Θηλυκή γοητεία και στη διπλωματία

Με τον αέρα της προσωπικής τους γοητείας και την αυτοπεποίθηση που τους
παρέχει η βαθιά γνώση των θεμάτων, ογδόντα τρεις κυρίες προσθέτουν άρωμα
γυναίκας σ’ ένα κατεξοχήν αντρικό «κάστρο», ήδη εκπορθημένο από καιρό.

ΤΙ ΚΙ αν οι πρωτοπόρες χρειάστηκε τη δεκαετία του ’70 να καταφύγουν ακόμα και
στο Συμβούλιο της Επικρατείας για να κατοχυρώσουν την επιτυχία τους στις
εξετάσεις, τι κι αν αμήχανοι άντρες τις προσφώνησαν «η κυρία Γυναίκα», τι κι
αν ­ πάλι οι αμήχανοι άντρες ­ έδιναν τα ρέστα στούς… άντρες κι ας ήταν
γυναίκες Αμφιτρύωνες… Όλα αυτά ανήκουν πλέον στο παρελθόν για τις Ελληνίδες
διπλωμάτισσες, οι οποίες με το σπαθί τους κατέκτησαν τη θέση της εκπροσώπησης
της χώρας μας στο εξωτερικό, αλλά και τη στελέχωση πόστων με υψηλή ευθύνη στο
υπουργείο Εξωτερικών.

ΣΕ ΚΑΙΡΙΑ ΠΟΣΤΑ

Στο Δουβλίνο η κ. Μαρία Ζωγράφου, η Ελληνίδα με τον υψηλότερο βαθμό μεταξύ των
γυναικών στη Διπλωματική Υπηρεσία αυτή τη στιγμή, είναι πληρεξούσιος υπουργός
Α’ και πρεσβευτής της χώρας μας στην Ιρλανδία, η κ. Κωνσταντίνα Μακροσκελίδου
πρόσφατα προήχθη σε πληρεξούσιο υπουργό Β’, ενώ ακολουθούν δεκαοκτώ κυρίες με
τον βαθμό του συμβούλου Α’, άλλες δεκαοχτώ με τον βαθμό συμβούλου Β’ και άλλες
σαράντα πέντε στην ιεραρχία. Όμως, η μεγάλη επιτυχία των γυναικών διαφαίνεται
όχι μόνο από την κατάκτηση υψηλών βαθμών στην ιεραρχία, αλλά και από τα
μηνύματα που διέγραφαν το μέλλον τους σε μια κατεξοχήν αντρική υπηρεσία
ορισμένα χρόνια πριν. Στις τελευταίες εξετάσεις του περασμένου Γενάρη, από
τους δεκαοχτώ νέους ακόλουθους οι επτά ήταν γυναίκες.

Για ποιο λόγο οι Ελληνίδες δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από την κ. Janet
Rogan, τη Βρετανίδα πρέσβειρα στο Σαράγεβο; Γιατί υπηρετούν ήδη σε «δύσκολα»
πόστα του εξωτερικού, όπως οι νεοσύστατες υπηρεσίες στην Οδησσό και το Ερεβάν,
γιατί τα καταφέρνουν θαυμάσια στην Ουάσινγκτον, την Κωνστάντζα, το Παρίσι, τη
Μαδρίτη, το Αμβούργο, το Λονδίνο, την Ποντγκόριτσα, το Τορόντο, το Σίδνεϊ, το
Ρίο Ντε Τζανέιρο, τη Σεούλ, τη Δαμασκό, το Καράκας, τη Νέα Υόρκη, τα
Ιεροσόλυμα, το Μιλάνο, το Βερολίνο ή το Δουβλίνο.

ΑΛΛΑΓΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ’80

Όπως σε όλους τους τομείς, όμως, έτσι και στη Διπλωματική Υπηρεσία τίποτε δεν
χαρίστηκε. «Πριν από το ’80 η εκπροσώπηση των γυναικών στην υπηρεσία
μειονεκτούσε. Υπήρχε μια συνειδητή άρνηση στην πρόσληψη γυναικών ακόμη κι αν
επιτύγχαναν στις εξετάσεις», επισημαίνει ο κ. Κώστας Ζώρας, γενικός γραμματέας
του υπουργείου Εξωτερικών. «Η κατάσταση όμως άλλαξε. Υπάρχουν γυναίκες, όπως η
κ. Ζωγράφου, οι οποίες θεωρούνται πρότυπο επαγγελματία στον χώρο. Οι γυναίκες
επιδεικνύουν αξιοθαύμαστη εργατικότητα, ζήλο και ευφυΐα και πραγματικά σήμερα
δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν, πόσο μάλλον να υστερήσουν, από τους άντρες
συναδέλφους τους».

