ΑΥΤΟΙ

… υπερβολικά εκστασιασθεί με το «σουηδικό μοντέλο»; Ή αλλιώς: Μήπως δεν
είχαμε δώσει τη δέουσα σημασία στην αφανή, την υπόγεια βία ­ όχι τη ρητή ­ που
διατρέχει όλες σχεδόν τις ιστορίες του Μπέργκμαν; Κάτι συμβαίνει λοιπόν εκεί ­
αλλά και αλλού. Γιατί, καθώς η Ευρώπη φρίττει με τις ανακοινώσεις της υπουργού
Πρόνοιας Μάργκοτ Βάλστραιμ για τα «ευγονικά» προγράμματα των Σουηδών, το κλαμπ
των ανθρωπιστών με τα νυστέρια αποκαλύπτεται όλο και ευρύτερο. Η ορθολογική
Νορβηγία, η αθόρυβη Φινλανδία, η ευδαίμων Αυστρία, η κομμουνιστική
Τσεχοσλοβακία, όλες λίγο πολύ είχαν επιδοθεί σε χειρουργικές «διορθώσεις» του
ανθρώπινου είδους. Ως και το ευγενικό Βέλγιο, που τόσο μας τάραξε πέρυσι με
τους παιδεραστές του, διαθέτει ­ σήμερα ­ ειδική «επιτροπή βιοηθικής» που
διατάζει στειρώσεις. Φυσικά, διευκρινίζουν, γίνονται «μόνο όταν είναι
αναγκαίο, λ.χ. σε άτομα με πολύ χαμηλό Ι.Q.». Παντού, θαρρείς, αυτές τις
ημέρες, ανοίγουν οι ντουλάπες και πέφτουν σκελετοί στο πάτωμα.

… έκπληξη για την άβυσσο, που χαίνει μέσα στην ψυχή του ανθρώπου, τη
συνοδεύει, σε πολλούς, μια αμηχανία. Τα νέα της Σουηδίας προκάλεσαν ένα
πάγωμα, ιδίως στην αριστερά: η οποία, συνήθως, περισσότερο απ’ όσο η δεξιά,
θεωρεί τον άνθρωπο βελτιώσιμο. Πώς μπόρεσε, λένε, μια κοινωνία τόσο ευαίσθητη
­ και με τόση διάθεση να κάνει το κράτος στοργικότερο για τον πολίτη ­ να
φθάσει σε τέτοιες φοβερές παρεκκλίσεις; Αλίμονο, όμως, ο κρατικός
πατερναλισμός, αυτός ακριβώς, μπορεί κάποτε να γίνει κάκιστος σύμβουλος,
πιστεύει ο Ιταλός κοινωνιολόγος Σέρτζιο Λουγκαρέζι. Στην ίδια την ιδέα ότι το
κράτος είναι αρμόδιο ­ και υπεύθυνο ­ όχι μόνο για την υλική ευημερία, αλλ’
ακόμη και για την ευτυχία του πολίτη κρύβεται, όχι σπάνια, μια πλευρά
ιδιαίτερα βάρβαρη.

… της ευγονικής δεν ξαφνιάζουν βέβαια στον εθνικοσοσιαλισμό. Σκανδαλίζουν
όμως όταν τις ανακαλύπτεις ­ σκοτεινό συναπάντημα ­ σε αναπτυγμένους
πληθυσμούς με αποδειγμένη ανθρωπιστική συνείδηση, με γερές σοσιαλδημοκρατικές
βάσεις, με υψηλές κοινωνικές κατακτήσεις. Δεν ενδείκνυνται, ασφαλώς, οι
γενικεύσεις ούτε η μονόπλευρη θεώρηση. Αλλά τα κηρύγματα περί «ιδανικού»
πολίτη, περί δημιουργίας «νέου τύπου ανθρώπου» κ.λπ. κρύβουν σοβαρές παγίδες,
το ίδιο και οι αντίστοιχες ηθικολογικές κατασκευές που, όπως λέει ο Λ. στην
«Ουνιτά», αναπτύχθηκαν πράγματι σε ορισμένους κύκλους της σοσιαλδημοκρατίας. Η
ευγονική γινόταν έτσι κάτι σαν υπόθεση πατριωτισμού. Προσθέστε και λίγο
εθνικισμό, και τα νυστέρια παίρνουν φωτιά…

… λέει ο Λ. ­ που μελετά χρόνια το σουηδικό φαινόμενο ­ ακόμη και η περίφημη
πολιτική «ουδετερότητα» της Σουηδίας ή οποιασδήποτε άλλης χώρας είναι μια
κραυγή που λέει: «Εμείς είμαστε καλύτεροι απ’ όλους σας». Επιτέλους, γιατί
είναι σωστό να είσαι ουδέτερος; Ηχεί παράλογο ­ παρατηρούν τώρα ορισμένοι
αναλυτές ­ αλλά ακόμη και ο φεμινισμός ή μια παθιασμένη σταυροφορία κατά του
αλκοολισμού, ιδέες θεάρεστες κατ’ αρχήν, μπορεί κάποτε να εκτραπούν και να
λειτουργήσουν τόσο «εκλεκτικά» (υπέρ των σταυροφόρων) ή τόσο απάνθρωπα
γενικώς, ώστε όσο πιο πολύ πετυχαίνουν, όσο πιο πολύ εμφυσούν σε κάποιους την
αίσθηση ότι οι ίδιοι αποτελούν «ελίτ», τόσο πιο κοντά φέρνουν την καταδίκη
όσων έτυχε να είναι αδύναμοι, αδέξιοι ή, πολύ απλά, άτυχοι.