Εκδότης το μεράκι, κίνητρο η επικοινωνία

Είναι δεν είναι 21 και πάσχει από… τερηδόνα. Όχι γιατί δεν προσέχει τα
δόντια του, αλλά επειδή ψάχνει να βρει το αντίδοτο για τη μιζέρια. Αυτός είναι
και ο λόγος που ο Αλέξης προχώρησε στην έκδοση ενός fanzine: «Όχι άλλη
μιζέρια». Βγάζει την «Τερηδόνα» τρία χρόνια. Την περίοδο αυτή διαβάζει πολύ,
αφού δίνει εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο, όμως δεν παραλείπει να αφιερώνει
μερικές ώρες κάθε μέρα στο μουσικό περιοδικό του. Είναι η ώρα που κλειδώνει το
δωμάτιό του, δεν απαντάει σε κανένα τηλέφωνο και σχεδιάζει την θεραπεία που θα
ακολουθήσει για την «τερηδόνα» του… Η μόδα δεν είναι καινούργια. Το fanzine
(λέξη που φτιάχνεται από τα πρώτα γράμματα της λέξης fanatic και από την
κατάληξη του magazine, που σημαίνει στα αγγλικά περιοδικό) διανύει ήδη την
δεύτερη δεκαετία της ζωής του. Λειτουργώντας πάντοτε με τη λογική του «χέρι με
χέρι» και ποτέ με στόχο το κέρδος, το fanzine στηρίζεται στο μεράκι, στο κέφι
και ­ γιατί όχι ­ στον χαβαλέ των δημιουργών του. Θα το βρει κανείς σε πάρτι,
συναυλίες, στις καφετέριες και ­ πολύ σπάνια ­ σε εξειδικευμένα βιβλιοπωλεία.
Συνήθως το κόστος του δεν ξεπερνάει τις μερικές χιλιάδες δραχμές. Τα πιο πολλά
fanzine βγαίνουν «στη χάση και στη φέξη». Αρκετά δεν εμφάνισαν ποτέ «τεύχος
δεύτερο». Οι δημιουργοί τους ­ στην πλειοψηφία τους νέοι άνθρωποι, με πολλά
ενδιαφέροντα ­ απορρίπτουν την λέξη «περιοδικό» για να περιγράψουν το χόμπι
τους. Θέλουν να δείξουν ότι επικοινωνία μπορεί να σημαίνει και «κάτι άλλο».
Χωρίς να βάζουν πρόγραμμα, αλλά με κίνητρο μόνο το κέφι τους…

Με μεράκι. «Βγάζουμε το “Brasil” επειδή το νιώθουμε», λέει ο Θανάσης Γιαννακόπουλος για το περιοδικάκι του, που μετράει ήδη τέσσερα τεύχη

«ΑΝ ΟΙ λέξεις είναι το παν, φοβάμαι πως μόνο λέξεις τα χέρια μου έχουν δει». Η
φράση του Σαμουέλ Ντιλέινι δεν μπαίνει τυχαία στο οπισθόφυλλο κάθε τεύχους του
«Brazil». Η επικοινωνία είναι το βασικό ζητούμενο για τους δημιουργούς των
Fanzines. Είναι η ανάγκη που τους ωθεί να φτιάχνουν το δικό τους έντυπο ­ με
ελάχιστα μέσα, με μηδαμινό κόστος, αλλά με περίσσευμα διάθεσης και κεφιού…

Από το «Panderma», το «Όταν» και τη «Ροή», στις αρχές της δεκαετίας του ’70 –
τους προδρόμους των σημερινών Fanzineς ­ μέχρι τη σημερινή μορφή αυτών των
εντύπων, ο δρόμος ήταν μακρύς. Ο αριθμός των τίτλων που έχουν κυκλοφορήσει
στον ελληνικό χώρο φαίνεται να υπερβαίνει τους 300, χωρίς όμως κανείς να
μπορεί με ακρίβεια και βεβαιότητα να τον προσδιορίσει, αφού τα Fanzines
εμφανίζονται και… εξαφανίζονται σε ανύποπτο χρόνο. Πρόκειται για έναν
ολόκληρο κόσμο που ζει και κινείται κάτω από την επιφάνεια, σε ένα καθεστώς
«ιδιότυπης παρανομίας» και που έχει πολλά να πει…

«Οι ρίζες του Fanzine βρίσκονται στην Αγγλία και την Ολλανδία, στις αρχές της
δεκαετίας του ’80, όπου με το κίνημα των πανκ εμφανίστηκαν ανάγκες για άλλου
είδους επικοινωνία», λέει ο ζωγράφος Λάζαρος Ζήκος, που διαθέτει μια μεγάλη
συλλογή τέτοιων περιοδικών.

