«Θείο βρέφος» με… δώρο

Ένα από τα ισχυρότερα φαινόμενα Ελ Νίνιο του αιώνα έχει ήδη κάνει αισθητή την
παρουσία του, προκαλώντας σοβαρές αλλαγές στον καιρό πολλών περιοχών του πλανήτη.

ΟΣΟ ΓΙΑ την Ελλάδα, δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι το σχεδόν ψυχρό
φετινό καλοκαίρι ήταν… δώρο του «Θείου βρέφους». Βέβαια, οι μεγαλύτερες
μεταβολές αναμένονται τους χειμερινούς μήνες, όπως άλλωστε σε ολόκληρο τον
κόσμο. Έτσι, βαρύς προβλέπεται ο χειμώνας στη Βόρεια Ευρώπη με πολύ κρύο και
χιόνια. Αντίθετα, για τη Νότια Ευρώπη, βασισμένοι σε προηγούμενα Ελ Νίνιο, οι
επιστήμονες αναμένουν ότι ο καιρός του χειμώνα θα επηρεαστεί λιγότερο από ό,τι αλλού.

ΜΕ ΔΟΡΥΦΟΡΟΥΣ

Σύμφωνα με ανακοίνωση της ΝΑΣΑ, χάρη σε δύο γαλλοαμερικανικούς δορυφόρους
(Topex-Poseidon), οι επιστήμονες έχουν παρακολουθήσει και χαρτογραφήσει όλη
την πορεία του φαινομένου ως τώρα. Μια τεράστια θερμή υδάτινη μάζα έχει
απλωθεί σε ολόκληρο τον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, προκαλώντας την αύξηση της
στάθμης της θάλασσας 15 εκατοστά ψηλότερα από το κανονικό. Η περιοχή που
καλύπτεται από τα θερμά ύδατα είναι μιάμιση φορά η έκταση των ΗΠΑ. Η μάζα αυτή
ξεκίνησε το ταξίδι της τον περασμένο Απρίλιο προς τα ανατολικά από τον Δυτικό
Ειρηνικό. Αυτή τη στιγμή η στάθμη της θάλασσας στις ακτές της Νότιας Αμερικής
είναι 25 εκατοστά ψηλότερη από το μέσο όρο. Κάτι που είχε να συμβεί από το
1982-83, όταν είχε εμφανιστεί το Ελ Νίνιο «του αιώνα».

ΥΔΡΑΤΜΟΙ

Ταυτόχρονα, μετρήσεις της ΝΑΣΑ στην ατμόσφαιρα δείχνουν ασυνήθιστα υψηλά
επίπεδα υδρατμών σε ύψος 12 χιλιομέτρων πάνω από τον κεντρικό και ανατολικό
τροπικό Ειρηνικό. Κάτι που μπορεί να προκαλέσει ισχυρότερες χειμερινές
καταιγίδες, μεταφέροντας υγρασία από τη Χαβάη στις νοτιοδυτικές Ηνωμένες
Πολιτείες. Το φαινόμενο αυτό είναι ενδεικτικό τού πώς οι ωκεανοί και η
ατμόσφαιρα «συνεργάζονται» κατά τη διάρκεια ενός Ελ Νίνιο.

Οι σημαντικότερες μεταβολές στον καιρό πολλών περιοχών της Γης παρατηρούνται
τους χειμερινούς μήνες. Ισχυροί άνεμοι και έντονες βροχοπτώσεις κατά το Ελ
Νίνιο του ’82 ­ το μεγαλύτερο ως τώρα με 2.000 νεκρούς και 25 δισεκατομμύρια
δολάρια κόστος από τις καταστροφές ­ πλημμύρισαν ακόμα και την έρημο της
Αριζόνα. Στο μεταξύ στην Καλιφόρνια, όπου περιμένουν πολλές βροχές και κρύο
φέτος, μόλις προχθές έπεσαν τα πρώτα χιόνια, πολύ νωρίτερα από άλλες χρονιές.
Ρεκόρ χιονοπτώσεων έχουμε όμως φέτος και στις περουβιανές Άνδεις,
δημιουργώντας πολλά προβλήματα στους κατοίκους. Συνολικά, οι καταστροφές από
τα ακραία καιρικά φαινόμενα που αναμένονται θα ξεπεράσουν τα 25 δισεκατομμύρια
δολάρια, επηρεάζοντας σημαντικά τα διεθνή χρηματιστήρια.

