Ένα κεράκι για τη Μαρία Κάλλας

Δεκαεννέα χρόνια πριν, στην ίδια εφημερίδα, αλλά σε άλλη στήλη, που τότε
λεγόταν «Εκτός των Τειχών», γράφαμε για την πρώτη επέτειο του θανάτου τής
Μαρίας Κάλλας. Σήμερα, που συμπληρώνεται εικοσαετία από τον θάνατό της («τι
διάστημα μικρό!», κατά τον ποιητή), εμείς, που δεν πεθάναμε ακόμα, γράφουμε
πάλι γι’ αυτήν.ΤΟΤΕ, πριν από δεκαεννέα χρόνια, ζούσε ακόμα η στενή της φίλη,
η Θεσσαλονικιά, παγκοσμίου φήμης, πιανίστρια Βάσω Δεβετζή. Φέτος, τον
Σεπτέμβριο, συμπληρώνονται δέκα χρόνια από τον θάνατο της τελευταίας.

Ο ένας θάνατος με τον άλλον δεν είναι άσχετοι. Οι θάνατοι περίεργα διαπλέκονται.

Π.χ. τι σχέση μπορούσε να έχει ο θάνατος της Νταϊάνας, που συνέβη πριν από 45
μέρες, με τον θάνατο της Κάλλας προ εικοσαετίας; Και όμως έχει.

Η Νταϊάνα σκοτώθηκε στο μέρος που επρόκειτο να μετονομαστεί σε πλατεία Μαρίας
Κάλλας, στο Παρίσι. Έτσι, λόγω των λουλουδιών που συνεχίζουν να καλύπτουν τη
μικρή αυτή πλατεία, πάνω από το μοιραίο τούνελ, τα εγκαίνια της πλατείας
αναβλήθηκαν προσωρινά (για να μην πούμε επ’ αόριστον) από τον δήμαρχο Παρισίων
κύριο Τιμπερί.

Και η Βάσω Δεβετζή πέθανε από καρδιακή προσβολή, όταν το φιλμ του υιού
Ροσελίνι, που είχε γυρίσει πάνω στο «γύρισμα» της «Μήδειας» του Παζολίνι (με
την Κάλλας πρωταγωνίστρια), μπλοκαρίστηκε, στιγμιαία, στη μηχανή προβολής κατά
τη διάρκεια της τελετής για την πρώτη δεκαετία του θανάτου της, στην Όπερα των Παρισίων.

Το τεχνικό αυτό επεισόδιο, που διορθώθηκε αμέσως, στάθηκε η αφορμή να ταραχτεί
η καρδιά της Βάσως Δεβετζή (πώς λέμε «σφίχτηκε από την αγωνία»), καθώς είχε
ταυτιστεί απόλυτα με τη Μεγάλη φίλη της και σωματοποίησε αυτήν την ατυχία, σαν
να ήταν η ίδια της η καρδιά μέσα στις εγκοπές του φιλμ και το «στοπ καρέ» του,
να σήμανε το «στοπ» για την ίδια τη ζωή της.

Βλέπουμε λοιπόν ότι τα διαπλεκόμενα του θανάτου είναι καμιά φορά σημαντικότερα
από τα διαπλεκόμενα της ζωής.

Αλλά ας αφήσουμε την ίδια τη ζωή να πάρει τον λόγο, μια ζωή εκρηκτική για την
Κάλλας και για τη Δεβετζή, καθώς οι δύο κολλητές φίλες, ένα χρόνο πριν,
καλοκαίρι του ’76 παραθέριζαν μαζί στην Ουρανούπολη, στους πρόποδες του Αγίου
Όρους. Μιλάει, τον Σεπτέμβριο του ’78, σε μένα, η ίδια η Δεβετζή:

«Στην Ουρανούπολη ήταν η τελευταία χαρά της ζωής της Μαρίας. Δεν ήθελε να
φύγει. Ινκόγκνιτο πήγαμε. Τρεις μέρες χαρήκαμε. Κολυμπούσε με λαστιχένιο
σκουφί του μπάνιου και έβαζε μάσκα, επειδή είχε γλαύκωμα και δεν έβλεπε καλά.
Πολλοί έλεγαν ότι από τη σκηνή τούς κοίταζε. Δεν έβλεπε ούτε να περπατήσει για
τον εαυτό της. Ήξερε την παρτιτούρα απ’ έξω.

