Νάνα Μούσχουρη Στο όνομα της πατρίδας

«Να ξαναβάλουμε τον πολιτισμό στη ζωή μας. Να επαναπροσδιορίσουμε την
εκπαίδευση από μηδενική βάση. Να ξαναθυμηθούμε μερικές παραδοσιακές αξίες,
τώρα που η πρόοδος της τεχνολογίας και η διάδοση των πληροφοριών φέρνουν
ραγδαίες εξελίξεις στη ζωή μας». Με τη γλυκύτητα της ωριμότητας και με τα
εφόδια που της έχουν δώσει μια διεθνής καριέρα στον χώρο του τραγουδιού, η
διαδρομή της ως πρέσβειρας καλής θελήσεως της Γιούνισεφ και η θητεία της μέχρι
σήμερα στο Ευρωκοινοβούλιο, η Νάνα Μούσχουρη κοιτάζει με αγωνία το μέλλον και
συνιστά δύο πράγματα: «Προσοχή στα παιδιά» και «δουλειά… περισσότερη δουλειά
απ’ όλους μας για το κοινωνικό σύνολο».

ΙΔΙΟ με ζωγραφιά το παράθυρο, στη μέση του τοίχου, φέρνει μέσα την αύρα του
Σαρωνικού. Τα πρωινά, στη μεγάλη βεράντα, η θέα φτάνει μέχρι κάτω «τα παιδιά
του Πειραιά». Τις νύχτες, το «φεγγαράκι» μοιάζει με «χάρτινο», καθώς ταξιδεύει
στη «χώρα των ονείρων».

Το κάτασπρο διαμέρισμα της Βουλιαγμένης – άσπροι οι τοίχοι και τα δάπεδα,
κατάλευκοι οι καναπέδες και οι καρέκλες ­ φιλοξενεί τα αθηναϊκά διαλείμματα
της Νάνας Μούσχουρη. Λείπει 35 χρόνια από την Ελλάδα, αλλά αυτά τα διαλείμματα
είναι κάτι σαν… τάμα, που δεν παραλείπει να κάνει ούτε τώρα, που η
ενασχόλησή της με το Ευρωκοινοβούλιο έχει παραφορτώσει το ήδη φορτωμένο από
καλλιτεχνικές και άλλες εκδηλώσεις πρόγραμμά της.

Της ήρθε κάπως ξαφνικά η πρόταση ­ πριν από τρία περίπου χρόνια ­ του Μιλτιάδη
Έβερτ, να είναι υποψήφια ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας. «Νάνα», της είχε
πει τότε ο πρόεδρος, με το γνωστό του ύφος, «στη ζωή σου είσαι πολύ χαϊδεμένη.
Είσαι μεγάλη τραγουδίστρια, έχεις κάνει σπουδαία καριέρα, ασχολείσαι με τα
παιδιά και όχι μόνον. Δεν είναι καιρός να κάνεις κάτι για την πατρίδα;».

Αν την ρωτούσε κανείς μέχρι τότε, θα έλεγε (και το πίστευε) πως σ’ όλη της τη
ζωή είχε δουλέψει για την πατρίδα της. Με ποια έννοια: «Έτσι ακριβώς όπως
προστάτευα τα παιδιά μου, έτσι ακριβώς προστάτευα και το όνομα της πατρίδας
μου.

Πρόσεχα τι θα κάνω, τι θα πω, πώς θα το πω. Ένιωθα την ευθύνη τού να είμαι
Ελληνίδα και ήξερα ότι κάθε μου κίνηση ή δήλωση αντανακλούσε στην εικόνα της
Ελλάδας στο εξωτερικό».

Δεν χρειάστηκε πολύ να το σκεφτεί. Η διαδρομή της, τα τελευταία χρόνια, ως
πρέσβειρας καλής θελήσεως της Γιούνισεφ ­ ρόλο που εξακολουθεί να έχει ως
σήμερα – εξουδετέρωσαν τις όποιες εσωτερικές της ενστάσεις προκαλούσε το
γεγονός ότι μέχρι τότε δεν είχε ασχοληθεί με την πολιτική.