ΕΞΑΣΘΕΝΗΜΕΝΕΣ

Στην Ελλάδα, βέβαια, οι αλλαγές αναμένεται να είναι πολύ μικρότερες, μια που
οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο φθάνουν εδώ εξασθενημένες. Η κ. Κλαίρη Τουρπάλη,
στο Εργαστήριο Φυσικής Ατμόσφαιρας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης, μελέτησε τις επιπτώσεις του φαινομένου στην Ευρώπη από τη
δεκαετία του 1950 ως το 1994. Σε γενικές γραμμές, τα στατιστικά στοιχεία
δείχνουν περισσότερο κρύο και βαρύτερους χειμώνες στη Βόρεια Ευρώπη, ενώ
αντίθετα, στη Νότια Ευρώπη, οι θερμοκρασίες παραμένουν σταθερές ή αυξάνονται
ελάχιστα τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο.

Οι επιστήμονες, πάντως, παρακολουθούν στενά την εξέλιξη του φαινομένου, χάρη
στους υπερσύγχρονους δορυφόρους και τα όργανα μετρήσεων. Το παρομοιάζουν
μάλιστα με την έκρηξη του ηφαιστείου της Αγίας Ελένης «σε αργή κίνηση».
Βασισμένοι στις παρατηρήσεις και σε συγκρίσεις με παλαιότερα στοιχεία μπορούν
να προβλέψουν ορισμένες από τις μεταβολές που θα προκαλέσει σε πολλές
περιοχές. Οι εκτιμήσεις τους βοηθούν τους αρμόδιους να πάρουν μέτρα εγκαίρως,
να σώσουν ζωές και να εξοικονομήσουν εκατομμύρια δολάρια από πιθανές
καταστροφές. Ήδη, στις ακτές της Καλιφόρνια, οι αρχές έχουν ετοιμάσει τεχνητά
τείχη, ελπίζοντας να ανακόψουν την ορμή των κυμάτων και τους αναμενόμενους
τυφώνες του χειμώνα.

ΠΩΣ ΣΧΗΜΑΤΙΖΕΤΑΙ

Το Ελ Νίνιο σχηματίζεται όταν σταθεροί άνεμοι που πνέουν προς τα δυτικά
εξασθενούν και αλλάζουν κατεύθυνση. Αυτή η αλλαγή πορείας προκαλεί τη
μετακίνηση της μεγάλης θερμής υδάτινης μάζας, που κανονικά βρίσκεται κοντά
στην Αυστραλία, προς τα ανατολικά κατά μήκος του Ισημερινού, μέχρι που φτάνει
στις ακτές της Νότιας Αμερικής. Η υδάτινη αυτή μάζα επηρεάζει την υγρασία εκεί
όπου σχηματίζονται τα σύννεφα της βροχής και αλλάζει την κίνηση των
ατμοσφαιρικών συστημάτων σε όλο τον κόσμο.

ΜΠΗΚΕ λοιπόν, για τα καλά το φθινόπωρο στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας.
Βέβαια, η χθεσινή αλλαγή του καιρού δεν ξάφνιασε τους επιστήμονες, μια που οι
απότομες μεταβολές είναι μέρος του φθινοπωρινού… παιχνιδιού. Γι’ αυτό και
δεν αποκλείουν να ξανάρθουν οι ζέστες, έστω και για λίγες ημέρες.

«Έτσι και αλλιώς, το φθινόπωρο, στην Αθήνα τουλάχιστον, μπαίνει κάπως
απότομα», εξηγεί ο κ. Χρήστος Ρεπαπής, κλιματολόγος στην Ακαδημία Αθηνών.
«Άλλες χρονιές γίνεται τον Σεπτέμβριο, ενώ άλλες καθυστερεί μέχρι τον
Οκτώβριο. Αυτό που συμβαίνει στην ατμόσφαιρα το καλοκαίρι, είναι ότι οι υψηλές
πιέσεις από τη Βόρεια Αφρική ανεβαίνουν βορειότερα, καλύπτουν τη Μεσόγειο και
δεν αφήνουν ψυχρότερα καιρικά συστήματα να φθάνουν ως εμάς». Τώρα, οι πιέσεις
αυτές υποχωρούν προς την Αφρική. Αντίθετα, το καλοκαίρι, ήταν «μη συνηθισμένο»
και ιδιαίτερα δροσερό, ιδίως τον Ιούλιο και τον Αύγουστο..

Πάντως, κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά τι καιρό θα κάνει τους επόμενους
μήνες. Προς το παρόν, η επιστήμη έχει καταφέρει να κάνει ακριβή πρόβλεψη επτά
μόνο ημερών. Επίτευγμα, από τα μεγαλύτερα του αιώνα, λέει ο κ. Άλκης Μπάης,
επίκουρος καθηγητής στο Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του ΑΠΘ.

«Τα συστήματα που καθορίζουν τον καιρό και ο συνδυασμός τους είναι εξαιρετικά
πολύπλοκα. Για να γίνει μακροπρόθεσμη πρόγνωση, χρειαζόμαστε περισσότερα
στοιχεία για τη φυσική της ατμόσφαιρας και τους μηχανισμούς της».