Οι πολλές εξετάσεις «βλάπτουν»…

Με τον τίτλο «Εκπαίδευση 2000: Για μια παιδεία ανοικτών οριζόντων» δόθηκαν
στη δημοσιότητα από το υπουργείο Παιδείας οι ρυθμίσεις που αφορούν τις αλλαγές
στην ελληνική εκπαίδευση.

Στο πολυσέλιδο κείμενο του ΥΠΕΠΘ είναι εμφανής η προσπάθεια να καλυφθούν
«μεταρρυθμιστικά», σε επίπεδο βέβαια διακηρύξεων, όλες οι βαθμίδες της
εκπαίδευσης, παραπέμποντας έτσι σε ένα γιγαντιαίο εκπαιδευτικό «μποντιλάιν»
ικανό να εξαλείψει τις βαθιές «ζάρες» της χρόνιας κρίσης του ελληνικού σχολείου.

Στο σημείωμά μας αυτό εξετάζουμε τις εξαγγελλόμενες – επιχειρούμενες αλλαγές
στην «κρίσιμη» τρίχρονη Λυκειακή Βαθμίδα σε σχέση με το μεγάλης σημασίας
ζήτημα της άρσης ή όξυνσης των εκπαιδευτικών ανισοτήτων.

Η έμφαση στο σημαντικό αυτό ζήτημα δεν συνδέεται μόνο με τις κοινωνικές
ανάγκες που απαιτούν το επαγγελλόμενο νέο σχολείο και το σύστημα πρόσβασης
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση να είναι δικαιότερο από το προηγούμενο, αλλά και
με την παραδοχή στους εκφρασμένους στόχους των επιχειρούμενων αλλαγών ότι «η
εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που επιχειρείται στηρίζεται στην αρχή ότι η
εκπαίδευση πρέπει να παρέχει “ίσες ευκαιρίες” για όλους και να λειτουργεί ως
μηχανισμός αποτροπής του κοινωνικού αποκλεισμού».

Εκπαίδευση 2000. Οι Πανελλήνιες Εξετάσεις θα καταργηθούν. Αλλά θα πολλαπλασιαστούν στο Λύκειο

Οδηγούμαστε πράγματι στην «Παιδεία των Ανοιχτών Οριζόντων», στην «επιστροφή»
στο Ενιαίο Σχολείο Γενικής Παιδείας που θα είναι προσιτό σε όλους;

Ή μήπως πρόκειται για μια «υποσχετική» παρμένη από τον «τσελεμεντέ» των
αλλεπάλληλων εκπαιδευτικών αλλαγών της τελευταίας εικοσαετίας, απαραίτητο
«λίπασμα» για την εξαγορά της συναίνεσης στις προτεινόμενες αλλαγές;

Με λίγα λόγια, το Εθνικό Απολυτήριο θα ωφελήσει τελικά τους συνήθειες
«ξεχασμένους» των εκπαιδευτικών «μεταρρυθμίσεων» του παρελθόντος, αυτούς που
κατά κανόνα παρουσιάζουν μικρότερες πιθανότητες να «διακριθούν» εκπαιδευτικά
καθώς το σχολείο μετατρέπει την κοινωνική και οικονομική τους υστέρηση σε
σχολική αποτυχία, «υφαίνοντας» έτσι την αναπαραγωγή του κοινωνικού τους αποκλεισμού;

Η «ΓΛΩΣΣΑ»… ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Ως γνωστόν η πρώτη βασική «καινοτομία» του Εθνικού Απολυτηρίου είναι η
ενσωμάτωση του συστήματος επιλογής στη Λυκειακή Βαθμίδα. Το πέρασμα από τις
Γενικές Εξετάσεις στο Εθνικό Απολυτήριο συμβαδίζει με τη «λειτουργία»
πρωτόγνωρων ­ σε ένταση, πρακτικές και τεχνική ­ εξεταστικών δοκιμασιών που
καλούνται σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Γ. Μαυρογιώργο (Πανεπιστήμιο
Ιωαννίνων), να «απλώσουν τη σκιά τους» στην «ημερήσια διάταξη» της
εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Έτσι η κατάργηση των Γενικών Εξετάσεων που επαγγέλλεται το Εθνικό Απολυτήριο
με πομπώδη μάλιστα τρόπο δεν είναι παρά η «μεταμφίεση» που χρησιμοποιούν οι
εμπνευστές των νέων μέτρων για τη θέσπιση μιας «καταιγίδας» εξετάσεων, που η
ποικιλία τους αφήνει τα «ίχνη» της ακόμη και στη «γλώσσα» των πρακτικών
αξιολόγησης / επιλογής:

Διαγνωστικές εξετάσεις στην αρχή της σχολικής χρονιάς, Ολιγόλεπτες εξετάσεις
(10′ – 15′) στο μάθημα της ημέρας, Ωριαίες εξετάσεις τουλάχιστον μία φορά στο
κάθε τρίμηνο, Γραπτές Δοκιμασίες σε ευρύτερες ενότητες τουλάχιστον μόα φορά σε
καθένα από τα δύο πρώτα τρίμηνα, Νομαρχιακές εξετάσεις Ιουνίου στα 4 μαθήματα
του κοινού προγράμματος σπουδών και στα 3 επιλογής, Σχολικές εξετάσεις Ιουνίου
στα υπόλοιπα μαθήματα, Εθνικές εξετάσεις Ιουνίου και για όποιον παρ’ όλα αυτά
αντέξει… Εξετάσεις Δεξιοτήτων!