«Είχα γυρίσει όλον τον κόσμο και είχα κάνει επαφές και γνωριμίες με προέδρους,
κυβερνήτες και υπουργούς διαφόρων χωρών, στην προσπάθεια της Γιούνισεφ να
στήσει συγκεκριμένα προγράμματα κοινωνικά, για τις γυναίκες και τα παιδιά
κυρίως. Σκέφτηκα, λοιπόν, πως, ό,τι ακριβώς έκανα εκεί, θα μπορούσα να το κάνω
και στο Ευρωκοινοβούλιο.

Η Ελλάδα χρειάζεται κοινωνικές λύσεις, η Ευρώπη επίσης. Επιπλέον, την Ευρώπη
την ξέρω πολύ καλά, έχω ζήσει 35 χρόνια, ξέρω τα ήθη και τα έθιμα ­ την
κουλτούρα γενικότερα – κάθε χώρας και μιλάω πολλές γλώσσες. Με αυτά τα εφόδια,
λοιπόν, πίστευα ότι θα μπορούσα να συνεισφέρω, στο να δοθούν κάποιες λύσεις ή
να προχωρήσουν ορισμένα πράγματα».

Ομολογεί ότι ο «αποκλεισμός» της από κάποιες επιτροπές που θα την ενδιέφεραν
ιδιαιτέρως – όπως, για παράδειγμα, οι επιτροπές για την Κύπρο ή την Τουρκία –
την απογοήτευσε. «Μη φανταστείτε κάτι άλλο. Απλώς, πιστεύω πως οι γυναίκες
μπορούν να παίξουν πολύ σπουδαίο ρόλο στις σχέσεις ειρήνης.

Δεν είμαι μαχητική φεμινίστρια, πιστεύω ότι μια γυναίκα χρειάζεται τη στήριξη
ενός άνδρα, όπως ακριβώς και το ανάποδο, αλλά στην πολιτική οι γυναίκες είναι
λιγότερο εγωίστριες, περισσότερο συζητήσιμες και ξέρουν να κάνουν αμοιβαίες
υποχωρήσεις, όπου χρειάζεται».

«ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ»

Όχι πως ο «αποκλεισμός» της την αποθάρρυνε. Προσανατόλισε τις δραστηριότητές
της σε άλλα θέματα, που την ενδιέφεραν, και βρήκε τη θέση της στις αντίστοιχες
επιτροπές: πολιτισμού, νεολαίας, εκπαίδευσης, ΜΜΕ, δικαιωμάτων των γυναικών.
Είναι ακόμη μέλος στην επιτροπή ανάπτυξης, που έχει να κάνει όχι μόνο με τις
χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και με τις
ανατολικές χώρες και χώρες της Αφρικής, που αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα
φτώχειας. Δεν έχει, άλλωστε, παρά λίγες ημέρες που επέστρεψε από τη Βουλγαρία,
ως αντιπρόεδρος της αντίστοιχης επιτροπής που ασχολείται με την εξέλιξη της
κατάστασης στη χώρα.

Μιλά με μεγάλη υπερηφάνεια για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα προώθησης του βιβλίου,
που συζητιόταν επί πολλά χρόνια (για διαφορετικούς λογους τον είχαν μπλοκάρει
οι Άγγλοι και οι Ολλανδοί) και που, επιτέλους, ξεκινά από φέτος, δίνοντας
κίνητρα σε νέους συγγραφείς και μεταφραστές για ποιοτική δουλειά.

ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ

Θέλει να ελπίζει ότι την ίδια ευτυχή κατάληξη θα έχει και το πρόγραμμα για τη
διάσωση και ανάπτυξη των λιγότερο διαδεδομένων γλωσσών, που για οικονομικούς
λόγους έχει μείνει στη μέση.

«Ευτυχώς, υπάρχουν πάρα πολλές χώρες που το στηρίζουν, γιατί οι τοπικές
διάλεκτοι είναι μέρος του πολιτισμού τους, που θέλουν να διατηρήσουν.

Ευτυχώς, εκτός από την Ιταλία και την Ισπανία, το πρόγραμμα το στηρίζει και η
Αγγλία.

Κι αυτό είναι σπουδαίο, γιατί, ξέρετε, όταν οι Εγγλέζοι που είναι μεγάλη
δύναμη είναι στη μέση και θέλουν κάτι να προχωρήσει, προχωράει. Ή, εν πάση
περιπτώσει, η γνώμη τους μετράει πολύ…».

Τελευταίο της, σχεδόν προσωπικό, κατόρθωμα, είναι «η είσοδος, ως μιας δύναμης
επιρροής», της μουσικής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που μέχρι σήμερα γνώριζε
μόνον από… κλασική μουσική.

