Στο ΣΚΑΚΙ τρίτος δεν χωρά

Γιατί παίζω. Δύο κορυφαίες Ελληνίδες σκακίστριες, η Μαρία Κουβάτσου και η Άννα Μαρία Μπότσαρη, συμφωνούν ότι η μοναχική ζωή τις φοβίζει

Η πρώτη παρτίδα Ελληνίδας σκακίστριας που σώζεται γραμμένη, ανήκει στη
φημισμένη ηθοποιό Κυβέλη και παίχτηκε το 1928, στο διάλειμμα της θεατρικής της
επιτυχίας με τίτλο «Το ρομάντζο».

ΤΟ ΠΡΩΤΟ αποκλειστικά γυναικείο τουρνουά στον κόσμο παίχτηκε στο Λονδίνο πριν
από 100 ακριβώς χρόνια. Ποια είναι όμως στην πραγματικότητα η θέση της
γυναίκας στον ιδιαίτερο χώρο του σκακιού; Πόσες γυναίκες κατάφεραν να
διακριθούν σε ένα παιχνίδι κατά βάση ανδρικό; Τα παραδείγματα είναι ελάχιστα.
Η Τσέχα Βέρα Μέντσικ είχε καταφέρει να κερδίσει κάμποσους από τους
ισχυρότερους σκακιστές της δεκαετίας του ’30. Σε επόμενη περίοδο ξεχώρισε η
Γεωργιανή Γκαμπριντασβίλι, παγκόσμια πρωταθλήτρια γυναικών για 18 συνεχόμενα
χρόνια. Δημιούργησε σχολή στη Γεωργία (η Εθνική ομάδα της τ. Σοβιετικής Ένωσης
αποτελείτο κυρίως από Γεωργιανές) ωστόσο, ούτε αυτή μπόρεσε να σπάσει το
ανδρικό τείχος. Μετά το ’80 υπήρξε μια άνοδος, όμως και σήμερα, από τους 450
γκραν μετρ παγκοσμίως, μόνο οι 6 είναι γυναίκες. Βέβαια, υπάρχει και χωριστός
τίτλος γκραν μετρ γυναικών που κατέχουν πολλές, είναι όμως αυτό παρηγοριά; Και
μόνο η Τζούντιθ Πόλγκαρ, το κορίτσι των 21 Μαΐων από την Ουγγαρία, σώζει
σήμερα το γόητρο των γυναικών. Είναι μακράν η καλύτερη γυναίκα όλων των εποχών
και συγκαταλέγεται στην αφρόκρεμα των σκακιστών της εποχής μας.

Σύμφωνα με τους «Νιου Γιορκ Τάιμς», ο αριθμός των σκακιστών που είναι
εγγεγραμμένοι στην ομοσπονδία σκακιού των ΗΠΑ αυξήθηκε από 50.000 το ’80 στους
85.000 σήμερα. Εντούτοις, μόνο 9% των σκακιστών αυτών είναι γυναίκες και οι
περισσότερες από αυτές είναι κάτω των 18 ετών. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα
στοιχεία της ελληνικής σκακιστικής ομοσπονδίας, 3.321 γυναίκες ήταν
εγγεγραμμένες στα τέλη του ’96, έναντι συνόλου 19.983 σκακιστών (ποσοστό
16,6%). Και τα ποσοστά μικραίνουν όσο μεγαλώνουν οι ηλικίες. Ας δούμε όμως τι
λένε οι ίδιες οι σκακίστριες για όλα αυτά.

ΑΝΝΑ – ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΤΣΑΡΗ

Η 25χρονη Άννα – Μαρία Μπότσαρη είναι η κορυφαία Ελληνίδα σκακίστρια τα
τελευταία χρόνια. Έχει σημαντικές διακρίσεις στο ενεργητικό της, με κορυφαίες
την κατάκτηση, μία φορά δεύτερης και δύο φορές τρίτης θέσης σε παγκόσμια
πρωταθλήματα νεανίδων μέχρι 20 ετών.

ΕΡ.: Ποιοι είναι, κατά τη γνώμη σας, οι λόγοι χάριν των
οποίων έχει υψωθεί διαχωριστικό τείχος ανάμεσα στο «ανδρικό» και το
«γυναικείο» σκάκι;

ΑΠ.: Μια πρώτη παρατήρηση είναι ότι ο διαχωρισμός αυτός είναι που οδηγεί τις
σκακίστριες σε ανακύκλωση μεταξύ τους, χωρίς να επιτρέπει εντέλει την πρόοδο.
Λόγω της διαφοράς επιπέδου ανδρών – γυναικών, πολύ λίγες γυναίκες τηρούν τις
προϋποθέσεις ώστε να συμμετάσχουν σε ισχυρά τουρνουά ανδρών. Άλλωστε, οι
γυναίκες, ήδη από μικρή ηλικία, διοχετεύονται σε γυναικεία τουρνουά.

Όμως οι σημαντικότερες αιτίες της καθυστέρησης των γυναικών στο σκάκι πρέπει
να αναζητηθούν στην κοινωνική θέση και στη φύση της γυναίκας.

Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί τεράστιο άλμα το γεγονός ότι σήμερα η Πία Κράμλινκ
αγωνίζεται στην Εθνική ανδρών Σουηδίας και η Τζούντιθ Πόλγκαρ
συμπεριλαμβάνεται στη λίστα των 10-15 καλύτερων σκακιστών της εποχής μας.

Αλλά και η φύση δημιουργεί δυσκολίες στο κορίτσι – σκακίστρια. Το πέρασμα από
το παιδί στη γυναίκα είναι μια δύσκολη ψυχοσωματική διαδικασία. Το κορίτσι των
12 ετών είναι μια μικρή ενήλικη. Έχει πολλαπλά ενδιαφέροντα καθώς και έντονα
συναισθήματα για το άλλο φύλο. Η αποκλειστική αφοσίωση σε ένα ατομικό και
πολύωρο παιχνίδι δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις προσδοκίες του.

ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΒΑΤΣΟΥ

Η 17χρονη Χανιώτισσα Μαρία Κουβάτσου, έχει αναδειχθεί δύο φορές πρωταθλήτρια
Ελλάδας νεανίδων, ενώ έχει κατακτήσει και την πέμπτη θέση στο παγκόσμιο
πρωτάθλημα κορασίδων (κορίτσια μέχρι 16 ετών). Είναι σήμερα μία από τις πέντε
καλύτερες Ελληνίδες σκακίστριες. Μόλις έδωσε πανελλαδικές εξετάσεις εισαγωγής
στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και θεωρεί πολύ πιθανή την εισαγωγή της στη σχολή
που επιθυμεί, την Οδοντιατρική.

ΕΡ.: Πώς αντιλαμβάνεστε τη σχέση σας με το επαγγελματικό σκάκι;

ΑΠ.: Δεν πέρασε ποτέ ως τώρα από το μυαλό μου να ασχοληθώ επαγγελματικά με το
σκάκι. Κι αν πέρασε κάποτε στιγμιαία, το απέρριψα γιατί πιστεύω ότι ο
επαγγελματισμός σκοτώνει τη δημιουργική πλευρά του σκακιού. Παίζω γιατί με
γεμίζει, για την απόλαυση, γιατί μου αρέσει να κάνω διακοπές παίζοντας.
Συμμετέχω σε διεθνείς αγώνες γιατί μου αρέσει η εμπειρία που αποκομίζω. Ο
επαγγελματισμός φέρνει το άγχος, την αγωνία της έκβασης της παρτίδας.

ΕΡ.: Γιατί ασχολούνται περισσότερα αγόρια απ’ ό,τι κορίτσια με το σκάκι;

ΑΠ.: Στην αρχή τουλάχιστον, το σκάκι φαίνεται να ανήκει στον κόσμο των
αγοριών. Μάχες, βασιλιάδες, δείχνει σαν πολεμικό παιχνίδι. Έπειτα, θέλει
κάποιο κόπο για να μάθεις τις κινήσεις, να βρεις κάποιον να παίζεις… Αν
πάντως ένα κορίτσι γνωρίσει το σκάκι, είναι πολύ πιθανό να το επιλέξει ως
μόνιμο παιχνίδι ή άθλημα. Πάντως, τα πράγματα βελτιώνονται. Μιλάω για τη δική
μου πόλη, τα Χανιά, όπου βλέπω ότι το ποσοστό των κοριτσιών μικρής ηλικίας που
ασχολούνται με το σκάκι ολοένα και αυξάνει. Ίσως μάλιστα, σε δύο χρόνια, να
είναι ίδιος ο αριθμός κοριτσιών και αγοριών.

ΕΡ.: Πού οφείλεται αυτό;

ΑΠ.: Μεγάλη σημασία έχει το τι κάνουν οι προπονητές και ο σύλλογος κάθε
περιοχής. Σε αυτούς πέφτει το βάρος να αναπτύξουν το γυναικείο υλικό.

ΑΛΙΣΑ ΜΑΡΙΤΣ

Η 27χρονη Αλίσα Μάριτς είναι επί σειρά ετών καλύτερη σκακίστρια της
Γιουγκοσλαβίας ­ πρώην και νυν ­ και σήμερα βρίσκεται, για τέταρτη φορά στην
καριέρα της, στον όμιλο των 10 διεκδικητριών του παγκοσμίου τίτλου γυναικών.
Μιλώντας στα «ΝΕΑ» ερμήνευσε το φαινόμενο με την οπτική γωνία του 100%
επαγγελματία σκακιστή.

«Το γυναικείο σκάκι είναι σε πτώση γιατί ακριβώς δεν υπάρχουν αρκετά γυναικεία
τουρνουά. Και αυτό ακόμη το παγκόσμιο πρωτάθλημα γυναικών, καθυστερεί
δραματικά να ολοκληρωθεί λόγω έλλειψης χορηγών και διοργανωτών. Η προκριματική
φάση έγινε το ’95 και ακόμη δεν ξέρουμε πότε και πού θα γίνουν τα τελικά.