ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Αποκατάσταση έπειτα από 70 χρόνια

Σάκο και Βαντσέτι. Καθυστερημένες τιμές για τα θύματα της αμερικανικής κομμουνιστοφοβίας

Έστω και καθυστερημένα, ήρθε επιτέλους η αποκατάσταση για τους αναρχικούς
Σάκο και Βαντσέτι. Χρειάστηκαν γι’ αυτό εβδομήντα χρόνια λήθης και ένας Ιταλός
δήμαρχος στη Βοστώνη.

ΕΒΔΟΜΗΝΤΑ χρόνια συμπληρώθηκαν το Σάββατο από την εκτέλεση των ιταλικής
καταγωγής αναρχικών Σάκο και Βαντσέτι, για δύο φόνους που ποτέ δεν διέπραξαν.
Η Βοστώνη τους τίμησε μετά θάνατον. Ο δήμαρχος Τόμας Μενίνο αποδέχτηκε
επισήμως μνημείο για τους δύο αναρχικούς, το οποίο η πόλη είχε απορρίψει τρεις
φορές κατά το παρελθόν.

Ήταν το αποκορύφωμα της «κομμουνιστοφοβίας» στις ΗΠΑ, το 1920, όταν όλοι οι
ξένοι προοδευτικοί συλλαμβάνονταν και απελαύνονταν. Εκείνο το πρωινό, το
λεωφορείο που πήραν ο Σάκο και ο Βαντσέτι, στο Μπρόκτον της Μασαχουσέτης, δεν
θα τους πήγαινε ποτέ στον προορισμό τους. Οι αστυνομικοί που τους συνέλαβαν
είχαν έτοιμη την κατηγορία: ληστεία και φόνος του επικεφαλής μισθοδοσίας και
ενός φρουρού υποδηματοποιίας.

Αν και κατά τη σύλληψή τους ήταν οπλισμένοι, δεν έπαψαν ποτέ να αρνούνται την
ενοχή τους. Τα στοιχεία εναντίον τους ήταν μόνο περιστασιακά. Ο καθηγητής
Νομικής του Χάρβαρντ Φίλιξ Φρανκφούρτερ έχει γράψει μια καταλυτική κριτική της
δίκης τους. Η θανατική καταδίκη τους προκάλεσε διεθνή κατακραυγή. Στη
Σοβιετική Ένωση, οδοί και ένα εργοστάσιο πήραν το όνομά τους. Προοδευτικοί
άνθρωποι σε όλον τον κόσμο τους έκαναν είδωλά τους. Διαμαρτυρίες και εκκλήσεις
καθυστέρησαν επτά ολόκληρα χρόνια την εκτέλεσή τους, που θεωρήθηκε «ταξικός
πόλεμος» κατά των Ιταλών μεταναστών.

Ο Τόμας Μενίνο, ο πρώτος Ιταλοαμερικανός που εξελέγη δήμαρχος σε μια πόλη σαν
τη Βοστώνη, όπου παραδοσιακά κυριαρχούν οι λευκοί προτεστάντες Αγγλοσάξονες
και Ιρλανδοί, δήλωσε ότι η αποδοχή του μνημείου σημαίνει πως «η πόλη θεωρεί
ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν δικάστηκαν δίκαια».

Υποστηρίζοντας ότι είναι «φιλοσοφικά αναρχικοί», ο υποδηματοποιός Σάκο και ο
ιχθυοπώλης Βαντσέτι στάθηκαν με θαυμαστή αξιοπρέπεια στη δίκη. Το αποκορύφωμά
της ήταν η τελευταία δήλωση του Βαντσέτι. Εξέφρασε την ελπίδα ο θάνατός του να
αποτελέσει «ένα μεγάλο μάθημα για τις δυνάμεις της ελευθερίας». Αυτή η δήλωση
είναι τώρα χαραγμένη πάνω στο μνημείο που αναρτήθηκε προχθές στη Βοστώνη.

Το μνημείο φιλοτεχνήθηκε το 1927 από τον γλύπτη Γκάτζαν Μπόργκλουμ, που είναι
πασίγνωστος για τα προεδρικά πρόσωπα που χάραξε πάνω στο Όρος Ράσμορ. Το
μνημείο παριστάνει τον Σάκο και τον Βαντσέτι να ατενίζουν τον ζυγό της
Δικαιοσύνης, που από τη μια του άκρη είναι γερμένος. Ο καλλιτέχνης έφτιαξε το
μνημείο όταν ο πρόεδρος Κάλβιν Κούλιτζ αρνήθηκε να διατάξει αναβολή της
εκτέλεσης, την ίδια κιόλας ημέρα που ο Μπόργκλουμ του αφιέρωνε το μνημείο του Ράσμορ.

Τρεις φορές η πόλη της Βοστώνης αρνήθηκε να δεχθεί το μνημείο των Σάκο και
Βαντσέτι: το 1937, το 1947 και το 1957.