ΑΕΡΑΣ ΙΣΟΤΙΜΙΑΣ

Στον πρώτο όροφο του «Αστέρα» της πλατείας Συντάγματος, γύρω στις τρεις το
μεσημέρι, συγκεντρώνονται «τα πρωτάκια» της υπηρεσίας. Οι κύριοι με τα κομψά
σακάκια, τις γραβάτες, τις αβρότητες και τα πειράγματα, οι κυρίες με τα
καλόγουστα σύνολα, σοβαρό ύφος και άνεση στους τρόπους, παίρνουν τις θέσεις
τους γύρω από το οβάλ τραπέζι για το μάθημα στο Κέντρο Διπλωματικών Σπουδών.

«Τι να γράψετε; Και οι εφτά είναι υπέροχες», λέει καλοδιάθετα ένας εκ των
κυρίων, γεγονός που φέρνει αμέσως χαμόγελα στα πρόσωπα.

Το θετικό κλίμα και ο αέρας ισοτιμίας είναι εμφανή στον χώρο. Στα «πηγαδάκια»
που δημιουργούνται σχολιάζονται τα παγκόσμια γεγονότα όπως τα είδαν στη
«Monde» και τους «Times», υπό το βλέμμα του καθηγητή. «Για τις γυναίκες;
Γιατί, βρε παιδιά, θέλετε να μην υπάρχουν καθόλου άντρες;», μας λένε
χαμογελώντας διπλωματικά οι άντρες ακόλουθοι. Είναι πλέον φανερό πως ζήτημα
ισότητας δεν υφίσταται στους διαδρόμους του ΥΠΕΞ. Αυτό που μένει πλέον είναι
να δούμε πόσες κυρίες θα κατακτήσουν τον πολυπόθητο βαθμό του ambassandeur.
Αυτόν που μόνον είκοσι άντρες κατέχουν μέχρι σήμερα.

Μαρία Ζωγράφου. «Κάθε αρχή και δύσκολη. Έτσι όμως ανοίγει ο δρόμος…»

«ΕΔΩΣΑ εξετάσεις για τη Διπλωματική Υπηρεσία το 1968. Μπήκαμε με την κ.
Παπαευσταθίου, που όμως αργότερα εγκατέλειψε, επιλέγοντας μια διαφορετική
διαδρομή. Για να είμαι ακριβής, είχα δώσει, εν μέσω δικτατορίας, τρεις φορές
εξετάσεις και χρειάστηκε να αναμειχθεί και το Συμβούλιο της Επικρατείας για να
κατοχυρωθεί η θέση. Τα επιχειρήματα ήταν βέβαια αστεία».

Ένα χρήσιμο μάθημα για όλες τις γυναίκες, οι οποίες επιχειρούν σήμερα εισδοχή
στο υπουργείο Εξωτερικών ως διπλωμάτισσες καριέρας, είναι η εμπειρία της
Μαρίας Ζωγράφου, της κυρίας που, ως πληρεξούσιος υπουργός Α’, εκπροσωπεί τη
χώρα μας ως πρεσβευτής του Δουβλίνου. Ένα μάθημα επιμονής και σκληρής
εργασίας, προσωπικών θυσιών και σπάνιου αισθήματος για το «καθήκον», που
δείχνει ότι η αίγλη της καριέρας ενός διπλωμάτη έχει σκιές μόχθου και επιλογών.

«Στην αρχή μπορώ να πω ότι οι άνδρες συνάδελφοι είχαν μια αμηχανία ως προς τον
τρόπο που θα μας συμπεριφερθούν. Έχοντας συνηθίσει ορισμένοι να μιλούν στους
νέους ακόλουθους δίνοντας στρατιωτικά παραγγέλματα, μπροστά σε μια γυναίκα τα
συναισθήματα ήταν αντιφατικά. Θα έλεγα πως κυριαρχούσε μια ευγενής συνεργασία
και συντροφικότητα, αλλά οι προϊστάμενοι εκείνης της εποχής μάς αντιμετώπιζαν
με μια ευγενική δυσπιστία και κοινωνική αβροφροσύνη».

