Παραχωρήσεις από θέση ισχύος

Πόσο λογικό είναι το σκεπτικό «κάνω κάτι, γιατί είναι δικαίωμά μου να το
κάνω», όταν μάλιστα αυτό το κάτι ενοχλεί σφόδρα κάποιον άλλον; Είναι ένα
ερώτημα που δεν είναι εύκολο να απαντηθεί, όσο και αν εκ πρώτης όψεως φαίνεται
το αντίθετο.Η ΕΛΛΑΔΑ, αναμφισβήτητα, έχει εκ του Δικαίου Θαλάσσης το δικαίωμα
να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα μέχρι τα 12 μίλια. Η Τουρκία, όμως, θεωρεί
μια τέτοια επέκταση τόσο επιβλαβή για τα εθνικά της συμφέροντα, που είναι
φαίνεται έτοιμη να καταφύγει σε πόλεμο για να την εμποδίσει.

Στην τουρκική αυτή θέση απαντούμε «είναι δικαίωμά μας και θα το ασκήσουμε
όποτε εμείς κρίνουμε ορθό». Είναι, όμως, σωστή αντίδραση από μία χώρα, όπου
καθημερινά βλέπουμε «αγανακτισμένους πολίτες» να εμποδίζουν το κράτος ή
κάποιον ιδιώτη να ασκήσει ένα δικαίωμά του;

Πώς, όμως, φθάσαμε σε τέτοια οξύτητα;

Η ελληνοτουρκική διαμάχη γύρω από το Αιγαίο ξεκίνησε όταν η Τουρκία παρουσίασε
μια αντίθετη από τα προβλεπόμενα εις το Δίκαιο Θαλάσσης διεκδίκηση της
υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Ούτε λίγο ούτε πολύ, η Τουρκία ζητούσε να έχει την
οικονομική εκμετάλλευση, γιατί αυτό σημαίνει υφαλοκρηπίδα, του μισού Αιγαίου.
Αυτά έγιναν στην αρχή της δεκαετίας του ’70, όταν εθρυλείτο ύπαρξη αμύθητου
πετρελαϊκού θησαυρού στο Αιγαίο.

Σε αυτή την τουρκική θέση, που δεν βασίζεται σε καμία διεθνή συμφωνία ή
συνθήκη, η Ελλάδα αντέδρασε, προβάλλοντας το δικαίωμά της να επεκτείνει τα
χωρικά της ύδατα. Η ενέργεια αυτή, όμως, συνιστούσε κλιμάκωση εντάσεως, διότι
τα χωρικά ύδατα είναι εθνικός χώρος, όπου ασκούνται κυριαρχικά δικαιώματα και
η Τουρκία αντέδρασε κλιμακώνοντας ακόμα περισσότερο με τη δήλωση ότι μια
τέτοια ενέργεια της Ελλάδος θα αποτελούσε αίτιο πολέμου. Επιπλέον, προχώρησε
ακόμα περισσότερο αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία σε 130 νησίδες και βραχονησίδες.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΑΙΧΜΗΣ

Από τη χρονολογική παράθεση των γεγονότων διαφαίνεται πως το σημείο αιχμής
είναι η οικονομική εκμετάλλευση του Αιγαίου, δηλαδή η οριοθέτηση της
υφαλοκρηπίδας. Η επέκταση των χωρικών υδάτων επηρεάζει αυτή τη σύγκρουση,
γιατί αν πραγματοποιηθεί, τα διεθνή ύδατα του Αιγαίου περιορίζονται
σημαντικότατα. Αυτό συνεπάγεται ότι περιορίζονται εις το ελάχιστον τα τμήματα
της υφαλοκρηπίδας που θα μπορούσε να διεκδικήσει η Τουρκία.

Ποιος κερδίζει, λοιπόν, από τέτοια κλιμάκωση; Μήπως οι τουρκικές κινήσεις
είναι προσπάθεια λήψεως καλύτερης διαπραγματευτικής θέσης στο θέμα της
υφαλοκρηπίδας; Ή μήπως υποκρύπτεται κάτι άλλο; Είναι απόλυτα λογικό να
σκεφτούμε πως η Τουρκία θα προσπαθήσει να βρεθεί στις μελλοντικές
διαπραγματεύσεις για την υφαλοκρηπίδα σε πλεονεκτική θέση, οι υπερβολικές όμως
απαιτήσεις ­ πέρα από την ένταση που δημιουργούν στις διακρατικές σχέσεις ­
μπορεί να σχετίζονται και με επιθυμία για ακόμα μεγαλύτερη κλιμάκωση, αν πίσω
από τις προβαλλόμενες θέσεις κρύβονται άλλοι, βαθύτεροι στόχοι. Πιο
συγκεκριμένα, αν υποθέσουμε πως η Τουρκία αισθάνεται ικανή να επιβάλει
δυναμικά τη θέλησή της στην Ελλάδα, ίσως να επιδιώκει την επέκταση των
ελληνικών χωρικών υδάτων, προκειμένου η Ελλάδα να χρεωθεί με την ευθύνη
ενάρξεως μιας συγκρούσεως. Αν η Ελλάδα υποχωρήσει, φοβούμενη τη σύγκρουση,
αυτό θα είναι ιδιαίτερα ευνοϊκό για τη Τουρκία, που θα έχει επιτύχει ένα
θετικό αποτέλεσμα, χωρίς να δώσει τίποτα. Ακόμα πιο ευνοϊκή θα είναι η θέση
της Τουρκίας, αν αναγκάσει την Ελλάδα να καθήσει στο τραπέζι των
διαπραγματεύσεων, έπειτα από μια σύγκρουση εις την οποία η Τουρκία θα έχει
αναδειχθεί νικήτρια.