Στις εξεταστικές πρακτικές περιλαμβάνονται ακόμη:

* Ποικιλία τύπων γραπτών ερωτήσεων για τις εξετάσεις, όπως «ανοικτές»,
«κλειστές», «σύντομης απάντησης», «σωστού – λάθους», «πολλαπλής επιλογής»,
«σύζευξης», «διάταξης», «συμπλήρωσης κενού».

* Εξωτερικοί βαθμολογητές.

* Τράπεζα ερωτήσεων.

Να ποια είναι λοιπόν τα «οικοδομικά υλικά» του νέου Λυκείου!

Αυτό που έμμεσα αλλά και άμεσα αποκαλύπτεται, μέσα από τις δηλώσεις των
υπευθύνων του ΥΠΕΠΘ, είναι ότι η βασική τους μέριμνα ήταν να άρουν κάθε μορφή
υποκειμενικότητας στο διαδικαστικό – οργανωτικό μέρος των επιλεκτικών
διαδικασιών, να εξασφαλίσουν, κοντολογίς, την αντικειμενικότητα, αξιοπιστία
και εγκυρότητα της αξιολόγησης των μαθητών και την εξάλειψη του ρόλου της τύχης.

ΟΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΘΑ ΔΙΕΥΡΥΝΘΟΥΝ

Με αυτόν τον τρόπο, συνειδητά ή ασυνείδητα, επιδιώκουν να καλλιεργήσουν την
αυταπάτη ότι το σύνολο της διαδικασίας είναι απόλυτα αντικειμενικό και
αξιοκρατικό, αποκρύπτοντας έντεχνα το γεγονός ότι όσο «αντικειμενικό» και αν
είναι το διαδικαστικό μέρος της διαδικασίας, τα υπόλοιπα στοιχεία που
«συναρμολογούν» τη λογική του Εθνικού Απολυτηρίου και διαμορφώνουν την κρίση
για την επιλογή / πρόκριση – απόρριψη του μαθητικού πληθυσμού δεν μπορεί να
«απογαλακτιστούν» από τις ανισωτικές λειτουργίες της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Όσοι έχουν ασχοληθεί με την εκπαιδευτική διαδικασία και τις λειτουργίες της
γνωρίζουν καλά ότι αν οι εκπαιδευτικές ανισότητες μεταξύ των μαθητών
αποτελούσαν στο σύστημα των Γενικών Εξετάσεων την εκπαιδευτική τους ιστορία,
στο Εθνικό Απολυτήριο θα είναι το ζωντανό τους παρόν. Με λίγα λόγια όσο πιο
στενή γίνεται η σύνδεση του συστήματος εισαγωγής για τα ΑΕΙ με την
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση τόσο πιο έντονη είναι η αναπαραγωγή των ανισωτικών
λειτουργιών και η ενσωμάτωσή τους σε αυτό, αφού η ίδια η λειτουργία του νέου
συστήματος πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση δεν θα κάνει τίποτε
περισσότερο από το να νομιμοποιεί και να επικυρώνει τις ανισότητες οι οποίες
παγιώνονται στη διάρκεια της σχολικής καριέρας του μαθητή στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο.

Μια προσεκτική ανάλυση της νέας σχολικής πραγματικότητας στην οποία
παραπέμπουν οι νέες ρυθμίσεις «ξεφουσκώνει» γρήγορα τους ρητορικούς «ασκούς»
του ΥΠΕΠΘ για «αναβάθμιση του Λυκείου, ενίσχυση της παιδαγωγικής και
μορφωτικής του αποστολής, παροχή υψηλού ποιοτικού επιπέδου εκπαίδευσης σε
όλους τους μαθητές, ανάπτυξη της κριτικής και δημιουργικής σκέψης…».

Γιατί αν σήμερα το σχολείο κατηγορείται ότι δεν κάνει τον κόπο να βρει τις
μεθόδους και τις τεχνικές που θα μεταδώσουν σε όλους τους μαθητές τις γνώσεις
που εξετάζει και βαθμολογεί, με αποτέλεσμα να ευνοεί τους ήδη ευνοημένους,
αυτούς που έχουν τη μορφωτική και οικονομική υποστήριξη από την οικογένεια, τι
θα γίνει, άραγε, στο Λύκειο των «ανοιχτών οριζόντων» που οραματίζεται το ΥΠΕΠΘ
στο οποίο επιφυλάσσονται ως αποκλειστική αρμοδιότητα οι εξετάσεις, η
αξιολόγηση, η βαθμολόγηση, η βράβευση ή η απόρριψη του διαφοροποιημένου
μαθητικού πληθυσμού;

