ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σύγχρονοι περιηγητές

Αν θέλετε να ξεφύγετε από τον τυποποιημένο τουρισμό των έτοιμων «πακέτων», αν
θέλετε οι διακοπές σας να αποκτήσουν χαρακτήρα, αν, τέλος, θέλετε να ζήσετε
κάτι από τη συγκίνηση των παλιών περιηγητών, η «Ανεξερεύνητη Κρήτη» του
Στέφανου Ψημένου μπορεί να είναι το βοήθημα που περιμένατε.

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΔΥΟ χρόνια βρέθηκα στη Βόρεια Κρήτη σε μια μάλλον τυχαία τουριστική
περιπλάνηση. Μια και βρισκόμουν κοντά στα Χανιά, είπα να επισκεφθώ την αρχαία
Απτέρα, αφού είχα ακούσει τόσο ενδιαφέρουσες περιγραφές, τόσο για το τοπίο που
τη φιλοξενούσε όσο και για την ιστορική της σημαντικότητα. Καθώς δεν είχα μαζί
μου τουριστικό οδηγό, είπα να ρωτήσω τον πρώτο χωρικό που συνάντησα στο δρόμο
μου. Αυτός όμως, στο άκουσμα του ονόματος έδειξε να ξαφνιάζεται και μου
απάντησε τελείως αυθόρμητα: «Πού να ξέρω παιδί μου, κάθε μέρα ανοίγουν ένα
σωρό καινούργια κέντρα»! Απογοητευμένος, έστρεψα τα μάτια μου προς την
απέναντι πλευρά, ακριβώς πάνω από τη θάλασσα, όπου ένα επιβλητικό κάστρο
άλλαζε χρώματα καθώς ο ήλιος προχωρούσε στη δύση του.

«Κι αυτό εκεί τι είναι;» τον ξαναρώτησα. «Μπα, αυτό δεν είναι τίποτα, είναι
τούρκικο». Λίγο αργότερα έμαθα πως πρόκειται για το πράγματι τούρκικο κάστρο
του Ιτζεντίν, ένα από τα τελευταία μνημεία της οθωμανικής κυριαρχίας πάνω στο
νησί και τόπος φυλακών από το νεοελληνικό κράτος μέχρι το 1971. Όσο για την
αρχαία Απτέρα, παρά την άγνοια του χωρικού, ήταν μόλις ένα χιλιόμετρο πιο κάτω
και είχα έτσι την ευκαιρία να θαυμάσω όχι μόνο την υπέροχη θέση της, αλλά και
τα σημαντικά ερείπια μιας πόλης που έζησε και ήκμασε από την εποχή των
Δωριαίων ώς τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους.

Από τότε όμως αποφάσισα να είμαι περισσότερο εξοπλισμένος στις περιπλανήσεις
μου. Όμως είναι αλήθεια, πως για τις περισσότερες περιοχές δεν υπάρχουν
αξιόπιστοι τουριστικοί οδηγοί αν εξαιρέσει κανείς τις περιγραφές των
περιηγητών, και κυρίως αυτές του προηγούμενου αιώνα. Ώς που έπεσε στα χέρια
μου η «Ανεξερεύνητη Κρήτη» των εκδόσεων Road, ένα έργο που με ξάφνιασε τόσο
για την πληρότητά του όσο και για την ποιότητα της πληροφορίας του. Το βιβλίο,
είναι το πρώτο μιας σειράς στην οποία περιλαμβάνονται η Πελοπόννησος, η
Κεντρική Στερεά και η Βόρεια Ελλάδα και μέσα στις 500 σελίδες του ο
απαιτητικός ταξιδιώτης θα βρει ένα πλήθος από στοιχεία και διαδρομές για την
τόσο κοντινή, αλλά ταυτόχρονα και τόσο μακρινή Μεγαλόνησο. Αράδαινα, Λισσός,
Δίκτυνα, Παναγία Οδηγήτρια, Μπάλος, Ήμερη Γραμβούσα, Παλιά Ρούματα, Καλή
Συκιά, Σιδέρωτας, Άγιος Παύλος, Γόρτυνα, Ζάκρος, Λάστρος, Αδραβάστοι.
Φαράγγια, αρχαιολογικοί χώροι, μοναστήρια, νησιά, παραλίες, γραφικά χωριά,
οροπέδια, μνημεία της φύσης. Κρυμμένοι θησαυροί μιας επαρχίας που ήταν κάποτε
το κέντρο του κόσμου.

Όχι, η Κρήτη δεν είναι η Χερσόνησος, τα Μάταλα και τα πολυτελή θέρετρα του
Αυγούστου. Αν θέλετε να πάρετε μια γνήσια γεύση, να ξεφύγετε από τα πλήθη των
τουριστών και τις εύκολες λύσεις, με τα πόδια, με τη μηχανή σας, με το
λεωφορείο της γραμμής, ή έστω με το αυτοκίνητο, μην παραλείψετε να
προμηθευτείτε, πριν ξεκινήσετε, την «Ανεξερεύνητη Κρήτη». Ακολουθήστε τις
οδηγίες του συγγραφέα και δεν θα βγείτε χαμένοι. Άλλωστε, όπως ο ίδιος
εξομολογείται στην εισαγωγή του βιβλίου του, την έρευνα δεν την έκανε ως ειδικός.

Το κριτήριό του ήταν η προσωπική εμπειρία την οποία με περισσή επιμέλεια
φρόντισε να μεταφέρει στο χαρτί, στους ακριβείς χάρτες και τα κατατοπιστικά
υπομνήματα. Και σας προτείνει ν’ ακολουθήσετε το παράδειγμά του. Γιατί το
ταξίδι, λέει ο Στέφανος Ψημένος, είναι σε τελευταία ανάλυση κάτι το εντελώς
προσωπικό. Είναι μοναδικό και μη επαναλήψιμο. Ο συγγραφέας σάς προσφέρει την
πρώτη ύλη, τη βιωμένη μαρτυρία, την δική του (σημαντική) κατάθεση.

Τα υπόλοιπα θα πρέπει να τα ανακαλύψετε ή καλύτερα να τα συνθέσετε, αφού το
ταξίδι δεν είναι μία ουδέτερη σχέση με τον χώρο, αλλά μια πραγματική
δημιουργία. «Οι άνθρωποι που θα συναντήσετε στον δρόμο, τα γέλια, οι φωνές, οι
μυρουδιές των φαγητών στα χωριάτικα σοκάκια, τα αγριολούλουδα στις
βουνοπλαγιές και το αδύναμο φως των λουλουδιών στα ερημοκκλήσια, τα γυαλιστερά
βότσαλα στην ακροθαλασσιά και η συναυλία των πουλιών στα δάση, ο μακρινός ήχος
της καμπάνας, η φασαρία της ταβέρνας και η ησυχία του βουνού» περιμένουν τη
δική σας ενορχήστρωση.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.