«Διαβάστε» τη θάλασσα

Θαλασσινά μαρούλια, φουσκάλες, λάδια, σάπια φύκια: τα δυσάρεστα φαινόμενα της
ρύπανσης στις θάλασσες κάνουν την εμφάνισή τους κάθε χρόνο σε διάφορα μέρη της
Ελλάδας.

Πριν κολυμπήσετε σε κάποια παραλία, καλό είναι να ρίξετε μία προσεκτική ματιά
γύρω σας, «διαβάζοντας τη θάλασσα», για να εντοπίσετε τυχόν ύποπτα σημάδια
στην επιφάνεια των νερών ή στην άμμο. Σημάδια που εγκυμονούν κινδύνους για την
υγεία σας.

Βέβαια, ο σημαντικότερος κίνδυνος είναι τα βακτηρίδια, τα οποία όμως δεν
φαίνονται με γυμνό μάτι. Γι’ αυτό και γίνονται επιστημονικές μετρήσεις με
ειδικά όργανα σε πολλές ακτές της χώρας, όλο τον χρόνο, ώστε να εντοπιστούν
σημεία με αυξημένη ρύπανση.

Σε γενικές γραμμές, όπως εξηγεί ο Νίκος Χαραλαμπίδης, υπεύθυνος θαλάσσιας
οικολογίας στο Ελληνικό Γραφείο της Greenpeace, η διαύγεια των νερών δεν είναι
κριτήριο για την καθαρότητά τους.

Υπάρχουν, όμως, φαινόμενα που παρουσιάζονται είτε στην επιφάνεια των νερών
είτε σε μικρό βάθος, τα οποία θα ‘πρεπε να προσέξουν οι λουόμενοι. Σύμφωνα με
τους ειδικούς, η παρουσία τους συνήθως προκαλείται από αστικά ή βιομηχανικά
απόβλητα, από κάποιον αγωγό που ίσως δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.

Παράδειγμα, τα μαρούλια της θάλασσας, φυτά που κόβονται από τον βυθό και
σκεπάζουν την επιφάνεια, κυρίως σε κλειστούς κόλπους. «Η παρουσία τους την
άνοιξη θεωρείται φυσιολογική, μια που τότε είναι η εποχή που ο βυθός
ανανεώνεται. Το καλοκαίρι, όμως, μπορεί να αποτελεί ένδειξη κάποιου αγωγού που
καταλήγει εκεί, ή ενός ρεύματος που μεταφέρει λύματα», εξηγεί ο Πάνος
Παναγιωτίδης, υδροβιολόγος στο Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών.

Η παρουσία πλαγκτού στην επιφάνεια είναι μία ακόμα ανησυχητική ένδειξη. Η
ρύπανση προκαλεί το φαινόμενο του ευτροφισμού: αστικά ή βιομηχανικά απόβλητα
και γεωργικά λιπάσματα που καταλήγουν στη θάλασσα, αυξάνουν τα φύκια. Αυτά,
για να επιβιώσουν, «κλέβουν» οξυγόνο άλλων μικροοργανισμών, οι οποίοι
πεθαίνουν και ανεβαίνουν στην επιφάνεια. Πρόσφατα, θεάθηκε στον Παγασητικό
Κόλπο. «Το φαινόμενο του ευτροφισμού εμφανίζεται κυρίως σε κλειστούς κόλπους,
όπως στον Πατραϊκό, τον Σαρωνικό, τον Θερμαϊκό, τον Ευβοϊκό, κλπ. Μερικές
φορές, βέβαια, είναι φυσικό φαινόμενο και όχι ανθρωπογενές», επισημαίνει ο
Γρηγόρης Τσούνης, βιολόγος.

ΑΦΡΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΑΛΙΔΕΣ

Ένα ακόμα «ύποπτο» χαρακτηριστικό που πρέπει να προσέξετε είναι η παρουσία
αφρού και φυσαλίδων στην επιφάνεια, που δεν διαλύονται, ιδίως εκεί που σκάει
το κύμα. «Αυτό σημαίνει ότι η θάλασσα έχει περισσότερο πλαγκτόν από το
φυσιολογικό. Κάτι άσχημο πέφτει στα νερά που το προκαλεί», λέει ο κ. Παναγιωτίδης.

Λάδια, βενζίνες και υπολείμματα πετρελαίου είναι εύκολο να τα δείτε με γυμνό
μάτι, καθώς αλλάζουν το χρώμα του νερού σε ορισμένα σημεία. Ο ιριδισμός της
θάλασσας μπορεί να προκαλείται ακόμα και από μαγειρικά λάδια, που χύνονται στη
θάλασσα από κάποια ταβέρνα. Κομμάτια πετρελαιοειδών συγκεντρώνονται, επίσης,
σε κάποια σημεία, στα ρηχά, ή βγαίνουν στην άμμο σε μορφή πίσσας.

«Ύποπτες» θεωρούνται επίσης όσες κλειστές παραλίες βρίσκονται κοντά σε
οικισμούς, μια που εκεί είναι πιθανό να καταλήγει κάποιος αγωγός.

ΕΚΤΟΣ από τα σημάδια που «χτυπάνε το καμπανάκι», υπάρχουν και αυτά που
εγγυώνται μία πεντακάθαρη θάλασσα. Αυτά μπορείτε να τα εμπιστευθείτε άφοβα.

Οι αστερίες και οι αχινοί είναι δείκτες οικολογικής ισορροπίας. Όπου
βρίσκονται, η θάλασσα είναι ακίνδυνη, λέει ο Γρηγόρης Τσούνης. Επίσης, αν
πετούν πάνω από τα κεφάλια σας θαλασσοπούλια ­ γλαρόνια, στρειδοφάγοι,
θαλασσοσφυριχτές ­ και σας τρομάζουν, μην ανησυχείτε καθόλου. Είναι σαφής
ένδειξη της καθαρότητας της περιοχής και απλά προσπαθούν να προστατέψουν τα
μικρά τους. «Προσοχή όμως, μην πατήσετε τις φωλιές τους, γιατί τα αυγά τους τα
αφήνουν στην άμμο».

Ούτε να τρομάξετε, αν κάτω από τα πόδια σας, μέσα στο νερό, το μόνο που
βλέπετε είναι ένα βαθύ πράσινο στρώμα από θαλάσσια φυτά.

Εκεί τα νερά είναι σίγουρα πεντακάθαρα. Τα περίφημα υποθαλάσσια «λιβάδια της
Ποσειδωνίας» είναι ο σταθερότερος οικολογικός δείκτης της Μεσογείου.
Βρίσκονται στα βαθιά, αλλά ακόμα και σε βάθος δύο μέτρων. Ο οικολογικός τους
ρόλος είναι σημαντικός, γιατί εκεί αναπτύσσεται μία πλούσια θαλάσσια πανίδα
και χλωρίδα. Φιλοξενούν περισσότερα από 400 είδη φυκιών και 1.000 είδη ζώων,
προσφέρουν προστασία στα αυγά και τους νεοσσούς των ψαριών, συμβάλλουν
σημαντικά στην οξυγόνωση του νερού, συγκρατούν την άμμο του πυθμένα,
προστατεύουν τις παραλίες από τη διάβρωση και προσφέρουν ενέργεια στην τροφική αλυσίδα.

Στα φύλλα και τις ρίζες της Ποσειδωνίας ζουν υδρόζωα, βρυόζωα, γαστερόποδα,
καβούρια, γαρίδες, μαρίδες, μένουλες, γόπες, σπάροι και άλλα είδη. Γι’ αυτό
και τα λιβάδια θεωρούνται σπουδαίοι ψαρότοποι. Κινδυνεύουν, όμως, και αυτά από
τη χρήση συρόμενων αλιευτικών εργαλείων στο βυθό και από τη ρύπανση.