ΑΥΤΟΙ

… της εργασίας έχουν γραφτεί κιόλας πολλά βιβλία ­ μετά τον Τζέρεμυ Ρίφκιν ­
αλλά η πιο ενδιαφέρουσα παραπλήσια θεωρία βρίσκεται κατά τον κριτικό της
«Μοντ» στο νέο έργο του Γάλλου Αντρέ Γκορζ, «Αθλιότητες του παρόντος, πλούτος
του εφικτού». Από τους πιο ελκυστικούς διανοητές της Ευρώπης, ο Γκορζ
απορρίπτει το «αναντικατάστατο» της εργασίας. «Άλλο είναι ­ λέει ­ η αδήριτη
ανάγκη να έχεις ένα σταθερό και επαρκές εισόδημα και άλλο η ανάγκη να δρας, να
δημιουργείς, να αναμετριέσαι, ν’ αναγνωρίζεσαι». Και δεν πρέπει να συγχέονται,
όπως γίνεται συνήθως. (Α. Gorz: «Missères du présent, richesses
du possible», Galilée).

… μια ψευδαίσθηση σήμερα σχετικά με την εργασία, λέει ο Γκορζ: Ότι τάχα η
κοινωνία θ’ απαιτεί πάντοτε μεγάλες προσπάθειες και πολλή δουλειά απ’ όλους
μας. Λες και δεν βλέπουμε ότι συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Ίσα ίσα, δηλαδή,
όλο και λιγότερη είναι η προς εκτέλεση δουλειά, με την κλασική της έννοια (την
κάπως συγγενή προς τη δουλεία). Συμβαίνει επίσης τούτο το ανάποδο, λέει ο
Γάλλος θεωρητικός: Διακηρύσσουμε ότι η δουλειά είναι σπουδαίο πράγμα γιατί μ’
αυτήν τάχα γίνεσαι χρήσιμος στην κοινωνία. Ενώ στην πραγματικότητα αυτό που
προσδοκούμε είναι να φανεί η κοινωνία χρήσιμη σε μας, εξασφαλίζοντάς μας μια
δουλειά. Σύντομα όμως αυταπάτες και αντιστροφές θα τελειώσουν. «Δεν έχετε δει
τίποτα ακόμη. Η νέα οικονομία είναι αυτή που θα σου εξοικονομεί όχι τόσο χρήμα
όσο χρόνο από την εργασία».

… βλέπει λοιπόν να έρχεται το τέλος της «υπαλληλικής κοινωνίας», αυτής που
αποτελούσε ακρογωνιαίο λίθο του καπιταλισμού. Οι στρατιές των μισθωτών θα
σβήσουν. Η οικονομική εξάρτηση από εργοδότη επίσης. Η έννοια «απασχόληση»,
όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, θ’ αντικατασταθεί από κάτι που θα μπορούσαμε,
σωστότερα ίσως, να ονομάσουμε «ενασχόληση». Όλο και κάποιοι δηλαδή (αν
υποθέσουμε ότι μερικοί θα κάθονται εντελώς) θα καταγίνονται με κάτι, λέει ο
Γκορζ. Σπάνις εργασίας, με την αληθινή έννοια της εργασίας, δηλαδή του έργου,
δεν είναι νοητή, μας θυμίζει ο συγγραφέας. Η δουλειά είναι που (ήδη) σπανίζει.
Πώς όμως θα ζουν στον γενναίο καινούργιο κόσμο οι άνεργοι, κλασικοί ή
μοντέρνοι, και οι «ενασχολούμενοι», που ενδέχεται να μη βρίσκουν ούτε εργοδότη
ούτε πελάτη; Ο Γκορζ που έγινε γνωστός με το έργο του «Αντίο, προλεταριάτο»
και που πολύ πριν απ’ τον Ρίφκιν είχε γράψει, το ’88, τις «Μεταμορφώσεις της
εργασίας», θεωρεί πιθανό να καθιερωθεί ένα «γενικό και άνευ όρων» επίδομα
συντήρησης για όποιον δεν έχει άλλα (ή δεν έχει επαρκή) έσοδα.

… λέει, όλα τα γιατροσόφια και οι αναστηλώσεις που επιχειρούνται για να
διασωθεί η υπαλληλική κοινωνία και η παραδοσιακή ιδέα της απασχόλησης. Μάταιη
και η αντίσταση στην παγκοσμιοποίηση: Παροδοθείτε το ταχύτερο, είναι το πιο
φρόνιμο, συνιστά ο Γκορζ. Διότι όλα αυτά συντελέσθηκαν, και προχωρούν περίπου
αυτόματα, σαν φυσική εξέλιξη, δεν υπήρξαν προϊόν επιλογής. Η ανθρωπότητα
μοιάζει ν’ ακολουθεί αυτό που της συμβαίνει. Και τελικά δεν είναι και τόσο
άσχημο, πάντα κατά τον Γκορζ. Βαδίζουμε προς την κοινωνία του «πολυπράγμονος
ατόμου» και του «επιλεγόμενου χρόνου». Όπου, και το σχολείο (αν συνεχίσει να
υπάρχει) θα παράγει όχι «διοριστέους» αλλά άτομα με προσωπικότητα,
δημιουργικά, καθένα ανάλογα με την κλίση του ή με το ταλέντο του.