Κάποια έντυπα, κυρίως στον μουσικό χώρο, που ξεκίνησαν ως Fanzines,
εξελίχθηκαν στη συνέχεια σε κανονικά περιοδικά (όπως τα «Rollin Under», «The
Thing», «The Saturnalia»). Κάποια άλλα τα έφαγε το… μαύρο σκοτάδι, μετά το
πρώτο τεύχος. Ενώ κάποια άλλα διακρίθηκαν για την «τρέλα» των δημιουργών τους.

Fanzines όπως το «L’ affaire» (αφιερωμένο στη Μπριζίτ Μπαρντό), το «Γκαγκάν»,
η φεμινιστική «Κατίνα», το «Μπιτόνι» (έκδοση των φίλων του Από Μηχανής Θεού),
σίγουρα δεν απευθύνονται σε ευρύ κοινό, όμως αποτελούν πρωτότυπες δημιουργίες
με μεγάλο ενδιαφέρον για τους αναγνώστες του είδους.

Πλήθος Fanzines. Η μόδα έχει πάρει πλέον διαστάσεις και σε συγκεκριμένα βιβλιοπωλεία μπορεί κάποιος να διαβάζει Fanzines με τις ώρες

ΤΑ ΕΙΔΗ

«Οι βασικές κατηγορίες των Fanzineς σήμερα είναι τα μουσικά, τα αναρχοαυτόνομα
(υποκατηγορία των οποίων είναι τα τεύχη αφιερωμένα σε αυτονομιστικά κινήματα),
τα πανκ (με πολιτική και μουσική ύλη), τα κόμικς, αυτά που συνδέονται με την
κουλτούρα του τρόμου και το φανταστικό, τα λογοτεχνικά, ενώ υπάρχουν και πολλά
που δεν μπορούν να μπουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία», λέει ο κ. Ζήκος. Στα
Fanzines μπορεί να βάλει κάποιος και τα μαθητικά ή φοιτητικά έντυπα, που
φτιάχνονται συνήθως με ελάχιστο κόστος και με τη μέθοδο της φωτοτυπίας, αλλά
και κάποια άλλα έντυπα που βρίσκονται στις παρυφές του Fanzine και του περιοδικού.

Οι δημιουργοί τους διακρίνονται για την ανάγκη να επικοινωνήσουν. Είναι
άνθρωποι αρκετά ρομαντικοί, που δεν διστάζουν να κλείσουν το… τηλέφωνο στο
«σύστημα» και που θεωρούν, σε τελευταία ανάλυση, ότι έχουν κάτι να πουν. Αλλά
είναι και 18χρονα παιδιά, που κλειδώνουν το δωμάτιό τους όταν σχεδιάζουν το
επόμενο τεύχος του Fanzine τους, επειδή «οι γονείς δεν πρέπει να μάθουν»,
μέχρι και κουλτουριάρηδες που αναζητούν δίοδο σε ό,τι τους πνίγει καθημερινά.
Και το αποτέλεσμα; Από μικρά αριστουργήματα, υποδείγματα αισθητικής μορφής με
απόψεις που πραγματικά δύσκολα μπορεί να βρει κάποιος αλλού, μέχρι ατυχείς
προσπάθειες, που δεν αποκλείεται στο μέλλον να αποδειχθούν ο οδηγός για ένα
καλύτερο αποτέλεσμα για τους δημιουργούς τους.

ΟΙ ΤΙΜΕΣ

«Οι τιμές των περιοδικών κυμαίνονται από 100 έως 800 δραχμές, ενώ υπάρχουν και
κάποια που δίνονται δωρεάν. Το ενδιαφέρον που δείχνει ο κόσμος για
εναλλακτικές απόψεις είναι μεγάλο και είναι χαρακτηριστικό ότι πολλά Fanzines
πουλιούνται», λέει η κ. Δέσποινα Παπαδοπούλου, ιδιοκτήτρια κεντρικού
βιβλιοπωλείου που «φιλοξενεί» και Fanzines.

