ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Ηγέτης» και διεθνισμός

Εάν ευσταθεί το επιχείρημα πως το βασικό κριτήριο συμπεριφοράς στις
διακρατικές σχέσεις είναι το εθνικό συμφέρον, τότε «ηγέτης» και «διεθνισμός»
είναι έννοιες ασυμβίβαστες. «Ηγέτης» είναι το άτομο ή τα άτομα που τάσσονται
να διασφαλίσουν και προωθήσουν το εθνικό συμφέρον. «Διεθνισμός» είναι
ιδεολογίες ή ιδεολογήματα που ευνοούν διεθνείς εξουσιαστικές δομές πέραν και
υπεράνω της κρατικής κυριαρχίας.

Οι προσωπικές απόψεις και ηθικές αξίες ενός ηγέτη διατρέχουν (ή πρέπει να
διατρέχουν) τους κοινωνικούς και πολιτικούς μηχανισμούς για να υποστούν
μετασχηματισμό ούτως ώστε να εκφράσουν το εθνικό συμφέρον. Στο πλαίσιο αυτής
της λογικής, ο ηγέτης δεν λειτουργεί στη βάση ουτοπικών ή διεθνιστικών
κριτηρίων ή με κριτήρια εθνικού συμφέροντος άλλων κρατών. Εάν το πράξει, είτε
το πολιτικό σύστημα τον εκδιώκει από την εξουσία είτε το κράτος του οποίου η
πλειοψηφία των μελών προτίμησε έναν τέτοιο ηγέτη υπόκειται στις συνέπειες,
δηλαδή σε αποδυνάμωση και συρρίκνωση.

Γι’ αυτό η πολιτική ηγεσία ενός κράτους είθισται να μην ενσαρκώνει την
«ουτοπία στην εξουσία». Ο ηγέτης είναι άτομο το οποίο εμπνέει οράματα αλλά όχι
ψευδαισθήσεις και το οποίο για να προασπίσει αποτελεσματικά τα εθνικά
συμφέροντα εμφορείται από απεριόριστο πατριωτισμό, δηλαδή άνευ επιφυλάξεων ή
διλημμάτων προσήλωση στα συμφέροντα του κράτους το οποίο διακυβερνά. Εξάλλου,
τα εθνικά συμφέροντα δύο κρατών δυνατό να συγκλίνουν αλλά ουδέποτε
ταυτίζονται. Γι’ αυτό, η πολιτική ηγεσία και οι πολίτες επιβάλλεται να είναι
δύσπιστοι στα εγκωμιαστικά σχόλια των ηγετών άλλων κρατών. Πιο συγκεκριμένα,
εγκώμια ενός ηγέτη μιας χώρας «Χ» προς τους ηγέτες μιας χώρας «Ε» γίνονται
μόνον είτε για λόγους διπλωματικής αβρότητας (οπότε είναι άνευ σημασίας) είτε
για τον απλό λόγο πως οι ηγέτες της χώρας «Ε», για τον ένα ή τον άλλο λόγο,
εξυπηρετούν τα συμφέροντα της χώρας «Χ» και όχι κατ’ ανάγκη τα δικής τους
(«Ε»). Γι’ αυτό, ο ηγέτης ενός κράτους που επιβιώνει και ευημερεί: 1)
υποστηρίζει πάντοτε ισότιμες και ισόρροπες σχέσεις με τα άλλα κράτη, μικρά και
μεγάλα, 2) δεν υιοθετεί επιλογές με σκοπό να εισπράξει εφήμερα εγκώμια και 3)
δεν επηρεάζεται από ψευτοδιεθνιστικά ιδεολογήματα και δοξασίες τα οποία δεν
μπορεί παρά να είναι βλαπτικά για τα συμφέροντα του δικού του κράτους.

Ως προς το τελευταίο σημείο, για τον ηγέτη ενός κράτους ένας μόνον διεθνισμός
είναι νοητός: αυτός που κατατείνει στην «παγκόσμια κοινωνία των κρατών», στο
πλαίσιο της οποίας, στην καλύτερη περίπτωση, πρυτανεύει η αρχή της διακρατικής
ισοτιμίας, η αρχή της εσωτερικής αυτοδιάθεσης κάθε κοινωνίας και η αρχή της μη
παρέμβασης. Οτιδήποτε άλλο, όπως τα περιττά και αφελή περί «παγκόσμιας
κοινωνίας πολιτών», αντιβαίνουν την διεθνή κοινωνική και πολιτική
πραγματικότητα. Γι’ αυτό, πρώτιστο μέλημα κάθε ηγέτη είναι η διαφύλαξη και
ενίσχυση της κρατικής κυριαρχίας του κράτους του. Δηλαδή, γνωρίζει πως η
«παγκοσμιοποίηση της οικονομίας» δεν πρόκειται να φέρει παγκόσμια πολιτική
εξουσία ή τερματισμό του ηγεμονισμού και γι’ αυτό προσβλέπει στην αδιάλειπτη
ενίσχυση της κρατικής κυριαρχίας και όχι στην θυσία της στο βωμό διεθνιστικών
προκαταλήψεων ή μιας ανύπαρκτης διεθνούς τάξης πραγμάτων.

Εάν πάρουμε ως παράδειγμα την τριγωνική σχέση Ελλάδα – Τουρκία – ΗΠΑ τα
τελευταία χρόνια, οι θέσεις της τελευταίας για την ανάγκη στρατηγικής
αναβάθμισης της Τουρκίας δεν δεσμεύουν την Ελλάδα. Αποδοχή τους από την
ελληνική πολιτική ηγεσία, δυνατόν να προκαλεί εφήμερα εγκώμια και επαίνους,
αλλά, τελικά, φέρνει περιφρόνηση και ατέλειωτες πιέσεις. Μας εγκωμιάζουν όσο
συμφωνούμε να είμαστε αναλώσιμοι, στον βωμό της «νέας διεθνούς τάξης» που κατά
καιρούς εφευρίσκουν. Μας πιέζουν όταν δεν υποχωρούμε, τους αρέσουμε μόνον όσο
θυσιάζουμε τα ζωτικά μας συμφέροντα ανάλογα με τις διακυμάνσεις των δικών τους
συμφερόντων και η στάση τους απέναντί μας θα αλλάζει ριζικά (ενώ ταυτόχρονα τα
εγκώμια θα τερματίζονται) όταν, όπως συχνότατα συμβαίνει, θα αλλάξει η
στρατηγική τους. Η Ιστορία αυτό διδάσκει.

Γι’ αυτό ο ηγέτης προσβλέπει στα εγκώμια της Ιστορίας και όχι στην εφήμερη
εύφημη μνεία εχθρών ή άσπονδων φίλων, η οποία μπορεί να βολεύει τον
ωχαδελφισμό μέρους της κοινωνίας αλλά σωρεύει και αθροίζει προβλήματα και
κινδύνους. Με σιδερένια θέληση και χωρίς ψυχολογικές ή φιλοσοφικές
αμφιταλαντεύσεις ή διλήμματα, υιοθετεί επιλογές που ενισχύουν τα γεωπολιτικά
ερείσματα και τη διαπραγματευτική θέση της χώρας στην αμείλικτη αναμέτρηση
μέσων και θελήσεων με κάθε εχθρό, αντίπαλο ή άσπονδο φίλο.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.