Πώς μπορεί να αποκλιμακωθεί η ένταση που έχει δημιουργηθεί και που εύκολα θα
μπορούσε να οδηγήσει σε μια μη προγραμματισμένη σύγκρουση;

ΤΡΕΙΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

Η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις καλές υπηρεσίες του
οιουδήποτε τρίτου, όπως η ΗΠΑ ή η Ευρωπαϊκή Ένωση, για να λύσει το πρόβλημα.
Οι λύσεις που θα προτείνει ο τρίτος θα προωθούν πάντοτε πρώτα απ’ όλα τα δικά
του συμφέροντα. Πολύ περισσότερο το πρόβλημα δεν λύνεται με μονομερείς
ελληνικές υποχωρήσεις σε κυριαρχικά δικαιώματα, γιατί αυτό θα έχει ως άμεση
συνέπεια την προβολή νέων διεκδικήσεων. Βλέπουμε, λοιπόν, πως όσο η Τουρκία
απειλεί, λύση δεν μπορεί να υπάρξει. Η διαπίστωση, όμως αυτή, υποδεικνύει μια
δυνατή λύση. Αυτή τη λύση εις το πρόβλημα, που να είναι και σταθερή και
διαρκής, μπορεί να δώσει μόνο η Ελλάδα, αλλά αυτό απαιτεί την ύπαρξη τριών
βασικών προϋποθέσεων, που θα εξαλείψουν την πλεονεκτική θέση που η Τουρκία
νομίζει πως της δίνει τη δυνατότητα να απειλεί:

Πρώτον: Η αμυντική ικανότητα της Ελλάδος να είναι τέτοια, ώστε να
δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες στην τουρκική πλευρά για την πιθανότητα
επιτυχίας μιας επιθετικής ενέργειας.

Δεύτερον: Να βελτιώσουμε με κάθε θυσία την οικονομική μας θέση. Αρκεί
να σκεφτούμε πόσο ισχυρή είναι διεθνώς η θέση των έστω και μικρών αλλά
οικονομικά ισχυρών κρατών.

Τρίτον: Οι διαπραγματευτικές θέσεις της Ελλάδος να μην αποτελούν
αντικείμενο εσωτερικής πολιτικής, από τα μεγάλα ιδίως κόμματα.

ΑΠΟ ΘΕΣΕΩΣ ΙΣΧΥΟΣ

Εάν αυτές οι τρεις προϋποθέσεις, που είναι εφικτές, εκπληρωθούν, μια δίκαιη
συμφωνία είναι πιθανή, γιατί τότε η Τουρκία, που ξέρει πολύ καλά τις
καταστροφικές συνέπειες που θα έχει για την ίδια μια έστω και περιορισμένη
ήττα, θα λογικευθεί στις διεκδικήσεις της. Παράλληλα, η διεθνής ελληνική θέση
θα γίνει πολύ ισχυρότερη, γιατί αλλιώς απαιτείς όταν πληρώνεις και αλλιώς όταν
ζητάς βοήθεια. Τέλος, η όποια ελληνική κυβέρνηση διαπραγματευτεί τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις, θα μπορεί να κάνει κάποιες παραχωρήσεις και μάλιστα
από θέσεως ισχύος, χωρίς να κινδυνεύει να χαρακτηρισθεί ως υποχωρητική.

Με τον όρο παραχωρήσεις νοείται για την περίπτωση της υφαλοκρηπίδας η
δυνατότητα οικονομικής εκμετάλλευσης από τη Τουρκία τμήματος του Αιγαίου. Σε
καμία όμως περίπτωση δεν μπορεί η περιοχή αυτή να διασπά τη συνοχή του
ελλαδικού χώρου μεταξύ ηπειρωτικής Ελλάδος και των νησιών του Ανατολικού
Αιγαίου. Σε ό,τι αφορά τα χωρικά ύδατα, αυτονόητο είναι πως κυριαρχικά
δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο Θαλάσσης δεν παραγράφονται. Αυτό που
μπορεί να γίνει, μετά την ολοκλήρωση στις διαδικασίες οριοθετήσεως της
υφαλοκρηπίδας, είναι τα ελληνικά χωρικά ύδατα να διατηρηθούν στο σημερινό
καθεστώς, μια και η επέκτασίς των δεν θα δώσει πλέον κανένα όφελος.

Ίσως, λοιπόν, η απάντηση στο αρχικό ερώτημα να είναι πως, ως έχουν τα πράγματα
σήμερα, η λίγο αόριστη θέση της Ελλάδος, να ασκήσει τα δικαιώματά της όταν
κρίνει πως είναι ορθόν, είναι σωστή. Εάν, όμως, οι τρεις προϋποθέσεις γίνουν
πραγματικότητα και η Τουρκία σταματήσει την επεκτατική πολιτική και αποδεχτεί
τις διεθνείς συμφωνίες και συνθήκες, τότε η Ελλάδα είναι εκείνη που μπορεί να
κάνει παραχωρήσεις, γιατί αυτό θα βελτιώσει ουσιαστικά και σταθερά τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις για το καλό όλων μας.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε πως τα διεθνή προβλήματα λύνονται με συμφωνίες κατά
δίκαιο τρόπο, μόνον όταν υπάρχει διαπραγματευτική ισορροπία. Συμφωνίες, όπως η
πρόσφατη της Μαδρίτης, που είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, περιορίζουν τους
κινδύνους συγκρούσεως και βελτιώνουν το γενικό κλίμα. Η δίκαιη λύση στην
ελληνοτουρκική διένεξη θα έρθει μόνον όταν η Τουρκία πεισθεί ότι δεν μπορεί να
επιβάλει αυτό που επιθυμεί.

Ο Αθανάσιος Καντάς είναι αντιναύαρχος Π.Ν. ε.α.