Σήμερα τα Fanzines έχουν αρχίσει να ξεπερνάνε τη γραφομηχανή και να γράφονται
σε κομπιούτερ, χωρίς να λείπουν οι εξαιρέσεις του χειρογράφου. Η συντακτική
ομάδα, που μπορεί να είναι δύο «κολλητοί», μια παρέα, ένα ζευγάρι ή και
μεμονωμένα άτομα, φωτοτυπούν τις σελίδες κάθε τεύχους και, στη συνέχεια, τις
συρράβουν με οποιοδήποτε τρόπο, ακόμα και με… βίδες. Μετά, αρχίζει η διανομή…

ΚΑΙ ΣΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ

Εκτός από συγκεκριμένα βιβλιοπωλεία, Fanzines μπορεί να βρει κάποιος σε
καφετέριες, πάρτι, συναυλίες, φεστιβάλ και διεθνείς συναντήσεις στο εξωτερικό,
μέχρι και στο Ίντερνετ, στον πειρασμό του οποίου ­ παρά τα αντιθέτως λεγόμενα
περί «άρνησης στο σύστημα» ­ έχουν ενσκήψει αρκετά Fanzines του εξωτερικού.

«Η προσωπική ανάγκη για έκφραση, τόσο από άποψη αισθητικής όσο και από άποψη
περιεχομένου, αποτυπώνεται καθαρά στα περισσότερα Fanzines», λέει η
βιβλιοθηκονόμος κ. Ντόρα Βιζοβίτου, που ασχολείται με τον χώρο των περιοδικών.
Και αν δει κάποιος τη γκάμα και την ποικιλία αυτών των εντύπων, αποτυπώνεται
πολύ καλά…

ΑΝΤΕΠΙΤΙΘΕΤΑΙ υπογείως, για να πει αυτά που θέλει. Κι αυτό, γιατί κίνητρο της
«Υπόγειας Αντεπίθεσης» είναι η «αντιεμπορικότητα». Για τον Νίκο ­ μαθητή ακόμα
του Λυκείου στη Θεσσαλονίκη ­ η έκδοση ενός μουσικού Fanzine ήταν το όνειρο
που έγινε πραγματικότητα.

Ξοδεύει περίπου 50.000 δραχμές για κάθε τεύχος. «Εκτός από μουσική, η “Υπόγεια
Αντεπίθεση” περιλαμβάνει αντιφασιστικά και αντιρατσιστικά μηνύματα. Θέλω να
δώσω βήμα σ’ αυτούς που γνωρίζουν την αδικία γύρω μας», λέει.

Τα μουσικά Fanzines, όμως, είναι πολλά. Η «Τερηδόνα» (έντυπο που ασχολείται με
την hard core μουσική), όπως κάθε Fanzine που σέβεται τον εαυτό του, εκτός από
μουσική, περνάει και κοινωνικά μηνύματα.

Ο Αλέξης έχει βγάλει μέχρι στιγμής 8 τεύχη ­ καθένα σε περίπου 100 αντίτυπα. Η
τιμή είναι σχετικά μικρή, μόλις 100 δραχμές, και πολλές φορές «το Fanzine μου
χρησιμοποιείται και ως ανταλλακτικό μέσον», όπως λέει.

Δεν κυκλοφορεί σε τακτική βάση («δεν μας κυνηγάει και κανένας»). Κύριος στόχος
της «Τερηδόνας» είναι να αποφύγει την προβολή «τετριμμένων και μίζερων
κομματιών». Περιλαμβάνει συνεντεύξεις, σχόλια και ό,τι… τρελό μπορεί να
φανταστεί κανείς. «Μού άρεσε η ιδέα να κάνω κάτι δημιουργικό. Ήθελα να κάνω
κάτι ξέμπαρκο με ένα όνομα μη πολιτικό. Να διοχετεύσω κάπου την επιθετικότητα
και την ορμή μου», παραδέχεται ο Αλέξης.

