Εξετάσεις ημέρα παρά ημέρα!

«Δεν προστίθενται νέες εξετάσεις στο Λύκειο»

(Μ. Κασσωτάκης, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 31/8/97)

Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΕΠΘ «Αξιολόγηση μαθητών της Α’ τάξης Λυκείου»,
που έφτασε την εβδομάδα που μας πέρασε σε όλα τα Λύκεια της χώρας,
προβλέπονται οι παρακάτω υποχρεωτικές «εξεταστικές δοκιμασίες» για το Α’
διδακτικό τρίμηνο (Σεπτέμβριος – Νοέμβριος) της Α’ τάξης των Λυκείου:

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ δοκιμασίες που θα γίνουν τον μήνα Οκτώβριο στα μαθήματα: Αρχαία
Ελληνικά, Έκφραση – Έκθεση, Μαθηματικά (Άλγεβρα – Γεωμετρία), Φυσική, Χημεία
και Ξένη Γλώσσα.

* Ολιγόλεπτες γραπτές δοκιμασίες, χωρίς προειδοποίηση.

* Ωριαίες γραπτές δοκιμασίες, από μία τουλάχιστον υποχρεωτικά σε κάθε μάθημα,
χωρίς προειδοποίηση.

* Δοκιμασίες σε ευρύτερες ενότητες, από μία τουλάχιστον σε κάθε μάθημα, ύστερα
από προειδοποίηση.

Η Α’ Λυκείου έχει 12 εξεταζόμενα μαθήματα. Άρα, ο μαθητής της Α’ τάξης είναι
υποχρεωμένος να συμμετάσχει σε εξετάσεις, από την 1η Οκτωβρίου έως το τέλος
Νοεμβρίου που λήγει το διδακτικό τρίμηνο, περισσότερες από 40 φορές!

Οι «εργάσιμες» σχολικές ημέρες από 1η Οκτωβρίου έως 30 Νοεμβρίου είναι στην
ιδανικότερη περίπτωση 40, εφόσον δεν πραγματοποιηθούν ούτε οι καθορισμένες,
βάσει νόμου, ημερήσιες εκδρομές – επισκέψεις (μία κάθε μήνα) και βέβαια δεν
συμβεί και οτιδήποτε άλλο. Αυτό σημαίνει, με απλά μαθηματικά, ότι κάθε ημέρα
οι μαθητές είναι υποχρεωμένοι να εξετάζονται με γραπτό διαγώνισμα τουλάχιστον
σε ένα, και σε ορισμένες περιπτώσεις σε δύο μαθήματα, αν και παλιότερη
εγκύκλιος του ΥΠΕΠΘ, που βρίσκεται σε ισχύ, απαγορεύει περισσότερες από μία
γραπτές δοκιμασίες την ημέρα.

Όσοι αναπνέουν την κιμωλία μέσα στη σχολική αίθουσα, μαθητές και
εκπαιδευτικοί, γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι εξετάσεις καταστρατηγούν τις
επίσημες προδιαγραφές των αναλυτικών προγραμμάτων και εφαρμόζουν – επιβάλλουν,
σύμφωνα με τον Γ. Μαυρογιώργο (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), ένα δικό τους
ανεπίσημο αναλυτικό πρόγραμμα.

«Η επίτευξη του στόχου της γενικής παιδείας, την οποία φιλοδοξεί να παρέχει
το Λύκειο, είναι περισσότερο θέμα προσέγγισης της γνώσης και του περιεχομένου
της διδακτικής διαδικασίας παρά ζήτημα εξετάσεων»

(Μιχ. Κασσωτάκης)

Το «πνεύμα» των εξετάσεων, ως γνωστόν, δεν παραμένει στα στενά όρια τής
σχολικής ώρας μέσα στην οποία αυτές διεξάγονται, αλλά διαχέεται σε όλο το
ημερήσιο πρόγραμμα και έχει αντίκτυπο σε όλα τα επίπεδα της διδασκαλίας και
της μάθησης, καθώς η αξιολογική έρχεται να κυριαρχήσει στη μαθησιακή εμπειρία.

