ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Άνεμος αλλαγής και στα ανέκδοτα

Δύο κόσμοι. Η κατάρρευση του κομμουνισμού στη Ρωσία προκάλεσε τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών και ανέδειξε μια νέα κάστα ανθρώπων: τους «Νεορώσους»!

Έχετε μήπως ακούσει το ανέκδοτο για τους δύο πλούσιους Ρώσους που
συναντιούνται στον δρόμο;

Λέει ο ένας στον άλλο με άκρατη υπερηφάνεια: «Σ’ αρέσει η γραβάτα μου; Την
αγόρασα στη Νέα Υόρκη. 500.000 δραχμές την πλήρωσα!». «Καλά κορόιδο είσαι;»
τον εμπαίζει ο άλλος. «Στη Μόσχα θα την πλήρωνες 600.000 δραχμές!».

Ο άνεμος της αλλαγής που πνέει στη Ρωσία τα τελευταία έξι χρόνια δεν θα
μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη και την αίσθηση του χιούμορ των κατοίκων.
Παλιότερα τα πιο δημοφιλή ανέκδοτα ήταν κυρίως πολιτικού περιεχομένου. Ο
Στάλιν, ο Χρουστσόφ, ο Μπρέζνιεφ αλλά και ο Γκορμπατσόφ αποτελούσαν εύκολους
στόχους για όσους Ρώσους επιθυμούσαν, υπό την απειλή πάντα της ­ πανταχού
παρούσης ­ μυστικής αστυνομίας, να διασκεδάσουν την ομήγυρή τους.

Ο κομμουνισμός όμως κατέρρευσε και μαζί του κατέρρευσε και το καθεστώς του
φόβου. Ξαφνικά, τα ανέκδοτα με πολιτικούς στόχους σταμάτησαν να έχουν τόσο
μεγάλη απήχηση. Τουλάχιστον όχι τόσο μεγάλη όσο το «νέο κύμα» ανεκδότων, με
στόχο… τους «Νεορώσους». Ποιοι είναι; Πρόκειται για εκείνους τους
πάμπλουτους Ρώσους με το φανταχτερό ντύσιμο που, όπως υπονοούν τα ανέκδοτα,
«απολαμβάνουν» όσο κανείς άλλος τη μετάβαση της χώρας από τον κομμουνισμό στον
καπιταλισμό. Πρόκειται, με άλλα λόγια, για τη νέα τάξη νεόπλουτων, που
προκαλεί, με την εκκεντρικότητα και τα καμώματά της, τον γέλωτα των υπολοίπων.

«Υπάρχει μία τάση να κοροϊδεύουμε τους νεόπλουτους και την ευκολία με την
οποία μπορεί κανείς να βγάλει χρήματα στη Ρωσία, παρ’ όλο που πολύ λίγοι το
καταφέρνουν», εξηγεί ο Γεβγένι Πετροσιάν, ένας γνωστός κωμικός ηθοποιός.
«Είναι μία κλασική μορφή άμυνας των απανταχού “ηττημένων” αυτής της ζωής». Ο
Πετροσιάν, ένας από τους πολλούς Ρώσους που έχουν εκδώσει συλλογές ανεκδότων
τα τελευταία χρόνια, προθυμοποιείται να μας διηγηθεί ένα από τα πιο αγαπημένα
του: «Ένας πάμπλουτος Ρώσος παθαίνει ένα τρομερό αυτοκινητιστικό ατύχημα.
Περίλυπος, κάθεται στην άκρη του δρόμου και περιεργάζεται το διαλυμένο του
αυτοκίνητο. «Πάει η Μερσεντές μου», φωνάζει. «Πάει το κακόμοιρο το
αυτοκινητάκι μου». Ένας περαστικός παρατηρεί ότι εκτός από το αυτοκίνητο, ο
Ρώσος έχει χάσει και το χέρι του. «Καλά για το αυτοκίνητο κλαις;», τον ρωτά,
«το χέρι σου δεν το βλέπεις πώς είναι;». Εκείνος τον κοιτά έντρομος και λέει
βογκώντας: «Πάει το Ρόλεξ μου! Πάει το κακόμοιρο το ρολογάκι μου!».

Μολονότι τα ανέκδοτα αυτά είναι φαινομενικά «αθώα», πολλοί ισχυρίζονται ότι
καυτηριάζουν παράλληλα την πολιτική ζωή του τόπου. Οι στενότατοι δεσμοί που
διατηρεί η κυβέρνηση με τους πολυεκατομμυριούχους και τα «προνόμια» που
απολαμβάνουν δεν περνούν απαρατήρητα από τον μέσο Ρώσο, που καταφεύγει σε
κάπως… μακάβρια αστεία προκειμένου να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του.

Αναμφισβήτητα, τα περισσότερα ανέκδοτα που κυκλοφορούν για τους «Νεορώσους»
είναι ήκιστα κολακευτικά. Πολλά αφήνουν να εννοηθεί πως οι φτωχοί Ρώσοι
αντιμετωπίζουν τους νεόπλουτους συμπατριώτες τους ως εν δυνάμει εγκληματίες:
«Μήπως έχετε ένα βιβλίο για το πώς μπορεί κανείς να γίνει πλούσιος;» ρωτά ένας
πελάτης τον υπάλληλο. «Βεβαίως», απαντά εκείνος. «Λέγεται Ποινικός Κώδικας»…