Η Μαρία Ζωγράφου πέρασε από τη Νορβηγία, το Παρίσι, την Αλεξάνδρεια, την
Ιρλανδία, αλλά πάντα θα θυμάται πως η πρώτη της επιθυμία ήταν να πάει Πεκίνο,
ενώ της συναδέλφου της η Τεχεράνη. «Εμείς θέλαμε, αλλά υπήρχε μια φιλοσοφία
τότε: πώς θα τα καταφέρουν οι νέες κοπέλες σε τόσο δύσκολες περιοχές».

Η ίδια πάντως δεν θα μετάνιωνε ποτέ για την επιλογή της, που στάθηκε επιλογή
ζωής. Παντρεμένη επίσης με πρέσβη, αποφάσισε συνειδητά να μην αποκτήσει
οικογένεια, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν εκλαμβάνει αυτή την επιλογή της ως «θυσία»

Μάρα Μαρινάκη. Η «κυρία Γυναίκα» του 1989, σήμερα είναι γενική πρόξενος στο Βερολίνο

«ΚΑΙ ΤΩΡΑ θα μας μιλήσει η… κυρία. Γυναίκα», είπε με ενθουσιασμό ο πρόεδρος
της Ομοσπονδίας Ευρυτάνων στις ΗΠΑ, παρουσιάζοντας την κ. Μάρα Μαρινάκη,
σημερινή γενική πρόξενο της χώρας μας στο Βερολίνο. Συνέβη πριν από οχτώ
χρόνια, σε εκδήλωση της Νότιας Καρολίνας, σε μια αίθουσα κατάμεστη από
καλεσμένους η οποία σείστηκε από τα γέλια.

Ο πρόεδρος των Ευρυτάνων, όπως θυμάται η κ. Μαρινάκη, «ήταν ένας εξαίρετος
δικηγόρος, που είχε σπουδάσει στην Αμερική». Χωρίς καμία διάθεση να φανεί…
ρατσιστής ως προς το φύλο. Ηταν τα ελληνικά «που έμαθε από τη γιαγιά του», τα
οποία τον οδήγησαν στο λεκτικό «ατόπημα» και η επιθυμία του να αναδείξει όπως
μπορούσε την ιδιαιτερότητα της λαμπρής καλεσμένης του.

«Ήταν το πιο αστείο περιστατικό που πραγματικά μου έμεινε αξέχαστο μέχρι τώρα
στην καριέρα μου», θυμάται η εκπρόσωπος της χώρας μας στο Βερολίνο, η οποία
κατέχει τον βαθμό της συμβούλου Α’ στην διπλωματική ιεραρχία. Στο ίδιο
σκαλοπάτι της ιεραρχίας βρίσκονται άλλες 18 κυρίες σήμερα.

Μετά τις σπουδές στη Νομική Αθηνών και μεταπτυχιακά στο φυτώριο διπλωματών, τη
σχολή Fletcher της Βοστώνης και το Harvard, η είσοδος στη Διπλωματική Υπηρεσία
ήταν μια φυσιολογική πορεία για τη γεννημένη στη Θεσσαλονίκη πρόξενο. Στη
σειρά της, το 1981, δυο γυναίκες πέτυχαν την είσοδό τους κατά τις εξετάσεις.
Ήταν η πρώτη και η τελευταία, σε σειρά επιτυχόντων. Ενδιάμεσα, δεκαοχτώ
αγόρια. «Οι συμμαθητές μας ήταν εξαίρετοι ιππότες και οι σχέσεις μας άριστες.
Δεν υπήρχε καμία προνομιακή μεταχείριση επειδή ήμασταν γυναίκες και η
συμπεριφορά ήταν ισότιμη».

Για την κ. Μαρινάκη, οι ικανότητες, η κατάρτιση, ο επαγγελματισμός, ο
χαρακτήρας και η προσωπικότητα είναι αυτά που δίνουν το κύρος και την
αποτελεσματικότητα στον διπλωμάτη. Ωστόσο, θεωρεί πως το συγκεκριμένο
επάγγελμα ταιριάζει περισσότερο στη γυναίκα, με την έννοια ότι έχει το χάρισμα
να επικοινωνεί ευκολότερα «και να ανοίγει πόρτες» με την ευαισθησία και τη
γοητεία της. «Φυσικά, όμως, όλα είναι θέμα προσωπικότητας, γιατί έχουμε
παραδείγματα περί του αντιθέτου και από τα δύο φύλα», επισημαίνει.

Το πρόβλημα της οικογενείας για τη γενική μας πρόξενο στο Βερολίνο είναι το
ίδιο και για τις γυναίκες και τους άντρες συναδέλφους.