Ύστερα από όλα αυτά, το ανώτατο στάδιο της υποκρισίας. Αφού το ΥΠΕΠΘ δεν ξεχνά
να υπογραμμίσει «ότι οι εξετάσεις δεν είναι αυτοσκοπός. Πρέπει να επικρατεί
μέτρο και σύστημα και κυρίως να υπηρετείται από αυτές η μαθησιακή διαδικασία»…

«Όταν το 1851 στο Τουγκρούτ της Ν. Αλγερίας έπεσε λοιμός οι Γάλλοι
αποικιοκράτες με γιατρούς καλούσαν σε υποχρεωτική εξέταση όλον τον πληθυσμό. Η
διάγνωση της αρρώστιας σήμαινε εκτόπιση σε στρατόπεδα της ερήμου. Η θεραπεία κόστιζε».

Όπως σημειώσαμε παραπάνω, μέσα στον Οκτώβριο οι μαθητές της Α’ Λυκείου θα
πάρουν μέρος σ’ ένα νέο είδος εξετάσεων, που ονομάζονται «διαγνωστικές».
Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΕΠΘ οι «διαγνωστικές δοκιμασίες» έχουν σκοπό «να
βοηθήσουν τους εκπαιδευτικούς να προσδιορίσουν το επίπεδο στο οποίο βρίσκονται
οι μαθητές τους, αν διαθέτουν τις προαπαιτούμενες γνώσεις και δεξιότητες για
να παρακολουθήσουν χωρίς προβλήματα τη διδασκαλία της νέας ύλης». (Εγκύκλιος
ΥΠΕΠΘ, Α.Π. Γ2/5039-19/9/97, σ. 1).

Παράλληλα, το ΥΠΕΠΘ τονίζει ότι με τις «διαγνωστικές δοκιμασίες»
επισημαίνονται οι ελλείψεις των μαθητών, οι οποίες «εφόσον δεν είναι πολύ
μεγάλες, μπορεί να συμπληρωθούν στην αρχή της νέας χρονιάς ή κατά τη διάρκεια
της εξέλιξης της διδακτικής πράξης» και «στις περιπτώσεις στις οποίες οι
ελλείψεις είναι πολύ μεγάλες και δεν είναι δυνατό να καλυφθούν με
ανακεφαλαιωτικές ή άλλες παιδαγωγικές παρεμβάσεις αντιμετωπίζονται μέσω της
ενισχυτικής διδασκαλίας» (ο.π. σ. 2).

Το ερώτημα που προβάλλει άμεσα είναι:

Τα διαγνωστικά κριτήρια βελτιώνουν τις συνθήκες, τους όρους και τους τρόπους
μάθησης, αυξάνουν τις ευκαιρίες να επιτευχθούν οι διακηρυγμένοι στόχοι του
σχολείου για εκπαίδευση των τροφίμων του ή μεταβάλλονται απλά σε κριτήρια
αυτοεκτίμησης – εργαλεία αποκαρδίωσης για κάποιους;

Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ

Γιατί είναι γνωστό ότι στις τάξεις των 30-35 μαθητών, κάτω από το βάρος ενός
ισοπεδωτικού αναλυτικού προγράμματος που «τρέχει», ένας εκπαιδευτικός της
«διπλής βάρδιας» ­ ο οποίος αγνοεί ότι η σχολική καθυστέρηση και οι μαθησιακές
δυσκολίες συνδέονται στενά τόσο με την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση του
μαθητή όσο και με την ίδια τη «λειτουργία» του σχολικού μηχανισμού, που
«ξεχνάει» ότι η ετερογένεια του μαθητικού πληθυσμού έχει τους δικούς της
κοινωνικούς όρους ­ είτε αισθάνεται ότι δεν έχει την πολυτέλεια να «επιμείνει»
σ’ εκείνους που φαίνονται «ξένοι» προς το μάθημα, είτε αδυνατεί να προσφέρει
τις «άλλες παιδαγωγικές παρεμβάσεις» (ποιες άραγε;) που ορίζει η εγκύκλιος…

Είναι φανερό ότι το ΥΠΕΠΘ ενώ «κατασκευάζει» χιλίων ειδών στρατηγικές για τη
διαπίστωση των «ελλείψεων» δεν παίρνει ουσιαστικά κανένα μέτρο για τη θεραπεία τους.