«Βεβαίως και η κλασική μουσική είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι, αλλά με το
πρόγραμμα αυτό δίνεται η δυνατότητα σε νέους να γνωρίσουν, να σπουδάσουν ή να
καταρτιστούν και σε παραδοσιακές μουσικές άλλων χωρών μέσω εκπαιδευτικών
ανταλλαγών και σε ό,τι έχει να κάνει με το κύκλωμα της μουσικής, από τη
σύνθεση μέχρι το μάνατζμεντ.

Θεωρώ, πάντως, ότι η εκπαίδευση, σε όλα τα επίπεδα και όλους τους τομείς,
είναι το σημείο που πρέπει να επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας.

Και η γνώση του πολιτισμού τής μιας χώρας από την άλλη, είναι κι αυτό ένα
στοιχείο εκπαίδευσης».

Οι μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι και οι στίχοι του Νίκου Γκάτσου θα έχουν,
φυσικά, την τιμητική τους. «Μου λείπουν πολύ… Και ο Μάνος και ο Νίκος.
Θυμάμαι, κάθε φορά που ερχόμουν στην Ελλάδα, από τα πρώτα πράγματα που έκανα,
ήταν να τους τηλεφωνήσω. Και οι δύο, ο καθένας με τον τρόπο του, με βοηθούσαν
να υπάρχω. Με τα λόγια τους, την αγάπη τους, την καθοδήγησή τους. Δεν ήταν
άνθρωποι που σε καταπίεζαν ή σε υποχρέωναν να κάνεις κάτι, αλλά ακολούθησα
έναν δρόμο μαζί τους ­ και εξαιτίας τους ­ γιατί μου έδωσαν την ευκαιρία να
πιστέψω σε μερικές αλήθειες. Κι αυτές είναι ότι δεν έχει σημασία τι κάνεις ή
αν αυτό που κάνεις είναι κάτι απλό, αλλά πώς το κάνεις και γιατί. Αν το κάνεις
για να επωφεληθείς εσύ μόνο κάτι, ακόμη και το πιο σημαντικό πράγμα παύει να
είναι σπουδαίο, γιατί δεν έχει μέσα του την αλήθεια. Και η δική σου η αλήθεια
είναι ο σεβασμός της αλήθειας του άλλου. Ανεξαρτήτως από πού πηγάζει.
Δυστυχώς, ο κόσμος δείχνει να πιστεύει σήμερα περισσότερο στην ύλη απ’ ό,τι
στην αλήθεια». Δεν έχει σήμερα κοντά της τον Μάνο και τον Νίκο, έχει όμως την
οικογένειά της και τους υπόλοιπους φίλους της, στους οποίους και αφιερώνει τις
περισσότερες ώρες της κάθε που βρίσκεται στην Ελλάδα.

Ξεκίνησε από ένα φεστιβάλ τραγουδιού, πριν από 35 χρόνια. Και ύστερα από μια
διεθνή καριέρα, που την έφερε στα πέρατα του κόσμου κι έκανε αγαπητές μελωδίες
σαν το «Χάρτινο το φεγγαράκι», χαρίζει τη μαγική της φωνή στη Σύμη. Στο
φεστιβάλ που για τρίτη χρονιά διοργανώνει ο δήμος του πανέμορφου αυτού νησιού.
Αφιερώνοντας τα τραγούδια της ­ από το ξένο και το ελληνικό ρεπερτόριο ­ στους
κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού και στους ανθρώπους που βραβεύονται
απόψε, γιατί συνέβαλαν στη διάσωση των νεοκλασικών της Σύμης.

«Είμαι πολύ ευτυχής που συμμετέχω σ’ αυτό το φεστιβάλ, το περιφερειακό, γιατί
πιστεύω ότι πρέπει να πάψει πια αυτό το φαινόμενο, όλα να γίνονται στην Αθήνα.
Μου έγινε η πρόσκληση πριν από ενάμιση περίπου χρόνο και ομολογώ ότι έκανα
κάθε προσπάθεια να τα καταφέρω, γιατί με συγκινεί, μεταξύ άλλων, να τραγουδήσω
μπροστά σε κόσμο από διάφορες χώρες, που η μουσική και γενικά ο πολιτισμός
μπορεί να τους ενώσει».