Ποια απάντηση δίνει το «σχολείο των ανοιχτών οριζόντων» στο γεγονός ότι μέσα
στις σχολικές αίθουσες υπάρχουν χιλιάδες παιδιά λιγότερο ή και καθόλου
προετοιμασμένα για να εμπλακούν στην εκπαιδευτική διαδικασία; Μήπως, καθώς η
επιλεκτική λειτουργία του σχολείου αποκτάει προτεραιότητα εις βάρος της
μορφωτικής του, θα επικυρώνονται, περισσότερο από κάθε άλλη φορά,
«αποτελεσματικά και αμετάκλητα», με το βάρος της εγκυρότητας των αποτελεσμάτων
από τις δεκάδες εξεταστικές δοκιμασίες, οι ανισότητες που έρχονται «απ’ έξω»;

Γιατί, βέβαια, η αύξηση – ένταση των εξεταστικών πρακτικών και η μετατροπή του
σχολείου σε διαρκές εξεταστικό κέντρο είναι μέτρο που μπορεί πιθανόν να
βοηθήσει στη λειτουργία μιας «εκπαιδευτικής ΥΠΕΔΑ» για τον εντοπισμό των
«ικανών» και των «ανίκανων» μαθητών, σε καμία περίπτωση όμως δεν μπορεί να
«μάθει γράμματα», να «ελευθερώσει» τους χιλιάδες μαθητές των «τελευταίων
θρανίων», που η μαθησιακή τους κατάσταση «μπλοκάρεται» από ελλείψεις στον
ψυχολογικό – κοινωνικό και νοητικό εξοπλισμό τους ως αποτέλεσμα της
κοινωνικοποίησής τους σε ένα «μη μορφωσιογόνο» περιβάλλον.

ΝΑ ΤΟ ΠΟΥΜΕ ΞΕΚΑΘΑΡΑ

Στην υλοποίηση των ρυθμίσεων του ΥΠΕΠΘ εμφιλοχωρεί ο κίνδυνος η μαθησιακή
διαδικασία να καταδυναστευτεί ολοκληρωτικά από το «άπλωμα» των εξεταστικών
δοκιμασιών και την ανάγκη ανταπόκρισης σε αυτές, και εκπαιδευτικοί και
εκπαιδευόμενοι να μεταφέρουν στην «καρδιά» της σχολικής αίθουσας ρόλους
εξεταστών – διορθωτών – βαθμολογητών αφενός και εξεταζόμενων αφετέρου, αφού το
εκπαιδευτικό έργο καλείται να εστιάσει σε μια «τεχνολογία» των εξετάσεων, στην
οργάνωση και διευθέτηση των προβλεπόμενων εξεταστικών δοκιμασιών.

Στο πλαίσιο αυτό η Λυκειακή Βαθμίδα θα «ξεχάσει» πολύ γρήγορα, περισσότερο από
κάθε άλλη φορά, ότι οι μαθητές που φοιτούν στις τάξεις της έχουν διαφορετικές,
άνισες μορφωτικές «αποσκευές», καθώς θα είναι επιφορτισμένη όχι με το να
προετοιμάσει το σύνολο του μαθητικού πληθυσμού αλλά κυρίως να διαπιστώσει –
νομιμοποιήσει την ικανότητα εκείνων που προορίζονται να φοιτήσουν στις «καλές»
σχολές της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, μέσα από μια διαδικασία επιλογής που θα
επεκτείνεται χρονικά σε όλο το εύρος του Λυκείου και θα προσφέρει στη
διαχειριστική αρμοδιότητα των καθηγητών – κριτών, ως στοιχεία για την κρίση
των υποψηφίων, «αυτούσια» την ποιότητα των μορφωτικών «αποσκευών» που ο κάθε
ένας θα μεταφέρει ανάλογα με το κοινωνικό – οικονομικό του «βάρος».

Όσο και αν οι εισηγητές του νέου συστήματος αξιολόγησης των μαθητών
υποστηρίζουν ότι το Εθνικό Απολυτήριο θα «στηρίζεται στις γνώσεις και τις
δεξιότητες που αποκτώνται στο σχολείο και θα καθιστά μη αναγκαία την
εξωσχολική βοήθεια, φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα», είναι περισσότερο
από σίγουρο, ότι το Λύκειο θα εξακολουθήσει και μετά τη «μεταρρύθμισή» του να
υφίσταται την ακύρωσή του για μια ακόμη φορά, βαθιά υποτιμημένο από τους
φροντιστηριούχους που ως επιχειρηματίες της γνώσης και «γνώστες του εμπορίου»
θα εξακολουθήσουν να αναλαμβάνουν «εργολαβικά» την προετοιμασία για τις πάσης
φύσεως εξετάσεις. Και τότε, σε αυτές τις περιπτώσεις σύμφωνα με τον
πανεπιστημιακό Π. Παπακωνσταντίνου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) η παραπαιδεία δεν
κερδίζει έδαφος μόνο ως «σώμα» έξω από τον σχολικό χώρο αλλά και ως «πνεύμα»
μέσα σε αυτόν, ως διδακτική πράξη – μεθοδολογία που διεισδύει και επηρεάζει το
εκπαιδευτικό έργο, εκκολάπτοντας την εκτροπή του.