Έτσι, είναι ευκολότερο η αποτυχία ορισμένης κατηγορίας μαθητών να
ανταποκριθούν στη «διαγνωστική αρένα» να ερμηνεύεται με αναφορά στην
ελλειμματικότητά τους και όχι στο κοινωνικό και εκπαιδευτικό σύστημα που τους
αντιμετωπίζει με όρους εντατικοποίησης, ανταγωνισμού, διάκρισης, ταξινόμησης,
κατάταξης, ιεράρχησης…

ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΟΥ 2000

Έτσι, οι «διαγνωστικές δοκιμασίες», παρ’ όλο που τυπικά δεν συμμετέχουν στη
βαθμολογική κλίμακα, δεν μπορούν να προσφέρουν τίποτε άλλο από τη διαπίστωση
των ανισοτήτων, όχι για να τις θεραπεύσουν ή να τις αμβλύνουν, αλλά για να τις
καταγράψουν, να τις χαρτογραφήσουν και με βάση αυτήν ακριβώς τη λειτουργία να
λιπάνουν το έδαφος για την πρόωρη εσωτερίκευση «ρεαλιστικών» φιλοδοξιών που
δεν κοστίζουν και ανταποκρίνονται στη «γραμμή» του φθηνού και ευέλικτου
σχολείου του 2000…

Αυτό ακριβώς είναι το θεσμικό πλαίσιο, πάνω στο οποίο ευδοκιμούν όλοι οι
μηχανισμοί αναχαίτισης των αυξημένων προσδοκιών για ένα μεγάλο τμήμα του
μαθητικού πληθυσμού, που από «θέση» έχει ανάγκη να ενισχυθεί και να τονωθεί,
για να μπορέσει να σταθεί στα πόδια του, καθώς ο εκπαιδευτικός θα
εξαναγκάζεται να δώσει απορριπτική προφορική βαθμολογία σε όσους προβλέπει ότι
δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν στη γραπτή εξεταστική «καταιγίδα», να
αποθαρρύνει με τη βαθμολογία που «τους αξίζει» όσους δεν μπορούν να
ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις…

Αλήθεια, η νέα εγκύκλιος του ΥΠΕΠΘ έχει την ίδια λογική και λειτουργία με τους
γιατρούς εκείνους που έχουν τη δυνατότητα μιας σειράς διαγνώσεων – εξετάσεων
αλλά δεν μπορούν να δώσουν παρά ένα και μόνο ­ το ίδιο ­ φάρμακο, στην
καλύτερη περίπτωση, σε όλους τους ασθενείς τους.

«Στον Μεσαίωνα, κατά τη διάρκεια των νηστειών, οι μοναχοί βάφτιζαν το κρέας
ψάρι και έτρωγαν χωρίς να αμαρτάνουν»

Μια ματιά μόνο στα κείμενα της «μεταρρύθμισης» του ΥΠΕΠΘ φανερώνουν την
εναγώνια προσπάθεια που έγινε για να απουσιάζουν ολοκληρωτικά οι λέξεις
εξετάσεις, διαγωνισμοί…

Τη θέση τους έχουν πάρει λέξεις λιγότερο δραματοποιημένες, όπως η
«αξιολόγηση», οι «γραπτές δοκιμασίες», τα «διαγνωστικά κριτήρια» και άλλα
ηχηρά παρόμοια που δεν μπορούν, όμως, σε καμιά περίπτωση, να κρύψουν το μαύρο
φόντο της εξεταστικής καταιγίδας, η οποία ετοιμάζεται να ξεσπάσει στις
λυκειακές τάξεις.

Ο εισηγητής της «μεταρρύμισης», Μιχάλης Κασσωτάκης, βαφτίζει με μεγάλη ευκολία
τις προβλεπόμενες εξετάσεις, οι οποίες μάλιστα κατά έναν θαυματουργό τρόπο
«δεν είναι ελεγκτικές ή διαπιστωτικού χαρακτήρα, αλλά μια συνεχής προσπάθεια
βελτίωσης της εκπαίδευσης», σε αντίθεση με τις προηγούμενες, που τώρα
ανακαλύπτεται ότι είχαν αποκλειστικά ελεγκτικό χαρακτήρα.

Πίσω από τη ρητορική για μη ελεγκτική αξιολόγηση, τα κριτήρια που τίθενται για
την αξιολόγηση του μαθητή δεν είναι παρά απόδοση της λογικής της «ταξινομίας
των διδακτικών στόχων» του Αμερικανού Β. Bloom, μια βαθύτατα συντηρητική ­
κάτω από το τεχνοκρατικό της προσωπείο ­ πρακτική.