«Η μεγαλύτερη δυσκολία προκύπτει όταν έρχονται τα παιδιά. Αρκετές φορές
χρειάζεται να μετακινηθούν σε διαφορετικούς τόπους όταν είναι μικρά και ουκ
ολίγες φορές έχουν προβλήματα “ταυτότητας”. Ίσως για τη γυναίκα να είναι πιο
δύσκολα, όμως και οι άντρες συνάδελφοι με οικογένειες το αντιμετωπίζουν».

Ντόρα Γροσομανίδου. Η μοναδική γυναίκα εκπρόσωπος της χώρας της για τη Συνθήκη Σένγκεν, είναι Ελληνίδα

Η κ. «ΣΕΝΓΚΕΝ» της Ελλάδας είναι μια σιδηρά κυρία. Τόσο ώστε να παρακολουθεί
με άγρυπνο μάτι όλα όσα αφορούν την πορεία της Συνθήκης στη χώρα μας. Το
γραφείο της βρίσκεται ψηλά στο κτίριο του «Αστέρα», κι από το διάφανο παράθυρό
του έχει άπλετη θέα στην πλατεία Συντάγματος. Όμως η Ντόρα Γροσομανίδου, που
κατέχει τον βαθμό της συμβούλου Α’, δεν είναι από τους ανθρώπους που εύκολα
παρασύρονται από τη «θέα» των πραγμάτων.

Όταν έδωσε για τη Διπλωματική Υπηρεσία, ήταν Μάιος του 1977. Ήταν η πέμπτη
κατά σειράν κυρία στο «αντρικό προπύργιο» των διπλωματών. Στις συνεντεύξεις
που έδινε χρειάστηκε ν’ απαντήσει σε ερωτήσεις όπως «σκέφτεστε να
δημιουργήσετε οικογένεια και πόσο σύντομα;» και ν’ αποδείξει πως προτεραιότητά
της ήταν η καριέρα. «Ήμουν 25 χρόνων τότε και το ζήτημα δεν με είχε
απασχολήσει έτσι κι αλλιώς», θυμάται σήμερα η κ. Γροσομανίδου. Ένα χρόνο
αργότερα παντρεύτηκε και όλοι έδειξαν έκπληξη. Επειδή όμως ακόμα διήνυε το
στάδιο «της αποδείξεως» και ήξερε πως την περίμεναν «με το δάκτυλο στη
σκανδάλη», αποποιήθηκε της άδειας κυήσεως και λοχείας. «Έφυγα από την υπηρεσία
στον ένατο μήνα και δύο εβδομάδες μετά τη γέννηση της κόρης μου επέστρεψα πίσω».

Πώς ήταν τότε να κυκλοφορεί μια γυναίκα στους διαδρόμους του υπουργείου
Εξωτερικών; «Ένιωθες όλα τα βλέμματα επάνω σου. Έτσι κι αλλιώς, ήμασταν
ελάχιστες γυναίκες. Η παρουσία μας και μόνο, ήταν λοιπόν αξιοπερίεργη. Θυμάμαι
πως περπατούσαμε και τα βλέμματα μάς ακολουθούσαν εξονυχιστικά είτε στη
δημόσια είτε στην ιδιωτική ζωή».

Η ίδια είχε την ατυχία εκτός από τη «ρετσινιά» της γυναίκας, να έχει και το
«στίγμα» της αριστερής. Διπλή καχυποψία, σε εποχές που ευδοκιμούσε το κλίμα.
Άλλωστε, διπλωμάτης με φάκελο στην Ασφάλεια ήταν από μόνο του μια «πρόκληση»
για τους συντηρητικούς κύκλους της Βασιλίσσης Σοφίας.

Η Ντόρα Γροσομανίδου πέρασε από το Δουβλίνο το ’78 και στη συνέχεια, κατόπιν
δικής της επιθυμίας, από το Προξενείο της Σμύρνης όπου ήταν «νούμερο δύο» στην
ιεραρχία. «Η αλήθεια είναι πως προτιμούσα την Κωνσταντινούπολη», λέει με
διάθεση εξομολογητική η κυρία «Σένγκεν». «Όμως, ξέρετε ποιο θα ήταν το κώλυμα;
Πως δεν είναι δυνατό από το πρωτόκολλο, να καθήσει στο ίδιο τραπέζι με τον
Πατριάρχη, γυναίκα.

Κι αυτό για να μην ακουμπήσουν τα γόνατά τους, ούτε τυχαία! Από το πρωτόκολλο
δεν επιτρέπεται να παραβρεθεί γυναίκα ούτε σε διαφορετικό τραπέζι της ίδιας αίθουσας!».