ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Καλοκαιρινό τρίπτυχο

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να μπορεί να αναγνωρίζει τις μη
προφανείς πτυχές της επίθεσης εναντίον του περιβάλλοντος. Αρκεί να έχει τα
μάτια του ανοιχτά και τις «κεραίες» του τεντωμένες, ώστε να πιάνει τις χαμηλές συχνότητες.

Οι ακτές μας δεν είναι βέβαια μία απέραντη αμμουδερή παραλία, όπως θα ήθελαν
αρκετοί ξενοδόχοι. Μερικοί προτίμησαν να υποκαταστήσουν την έλλειψη κατάλληλης
πλαζ κατασκευάζοντας πισίνες, πολλές φορές λίγα μόνο μέτρα από την αφιλόξενη
ακτή. Όμως, άλλοι, και δεν είναι λίγοι, αποφάσισαν να διορθώσουν τη φύση. Η
τεχνική συνίσταται στην κατασκευή ικανού μεγέθους προβλήτας, η οποία,
αλλάζοντας την κυκλοφορία των νερών, μεταφέρει σιγά σιγά την άμμο από το ένα
τμήμα της ακτής στο άλλο. Στην πραγματικότητα, από τη μια μεριά διαβρώνει την
ακτή και από την άλλη εξωραΐζει την κατάσταση. Μικρό ή μεγάλο το κακό, δεν
έχει τόσο σημασία. Ένα είναι βέβαιο: πως η παρέμβαση αυτή, όπως και κάθε άλλη
κατά μήκος της ακτογραμμής, είναι παράνομη. Θα μου πείτε, δεν είναι ούτε η
πρώτη ούτε η τελευταία. Θα σας απαντήσω, πως ναι μεν είναι και θέμα παιδείας,
κουλτούρας κ.τλ., αλλά και θέμα κρατικής ανοχής, αφού, απ’ όσο τουλάχιστον
γνωρίζω, κανένα από τα εγκλήματα εναντίον του χώρου δεν αναγνωρίζεται ως
τέτοιο και δεν διώκεται ποινικά. Έχει, για παράδειγμα, επανειλημμένως ειπωθεί
ότι ένας αποτελεσματικός, εναντίον της αυθαίρετης δόμησης, μηχανισμός θα ήταν
η επιβολή υψηλών προστίμων, τα οποία μάλιστα να επαυξάνονται καθ’ ον χρόνον
διαρκεί η παρανομία. Ποιος θα διακινδύνευε να χάσει το σπίτι του για να σώσει
το αυθαίρετο του!

* Χωριά έχουμε αρκετά στην Ελλάδα: χωριά ζωντανά, χωριά παραδοσιακά, χωριά
παραγωγικά, χωριά ξεχασμένα, χωριά εγκαταλελειμμένα, χωριά τουριστικά, χωριά
με ή χωρίς ταυτότητα, αλλά οπωσδήποτε χωριά έργα της κοινότητας των ανθρώπων.
Τα τελευταία χρόνια άρχισαν να εμφανίζονται και τεχνητά χωριά, έργα των
εργολάβων. Στις φετινές περιπλανήσεις μου, εκτός των Αθηνών, έτυχε να
επισκεφθώ δύο απ’ αυτά. Το «Αρκαδικό Χωριό», στην ακτή της Κυνουρίας, έργο της
ΔΕΠΟΣ και τον «Πρότυπο οικισμό Διόνυσος», έργο της εταιρείας SOE στη Σητεία.
Και τα δύο έχουν πολλές ομοιότητες, παρά τη διαφορετικότητα της καταγωγής
τους: φύτρωσαν στη μέση τού πουθενά, σε φτηνά προφανώς αλλά και γι’ αυτό
ακατάλληλα οικόπεδα, με πυκνή δόμηση για την εκμετάλλευση του χώρου, με
ψευτοπαραδοσιακή αισθητική, με τα έργα υποδομής τους να τραυματίζουν το τοπίο.

Προς το παρόν, πρόκειται για χωριά-φαντάσματα. Άγνωστο αν και πότε θα
φιλοξενήσουν πραγματικούς οικιστές, άγνωστο αν και πότε θα αποκτήσουν οργανική
σχέση με το περιβάλλον. Ένα, όμως, είναι βέβαιο. Ότι οι εν λόγω εργολάβοι,
αλλά και όσοι πολεοδόμοι, αρχιτέκτονες, κ.ά. συνήργησαν στη δημιουργία τους,
δεν φαίνεται να συμμερίζονται καμιά από τις αξίες που παρήγαγε η μακραίωνη
διαδικασία της εξέλιξης των οικιστικών συνόλων μέσα στον χώρο και τον χρόνο.
Κυρίως, όμως, δεν φαίνεται να τους απασχόλησε η ιδέα της ανάπλασης και
αναγέννησης ενός πραγματικού χωριού, που, λόγοι κοινωνικοί και οικονομικοί, το
εκτόπισαν (προσωρινά ίσως) στο περιθώριο της ιστορίας.

* Καλή και άξια η προσπάθεια πολλών παραλιακών Δήμων και Κοινοτήτων να
αποκτήσουν υψηλή βαθμολογία στις εξετάσεις για την διεκδίκηση της «γαλάζιας
σημαίας». Αν και αμφιλεγόμενος ο θεσμός, πρέπει να δεχθούμε πως σε πολλές
περιπτώσεις συνέβαλε σ’ ένα νοικοκύρεμα των ακτών, κυρίως με την τοποθέτηση
κάδων για τα απορρίμματα, εγκαταστάσεων για περιπτώσεις πρώτης ανάγκης,
ενημερωτικών πινακίδων για λουομένους και επισκέπτες. Όμως, δυστυχώς, η
ποιότητα της ακτής δεν ρυθμίζεται με βάση τους κανόνες καλής συμπεριφοράς στο
τελευταίο στάδιο της αλυσίδας. Για παράδειγμα, η καθαρότητα των νερών έχει να
κάνει βέβαια με την πυκνότητα και το είδος των πηγών ρύπανσης της ευρύτερης
περιοχής, αλλά και με τις ιδιοτροπίες των θαλασσίων ρευμάτων. Όπως επίσης, δεν
φτάνει να μαζεύουμε τα σκουπίδια από τις βιτρίνες των τόπων αναψυχής, αλλά
χρειάζεται να μεριμνούμε για την αποφυγή της (ανεξέλεγκτης) απόρριψής τους σε
γκρεμούς, χαράδρες και ρέματα. Δυστυχώς, τίποτε δεν εξαφανίζεται, όπως και δεν
γίνονται πλέον θαύματα στη φύση.