Επειδή δεν έβλεπε τον μαέστρο να της δίνει την ατάκα, ήταν υποχρεωμένη να
μάθει απ’ έξω το σκορ: τι γίνεται με την ορχήστρα και τους άλλους
τραγουδιστές, πότε την έμπαζε ο μαέστρος ποτέ δεν το έβλεπε.

Αλλά στη θάλασσα είχε ένα σύστημα, με αυτή τη μάσκα, να βλέπει τον βυθό.
Έπαιρνε την Ντίξι και την Πίξι στους ώμους της ­ πέθανε η Ντίξι προχθές ­ κι
έβλεπες αυτό το πράμα με τον αναπνευστήρα χωμένο στο νερό, με τα δυο σκυλιά
στους ώμους και τον σκούφο… Με έμαθε κι εμένα να κολυμπώ. Μέσα σε δέκα
λεπτά. Άλλοι είχαν προσπαθήσει χωρίς να το πετύχουν.

Η Μαρία όμως μου λέει: “Γλύκα μου, κοίταξέ με, γύρνα στο πλάι, δες τι κάνω
εγώ”. Είχε τέτοια ηρεμία και τέτοια έκφραση, θα της το χρωστώ για πάντα.

Μα η χαρά μας στην Ουρανούπολη δεν κράτησε παρά τρεις μέρες. Ώσπου το πήραν
χαμπάρι στην Αθήνα. Ένας δημοσιογράφος τηλεφώνησε και πλάκωσε το κακό.
Παπαράτσι Ιταλοί, Γερμανοί… νοίκιασαν ψαράδικα, εγκατέστησαν τηλεφακούς στα
βουναλάκια. Μου έλεγε: “Γιατί όταν ντυνόμαστε και γινόμαστε ωραίες δεν έρχεται
κανένας χριστιανός να μας φωτογραφίσει και περιμένουν όλοι να με δουν με
μαγιό; Εγώ δεν θέλω να τους δείξω τα πόδια μου. Δεν είμαι η Μπριτζίτ Μπαρντό”.

Είχε πολύ pudeur, πώς το λεν, ντρεπόταν, ήταν κλειστή. Μπορούσε να πεθάνει από
απογοήτευση, τη λύπη της δεν θα την έλεγε ποτέ. Ζούσε με τον εαυτό της και δεν
μιλούσε για τον εαυτό της ποτέ.

Μα στο Άγιον Όρος δεν μπορούσε να πάει. Είχε περάσει με τη “Χριστίνα” (σημ.
δική μου: το γιοτ του Ωνάση, που τώρα είναι σε πλειστηριασμό) απ’ έξω παλιά.
“Όλα για τους άνδρες”, έλεγε. “Εμείς οι γυναίκες μόνο να τρώμε ξύλο. Να
ντυθούμε άνδρες, να πάμε στο Όρος τους”.

Στην εκκλησία δεν πήγαινε, αλλά πίστευε πάρα πολύ στο κεράκι. “Άναψε για μένα
ένα κεράκι”. Αυτό το πίστευε. Ήθελε πάντα στη ζωή της να έχει μια Παναγία,
ωραία, αληθινή, πάνω από το κρεβάτι της. Δεν της την είχε δώσει κανένας, ώσπου
της έφερα εγώ από τη Ρωσία. Και ώς την τελευταία στιγμή την είχε πάνω από το
κρεβάτι της…».

Θα της ανάψουμε ένα κεράκι σήμερα στην εκκλησία του Αγίου Στεφάνου, στο
Παρίσι, όπου στις 18.30 ο σεβασμιώτατος Ιερεμίας θα ψάλει την επιμνημόσυνο
δέηση. Η εκκλησία βρίσκεται στην οδό Μπιζέ. Συνθέτη της «Κάρμεν».