ΑΥΤΟΙ

… της πολιτικής δεν είναι να προσφέρει στον άνθρωπο την ευτυχία, όπως
πίστευαν παλιά ­ και το πίστευε και ο Μαρξ ­ λέει ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Μια
τέτοια αντίληψη, σήμερα, δεν θα ήταν απλώς λαθεμένη, θα ήταν καταστροφική.
Άλλη δουλειά κάνει η πολιτική: «Το αντικείμενο της πολιτικής είναι η
ελευθερία». Ο Κ. μιλάει γι’ αυτή την «παρανόηση» σε μια συνέντευξή του στην
«Ουνιτά» (22/9). Είναι χαρακτηριστικό, λέει, ότι η ευτυχία ως σκοπός της
πολιτικής είχε αναγραφεί και στην αμερικανική Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας:
«Θεωρούμε ότι ο Θεός έπλασε όλους τους ανθρώπους ελεύθερους και ίσους, με ίσα
δικαιώματα στην επιδίωξη της ευτυχίας». Μα όχι, λέει ο Κ. «Δεν μας έπλασε ο
Θεός ελεύθερους και ίσους. Πρώτον, διότι δεν υπάρχει Θεός. Δεύτερον, διότι και
αν υπάρχει και έφτιαξε πράγματι τους ανθρώπους, ουδέποτε αυτοί ήσαν πραγματικά
ελεύθεροι ή ίσοι. Για να γίνουν, πρέπει να το επιδιώξουν».

… λέει ο 75χρονος καθηγητής από την Πόλη, υπεισέρχεται η ιδέα περί του
Κοινού Καλού. Αυτό δεν ­ υποτίθεται ­ θέλουμε όλοι; Βέβαια, και ο
φιλελευθερισμός μιλά για ανάλογους στόχους, και αυτός επαγγέλλεται τη μεγίστη
ευδαιμονία για όλους ­ προτείνοντας όμως ατομικές μάχες. Και το άτομο, λέει ο
Κ., δεν μπορεί να φτιάξει ένα Μουσείο ή μια εθνική οδό ­ πράγματα δηλαδή που
αποτελούν όντως «Κοινό Καλό». Και εδώ είναι που χρειάζεται η πολιτική. Αλλά
στην πράξη, ούτε καν η δημοκρατία εγγυάται την επίτευξη της ευτυχίας.
«Φανταστείτε μιά δημοκρατική πλειοψηφία που θα διέτασσε: “Μην αγοράζεις
Μότσαρτ. Ν’ ακούς μόνο Μαντόννα. Αυτό θέλουν οι πολλοί, άρα αυτή είναι η
ευτυχία σου”»…

… της ευτυχίας, κατά τον πολιτικό φιλόσοφο – ψυχαναλυτή, είναι κάτι πιο
περίπλοκο. Δεν είναι καν υπόθεση συλλογική αλλά ατομική ­ και με προεκτάσεις
ψυχολογικές και φιλοσοφικές. Η πολιτική έχει λοιπόν σκοπό την ελευθερία. Το
ιδανικό θα ήταν αν βοηθούσε στην απελευθέρωση του Εγώ, στην κατάκτηση της
αυτονομίας του ατόμου. «Τι θα πει αυτόνομος; Εγώ τον αντιλαμβάνομαι όχι όπως
στον Καντ, κάποιον δηλαδή ο οποίος υπακούει σε ένα ηθικό νόμο που έχει
κατακτήσει με τη λογική του (και που είναι κοινός για όλους), αλλά κάποιον που
έχει πετύχει την απαραίτητη αρμονία με το ασυνείδητό του ώστε να γνωρίζει τι
επιθυμεί. Και να πράττει αναλόγως».

… θεωρεί υγιές ­ βαθμό αυτονομίας ­ το να θέλεις να σκοτώσεις τον θρασύ που
σου κλείνει τον δρόμο με το Ι.Χ. του (και ας είναι προτιμότερο να μην το
κάνεις). Η «αυτονομία», που εν τέλει είναι και ο σκοπός της ψυχανάλυσης,
φωτογραφίζεται κατά τον Κ. στην αινιγματική αλλά και τόσο καίρια φράση του
Φρόυντ: «Wo es war, soll ich werden» (Εκεί που ήταν «Αυτό», εκεί θα φτάσω). Το
Εγώ να προσεγγίσει το Αυτό, το «Id» της ψυχανάλυσης, την αρχέγονη
ταυτότητα-επιθυμία. Πόσο όλα αυτά είναι κοινά και πόσο ατομικά, είναι άλλο
ζήτημα. Αλλά σίγουρα δεν προσφέρει ελευθερία ούτε αυτονομία, λόγου χάρη, η
διαφήμιση. Ούτε την προσφέρουν οι επίσημες ιδεολογίες ή η τρέχουσα πολιτική.
Το υποτιθέμενο ιδανικό του να «κάνω αυτό που μου αρέσει» δεν είναι αυτονομία.
Και φυσικά, αν μερικά εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πιστέψει ότι τάχα «ελεύθερα»
τους «αρέσει» να πατούν κάθε βράδυ ένα κουμπί, και να βλέπουν όλοι ταυτόχρονα
τις ίδιες ανοησίες, ούτε κι αυτό είναι ­ όσο και αν τους ξεγελά ­ ελευθερία ή
αυτονομία. Ή, θα λέγαμε, ευτυχία.