Βιομηχανία και περιβάλλον

Κάποτε ο όγκος της παραγωγής χάλυβα ήταν δείκτης δύναμης και προόδου. Η
χαλυβουργία και η εξόρυξη του άνθρακα που τροφοδοτούσε τις υψικαμίνους
διαμόρφωσαν τα βιομηχανικά τοπία της Ευρώπης, ρύπαναν τα νερά και δηλητηρίασαν
το έδαφος και τον αέρα.

Ολόκληρη η Ευρώπη δύο φορές κινδύνευσε να αφανισθεί στις «θύελλες από ατσάλι»
των δύο Παγκοσμίων Πολέμων και ο Στάλιν ­ ο ατσάλινος ­ ήταν ο τελευταίος
μεγάλος δικτάτωρ στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε το
1952 ως Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Ήταν μια προσπάθεια για να
σταματήσει ο γαλλογερμανικός οικονομικός ανταγωνισμός με επίκεντρο τη βαριά
βιομηχανία, που βασιζόταν στο ατσάλι. Σήμερα τα τελευταία μεγαθήρια της
χαλυβουργίας, που επέζησαν στη Γηραιά Ήπειρο, είναι συνώνυμα της βιομηχανικής
παρακμής, της ανεργίας, της σπατάλης ενέργειας και φυσικών πόρων. Η παραγωγή
ενός τόνου χάλυβα απαιτεί κατά μέσο όρο 26 εκατομμύρια θερμίδες, τόση ενέργεια
όση χρειάζεται για να επιζήσει ένας μέσος άνθρωπος επί τριάντα χρόνια. Απαιτεί
επίσης 4 τόνους σιδηρομετάλλευμα και μισό τόνο κοκ.

Το περιβαλλοντικό κόστος

Το περιβαλλοντικό κόστος είναι τεράστιο και όλο και λιγότερο κοινωνικά
αποδεκτό. Διοξείδιο του θείου, οξείδια του αζώτου, μονοξείδιο του άνθρακα,
βαρέα μέταλλα ρυπαίνουν αέρα, νερά και έδαφος. Οι εκπομπές ψευδαργύρου από τη
βιομηχανία χάλυβα ανέρχονται στο 23% των συνολικών εκπομπών αυτού του τοξικού
μετάλλου στην Ευρώπη. Το οικονομικό κόστος των υψικαμίνων και των άλλων
τεχνικών εγκαταστάσεων είναι επίσης τεράστιο. Επιπλέον, οι μεγάλες επενδύσεις
για τον εκσυγχρονισμό και την αυτοματοποίηση της παραγωγής καταργούν αντί να
δημιουργούν θέσεις εργασίας. Οι ενισχύσεις που χρειάζεται ο γίγαντας για να
κρατηθεί στη ζωή επιδοτούν στην ουσία τη σπατάλη οικονομικών και φυσικών πόρων
που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν περιβαλλοντικά και κοινωνικά αποδοτικότερα
για την εξοικονόμηση ενέργειας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε «καθαρές»
οικονομικές δραστηριότητες.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η παραγωγή και η κατανάλωση χάλυβα φθίνουν σταθερά,
χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι γίνονται φτωχότεροι. Στην
Ελλάδα η κατανάλωση μειώνεται επίσης σταθερά κατά τα τελευταία χρόνια, ενώ η
παραγωγή παραμένει σχεδόν αμετάβλητη.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η κατανάλωση χάλυβα μειώνεται συνεχώς, ενώ το ΑΕΠ δεν
παύει να αυξάνεται. Η χαμηλότερη κατανάλωση χάλυβα οφείλεται σε δύο λόγους:
την ορθολογικότερη χρήση του και την υποκατάστασή του από ελαφρύτερα και
φθηνότερα υλικά, όπως το αλουμίνιο, τα PVC, τα κεραμικά, τα σύνθετα υλικά και
το ξύλο. Όμως, αν η παραγωγή αυτοκινήτων από όλο και λεπτότερη λαμαρίνα είναι
δείκτης για την οικονομικότερη χρήση του χάλυβα, η υποκατάστασή του από το
αλουμίνιο, τα PVC και τα σύνθετα υλικά από fiberglass δεν είναι πάντα
οικολογικά επιθυμητή. Τα PVC και τα σύνθετα υλικά προκαλούν σοβαρή ρύπανση στο
περιβάλλον και το αλουμίνιο είναι εξίσου ρυπογόνο και περισσότερο ενεργοβόρο
από τον χάλυβα. Η μόνη μακροπρόθεσμα βιώσιμη λύση είναι η χρήση υλικών από
ανανεώσιμες πηγές. Το ξύλο, τα κεραμικά και τα βιοσύνθετα υλικά, που
βασίζονται στις φυτικές ίνες και ρητίνες, μπορούν να υποκαταστήσουν σε μεγάλο
βαθμό τον χάλυβα και να εκτοπίσουν πλήρως τα PVC και τα συνθετικά υλικά από
fiberglass. Η Mercedes χρησιμοποιεί από το 1995 πλαστικά ενισχυμένα με φυτικές
ίνες στις πόρτες των ακριβών μοντέλων της G-class.

Πάνω από το 45% του χάλυβα που καταναλώνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση προέρχεται
από ανακύκλωση παλιοσιδερικών.

Η ανακύκλωση συγκρινόμενη με την πρωτογενή παραγωγή απαιτεί 47% – 74% λιγότερη
ενέργεια, ρυπαίνει κατά 85% λιγότερο τον αέρα και κατά 76% λιγότερο τα νερά
και παράγει κατά 97% λιγότερα απόβλητα.

Παρ’ όλα τα πλεονεκτήματα, όμως, η ανακύκλωση του χάλυβα μπορεί να συνοδεύεται
από σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα (π.χ. έκλυση τοξικών διοξινών) λόγω
κυρίως των προσμείξεων που περιέχονται στα παλιοσίδερα (το «σκραπ»).