακΝτόναλντ απαγορεύονταν
αυστηρά. Πέντε ημέρες δημιουργίας και απόλυτης ελευθερίας, εξηγούσαν οι
οργανωτές. Το Μπλακ Ροκ Σίτι είναι μια ζώνη απαλλαγμένη από τη μιζέρια της
καθημερινότητας, μια μεταφορά του Internet. Ένα αντίδοτο στα εθνικά ναρκωτικά:
την τηλεόραση και το Προζάκ.

Στην κορύφωση του φεστιβάλ οι πιστοί «θυσιάζουν» τον Burning Man, ένα
γιγαντιαίο τοτέμ από λάμπες νέον και ξύλο. Έπειτα δίνουν ραντεβού για τον
επόμενο χρόνο ­ και επιστρέφουν στη μοναξιά τους. Αντίθετα, η Παραλία που
περιγράφει ο Άλεξ Γκάρλαντ στο πολυσυζητημένο ομότιτλο βιβλίο του («The
Beach», Penguin, 1997) είναι ένας διαρκής Παράδεισος, μία σύγχρονη Εδέμ. Οι
λιγοστοί μυημένοι δεν κάνουν εδώ διάλειμμα από την καθημερινότητα ­ θέλουν να
ξεφύγουν οριστικά απ’ αυτήν. Ψαρεύουν, καλλιεργούν, παίζουν ποδόσφαιρο και
μαστουρώνονται. Η ανία δεν επιτρέπεται. «Αν βαρεθείς και την Εδέμ, τότε τι
μένει;», θα πει η όμορφη Φρανσουάζ στον Ρίτσαρντ, τον αφηγητή. Η νοσταλγία
είναι, ευτυχώς, παροδική. Μα τα σχήματα ιεραρχίας και εξουσίας είναι βαθιά
ριζωμένα στη συνείδηση των ανθρώπων, δεν μπορούν να τα ξεπεράσουν. Το όνειρο
θα πνιγεί στο αίμα. Ο 27χρονος Βρετανός συγγραφέας περιγράφει με συγκλονιστικό
τρόπο την κατάρρευση μιας ακόμη Ουτοπίας ­ αποδεικνύοντας ότι η γενιά του δεν
έχει ψευδαισθήσεις.

Ώστε η εποχή μας δεν σηκώνει από όνειρα; Οι περιορισμοί είναι τόσο αυστηροί,
τα εμπόδια τόσο αμετακίνητα; Σαπουνόφουσκα το όραμα μιας άλλης κοινωνίας, μιας
άλλης ηθικής, ενός άλλου τρόπου χρησιμοποίησης του χρόνου; Όσο αναζητούμε την
Ουτοπία στην αμερικανική έρημο, στα νησιά της Ταϊλάνδης ή σε οποιοδήποτε άλλο
τεχνητό γκέτο, η απάντηση είναι θετική. Η Ουτοπία δεν βρίσκεται κρυμμένη στην
άκρη του κόσμου ­ αλλά μέσα μας. Σε μια εποχή όπου όλα είναι μπλοκαρισμένα από
συστήματα που απέτυχαν, αλλά δεν μπορούν να νικηθούν, λέει ο γηραιός Γάλλος
φιλόσοφος Πολ Ρικέρ, η ουτοπία είναι το καταφύγιό μας. Πέντε σχεδόν αιώνες
μετά την πρώτη αναφορά του Τόμας Μορ σ’ αυτή τη μαγική λέξη («De optimo
reipublicae statu deque nova insula Utopia», 1516), ήλθε πια ο καιρός να την
τροποποιήσουμε. Να την κάνουμε «παντοπία». Και να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε.