Να δοθούν κίνητρα για έρευνα

Το υπουργείο Παιδείας με το τελευταίο νομοσχέδιο που κατέθεσε στη Βουλή προς
ψήφιση προσπαθεί να αναχαιτίσει την από ετών σοβούσα κρίση στην Ανώτατη
Παιδεία με μια σειρά μέτρων και με ένα αναβαθμισμένο μισθολόγιο που αφορά
κυρίως τους πανεπιστημιακούς της πλήρους απασχόλησης.

Στο νομοσχέδιο αυτό οριοθετούνται τα δικαιώματα και τα ασυμβίβαστα του
καθηγητή πλήρους ή μερικής απασχόλησης, παράλληλα βέβαια με τις αυτονόητες
υποχρεώσεις του.

Είναι γνωστό ότι οι προθέσεις του υπουργείου Παιδείας είναι άριστες. Όπως
φαίνεται όμως από το τελικό κείμενο, σε σχέση με το προσχέδιο που δημοσιεύθηκε
προ μηνός στον Τύπο, οι κατά καιρούς γνωστές ασκούμενες πιέσεις επέφεραν
σημαντικές τροποποιήσεις στο φιλόδοξο αρχικό σχέδιο. Σχέδιο στο οποίο εισήγετο
το ασυμβίβαστο της πανεπιστημιακής ιδιότητας με τις οποιεσδήποτε διευθυντικές
ή προεδρικές θέσεις, έμμισθες ή άμισθες, σε δημόσιους οργανισμούς, τράπεζες,
ΔΕΚΟ, καθώς και πάσης φύσεως ιδρύματα κ.λπ. με αλλότρια αντικείμενα
απασχολήσεως άσχετα προς το γνωστικό αντικείμενο του πανεπιστημιακού δασκάλου.
Είναι αδιανόητο να στηριχθεί οποιοσδήποτε ισχυρισμός ότι δήθεν η
εξωπανεπιστημιακή απασχόληση είναι ένα είδος κοινωνικής προσφοράς, όταν τα
θέματα της απασχόλησης αυτής είναι άσχετα με το γνωστικό του αντικείμενο.

Σύμφωνα με τα ισχύοντα σε όλα τα πανεπιστήμια των προηγμένων χωρών, η πλήρης
απασχόληση του πανεπιστημιακού καθηγητή αποτελεί την πεμπτουσία του
πανεπιστημιακού έργου. Αυτό είναι προφανές, γιατί η κύρια αποστολή του είναι η
συνεχής παραγωγή νέας γνώσης ή νέων ιδεών. Αυτό απαιτεί πνευματική συγκέντρωση
και συνεχή επιστημονικό προβληματισμό. Το στοιχείο αυτό είναι εκείνο που
διαφοροποιεί τον πανεπιστημιακό καθηγητή από τον αντίστοιχο εκπαιδευτικό της
Στοιχειώδους ή της Μέσης Εκπαιδεύσεως.

ΥΠΑΡΚΤΗ

Η πλήρης απασχόληση δεν οριοθετείται τοπογραφικά με προκαθορισμένο χώρο
ασκήσεώς της, ούτε περιορίζεται χρονικά σε συγκεκριμένο ωράριο εργασίας. Η
πλήρης απασχόληση του πανεπιστημιακού είναι ορατή και υπαρκτή εκ του
αποτελέσματός της.

* Υπάρχει συνεχής παραγωγή νέας γνώσης ή νέων ιδεών;

* Υπάρχει παραγωγή επιστημονικών στελεχών υπό μορφήν επιστημονικής ομάδας που
παράγουν αυτοτελές επιστημονικό έργο;

* Υπάρχει επιστημονικό έργο με διεθνή απήχηση; Εάν όλες αυτές οι προϋποθέσεις
πληρούνται, τότε υπάρχει πλήρης απασχόληση. Εάν όχι, τότε ακόμα και εάν
υπάρχει πλήρης απασχόληση στα χαρτιά, είναι η γνωστή «πλήρης απασχόληση» του
κακού δημοσίου υπαλλήλου που αφορά τύποις τη χρονική και μόνο απασχόληση και
όχι το ουσιαστικό έργο.

Η μερική απασχόληση ή ετεροαπασχόληση η οποία είναι επωφελής επαγγελματικά για
εκείνον που την επιλέγει, θα πρέπει κατ’ ανάγκη παράλληλα να εξυπηρετεί το
κοινωνικό σύνολο δια της αποκαλούμενης κοινωνικής προσφοράς. Όμως για να
ισχύει αυτό θα πρέπει η ετεροαπασχόληση να αφορά το ίδιο αντικείμενο με το
αντικείμενο το οποίο ασκεί εντός του πανεπιστημίου ο πανεπιστημιακός
καθηγητής.

Άλλως, η ετεροαπασχόληση είναι ωφέλιμος για τον ετεροαπασχολούμενο αλλά
βλαπτική για τους σκοπούς υπάρξεως του πανεπιστημίου και κατ’ επέκταση της
εκπαιδεύσεως των φοιτητών.

ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ

Το μεγαλύτερο μειονέκτημα των μέχρι τώρα επιχειρουμένων προσπαθειών εισαγωγής
μεταρρυθμίσεων στην Ανώτατη Παιδεία είναι ότι τα τελικώς ψηφιζόμενα νομοσχέδια
είναι προϊόντα πιέσεων και σκοπιμοτήτων, που σαν τελικό αποτελέσματα έχουν να
συγκαλύπτουν ορισμένες νοσηρές καταστάσεις, με αποτέλεσμα οι «μεταρρυθμίσεις»
αυτές να αμφισβητούνται από την επομένη μέρα εν αναμονή μιας νέας έκρηξης στα
πανεπιστήμια που θα επιτρέψει την εξαγγελία μιας νέας μεταρρυθμίσεως.

Δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί σοβαρά ότι μόνο η μισθολογική βελτίωση θα
μεταβάλλει τη σημερινή κατάσταση στα πανεπιστήμια.

Το υπουργείο Παιδείας εάν θέλει να εισαγάγει θεσμικό νόμο που να αφορά την
πλήρη απασχόληση, δεν έχει παρά να δώσει όλα εκείνα τα κίνητρα τα οποία
επιθυμεί ο σωστός πανεπιστημιακός για να αφοσιωθεί σ’ αυτό το οποίο πιστεύει,
δηλαδή την έρευνα, την εκπαίδευση και τη μετεκπαίδευση. Ο σωστός καθηγητής δεν
αναζητά το νόημα της ζωής και την κοινωνική του καταξίωση παρά μόνο μέσα από
το επιστημονικό του έργο και της δημοσιεύσεις τους. Αλλά πώς ο σωστός
πανεπιστημιακός να υπηρετήσει την αποκλειστική απασχόληση όταν δεν
επιχορηγούνται εργασίες και δημοσιεύσεις του και αυτές ακόμα που δημοσιεύονται
σε περιοδικά αδιαμφισβητήτως υψηλού επιστημονικού κύρους (impact factor) και
που παράλληλα με την επιστημονική συμβολή στην εξέλιξη της επιστήμης του,
προβάλλει αυτή την ίδια του τη χώρα; Δυστυχώς, η κάθε μέρα πράξη επιβάλλει στο
υπουργείο Παιδείας να πρωτοστατήσει και να καθορίσει το ποια έρευνα και ποιο
συγγραφικό έργο θα επιδοτείται πλήρως και ουσιαστικά, με βάση αυτά που ισχύουν
ανά ειδικότητα και αντικείμενο σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου.

Η μέχρι σήμερα εμπειρία από τη λειτουργία των διαφόρων γνωμοδοτικών επιτροπών
δυστυχώς δεν έχουν οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Οι επιτροπές πρέπει να
κινούνται εντός νομοθετικού θεσμικού πλαισίου διεθνώς αποδεκτού.

Εν κατακλείδι, το υπουργείο Παιδείας πρέπει να δώσει τα ουσιαστικά κίνητρα
βρίσκοντας τους απαραίτητους πόρους και τους απαραίτητους χώρους όπου θα
ασκηθεί η έρευνα, η εκπαίδευση και η μετεκπαίδευση με σχέση ανθρώπινη
εκπαιδευτή / εκπαιδευομένου. Με αναλογία αριθμών διδάσκοντος / διδασκομένου
ανάλογη των άλλων ευρωπαϊκών κρατών και όχι όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα, όπου
ο φοιτητής συνωστίζεται σε απρόσωπα και χαοτικά πανεπιστημιακά αμφιθέατρα που
λειτουργούν κατά το πρότυπο των αμφιθεάτρων του περασμένου αιώνα.

Αμφιθέατρα όπου ο απρόσιτος, ο παλαιού τύπου καθηγητής διδάσκει ενώπιον
εκατοντάδων φοιτητών ενώ ο φοιτητής επιβιώνει απρόσωπος και άγνωστος όπως ένας
απλός αριθμός. Αυτές οι αρχές θα πρέπει να διέπουν την έννοια και το μέλλον
της πλήρους απασχόλησης, εάν δεν θέλουμε να θέσουμε υπό ομηρεία το μέλλον των νέων.

Το υπουργείο Παιδείας γνωρίζει ποια είναι η πλήρης απασχόληση και ποιοι
μπορούν να την εφαρμόσουν σωστά. Οφείλει να προδιαγράψει και να φωτίσει το
πρότυπο του καθηγητού ως ολοκληρωμένου εμπνευσμένου πανεπιστημιακού δασκάλου
και σοβαρού ερευνητή με ηθική προσωπικότητα και κοινωνικό κύρος.

Ο φοιτητής αυτόν επιθυμεί να έχει καθηγητή, αυτόν θα σεβασθεί και το πρότυπο
αυτό θα προσπαθήσει να αντιγράψει. Στις δυνατότητες του υπουργείου Παιδείας
ευρίσκεται η πιθανότητα το νομοσχέδιο αυτό να μη προστεθεί στη σειρά των
νομοσχεδίων περί αναβαθμίσεως της Ανώτατης Παιδείας.

Ο Δημήτριος Θ. Κρεμαστινός είναι αν. καθηγητής
Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών τ. υπουργός Υγείας –
Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.