ΕΞΩ ΠΑΜΕ καλά… Αντίθετα με την εικόνα που υπάρχει εδώ, η κ. Μούσχουρη
επιμένει ότι στην Ευρώπη η Ελλάδα είναι μια χώρα αγαπητή. «Σε κάθε περίπτωση
δεν νομίζω πως έχουν άσχημη γνώμη για μας. Νομίζω ότι το πρόβλημα είναι δικό
μας. Πιστεύουμε πως όλοι μάς εχθρεύονται. Κι αυτό δεν είναι σωστό».

Παραδέχεται ότι οι ξένοι ξέρουν την Ελλάδα από την Ιστορία της, που είναι η
βάση της ευρωπαϊκής Ιστορίας και ότι σ’ εμάς μένει να μας μάθουν γι’ αυτό που
είμαστε σήμερα. «Όλα τα εφόδια και τα στοιχεία που μας έχει προικοδοτήσει η
καταγωγή μας και ο πολιτισμός μας, μπορούμε να τα δώσουμε (σ.σ.:
δημοσιοποιήσουμε). Για να γίνει όμως αυτό, πρέπει πρώτα εμείς οι ίδιοι να τα σεβαστούμε».

Και δεν συμβαίνει αυτό; «Όχι. Στην Ελλάδα, ο καθένας σκέπτεται τον εαυτό του
και μόνον αυτόν κοιτάζει να προστατεύσει. Γι’ αυτό, λέω ότι είναι θέμα
εκπαίδευσης, που πρέπει να ξεκινήσει από μηδενική βάση και από το μικρότερο
χωριό, ώστε να ξαναβρούμε το ήθος που έχουμε χάσει. Έχω την εντύπωση ότι στην
Ελλάδα έχουμε πάρα πολλά δικαιώματα, τα οποία δεν ξέρουμε πώς να χειριστούμε,
γι’ αυτό και πολλές φορές γίνεται κακή χρήση».

ΠΡΟΟΔΟΣ

Επιμένει, πως αν δουλεψουμε όλοι μας περισσότερο, μπορούμε να προοδεύσουμε.
«Τις ικανότητες τις έχουμε. Βεβαίως, πρόοδος δεν μπορεί να υπάρξει, αν θέλεις
να μειώσεις τις ώρες απασχόλησής σου, αλλά να εξακολουθείς να πληρώνεσαι το
ίδιο. Σήμερα, ο κόσμος πρέπει να ζήσει μ’ αυτά που έχει – δείτε το μεγάλο
πρόβλημα ανεργίας που μαστίζει ακόμη και τις πιο πλούσιες χώρες της Ευρώπης.
Αλλά για να ζήσει, πρέπει να δουλέψει και να βγάλει καρπούς στον τόπο του. Η
μεσαία τάξη, που υπήρχε την εποχή του ’60, δεν υπάρχει πια. Σωστό θα ήταν να
μην υπάρχουν οι πολύ πλούσιοι και οι πολύ φτωχοί, αλλά ούτε καν τα
κομμουνιστικά καθεστώτα δεν το κατάφεραν. Κι είναι κρίμα που όλες αυτές οι
χώρες που σήμερα είναι “ελεύθερες”, φέρνουν τη δυστυχία τους στην Ευρώπη…».

Η προσπάθεια των τελευταίων να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν βρίσκει
σύμμαχό τους την κ. Νάνα Μούσχουρη. «Γενικότερα, στη ζωή μου πιστεύω ότι
πρέπει να κάνουμε ορθούς συμβιβασμούς, αν πρόκειται για λόγους δικαιοσύνης.
Είμαι, όμως, εναντίον των παραχωρήσεων για οικονομικούς λόγους». Σ’ αυτό το
πλαίσιο, την βρίσκει αντίθετη η προσπάθεια της Τουρκίας για την ένταξή της
στην Κοινότητα. «Σ’ αυτήν τη χώρα παραβιάζονται κατάφωρα τα ανθρώπινα
δικαιώματα. Επιπλέον, υπάρχουν φοβερά εσωτερικά προβλήματα και δεν
επιδεικνύεται καμιά διάθεση συνεργασίας. Η Τουρκία έχει αποδείξει πολλές φορές
ότι δύσκολα υποχωρεί. Συμπεριφέρεται ως ένα κράτος που κρατάει τα σκήπτρα στα
χέρια του».