ΚΑΘΕ ΤΕΥΧΟΣ είναι και ευκαιρία για ένα πάρτι. Το «Brazil», τίτλος που
προέρχεται από την ομώνυμη ταινία, έχει βγάλει μέχρι στιγμής τέσσερα τεύχη και
καθένα απ’ αυτά έχει συνδυαστεί με ένα πάρτι.

Μπορεί να διευκολύνεται έτσι η πώληση του Fanzine, όμως δείχνει ότι η έκδοση
ενός τέτοιου εντύπου γίνεται για το κέφι και την επικοινωνία – και μόνο γι’ αυτά.

«Βγάζω αυτό το Fanzine, επειδή τό νιώθω. Είναι ένα περιοδικάκι, που στόχο έχει
να ενώσει ανθρώπους. Είναι μέσον και όχι σκοπός», λέει ο 27χρονος Θανάσης
Γιαννακόπουλος, που γράφει θεατρικά έργα.

Έχει τον συντονισμό του «Brazil», που είναι κατά βάση ένα λογοτεχνικό έντυπο
με διηγήματα, που σύντομα ­ όπως λέει ο κ. Γιαννακόπουλος ­ θα αποκτήσει και
άποψη.

Στο διαμέρισμά του, στο Περιστέρι, με θέα την Αθήνα στο… πιάτο, παρέα με τον
Σταύρο Βέρρα και τον Κώστα Μανιατόπουλο, σχεδιάζουν το επόμενο βήμα του
Fanzine τους. Η τιμή του δεν είναι συγκεκριμένη, όμως συνήθως το κάθε αντίτυπο
κοστίζει 700 δραχμές.

Το όλο εγχείρημα κοστίζει περίπου 90.000 δραχμές και γίνεται, «γιατί δεν μας
καλύπτει ο χώρος. Είναι ένα “παιχνίδι” που έχει ως κίνητρο την επικοινωνία».

Υπάρχουν, όμως, και τα αμιγώς πολιτικά Fanzines.

Ένα απ’ αυτά, το «Κονσερβοκούτι», προτρέπει να «εγερθούμε». «Όσοι βγάζουν
Fanzineς δεν έχουν ή δεν θέλουν να έχουν πρόσβαση στους υπάρχοντες διαύλους
επικοινωνίας. Έτσι, με έναν τρόπο όπως είναι το γκράφιτι, προσπαθούμε να
περάσουμε κάποια πράγματα», εξηγεί ο Κυριάκος Μουτίδης, που βγάζει το «Κονσερβοκούτι».

ΕΙΝΑΙ από τα λίγα Fanzines που έχει τον τίτλο «περιοδικό» στο εξώφυλλό του.
«Περιοδικό φανταστικού», όμως, που κινείται στον χώρο της επιστημονικής
φαντασίας. Ο Γιώργος Γούλας είναι αρχισυντάκτης του «Big Bang», ενός εντύπου
που περιλαμβάνει διηγήματα, συνεντεύξεις και πολλά άλλα, που κινούνται στον
χώρο του φανταστικού.

«Οι λόγοι που με ώθησαν να βγάλω ένα τέτοιο έντυπο είναι ότι έψαχνα να βρω
έναν τρόπο να προβάλλω τις απόψεις μου, κάτι ενδιαφέρον που δύσκολα θα
προβληθεί, αλλά και για να ακουστούν άλλες φωνές», λέει ο κ. Γούλας.

Το Fanzine του δεν είναι το μοναδικό που κινείται στον χώρο της επιστημονικής
φαντασίας. Από την «Ανδρομέδα» και τον «Χωροχρόνο» μέχρι το «Cyborg» και το
«Trek News», η επιστημονική φαντασία πάντα ενδιέφερε τους δημιουργούς των Fanzines.

Τα Fanzines – κόμικς είναι λίγα, αλλά καλά. Αξιομνημόνευτα σε αυτή την
κατηγορία ήταν «η Τδθούσμπα» και τα «Κόμικς της αγριόγατας».

Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα Fanzines των πανκ, όπως είναι το
«Κοινωνικό Μπάλωμα», ενώ κάποιος που θα ψάξει αρκετά μπορεί να βρει Fanzine
που προβάλλει την γκέι κουλτούρα και ό,τι άλλο μπορεί να βάλει ο νους.