Κύκλοι χαμένων ποιητών…

Να ανάβει φωτιές το κρύο του Ιανουαρίου. Το νησί ναρκωμένο να κοιμάται. Και
εκείνος, ο αθεράπευτα ρομαντικός να πυρπολείται ξάγρυπνος στη δική του φλόγα.
Κι άξαφνα, άγρια μεσάνυχτα, να ορμά σαν τον κλέφτη στο σκοτάδι…

Νάξος. Σωτήριον έτος 1968. Σχολή Ουρσουλίνων. Το μυθικό κλειδί «γυρίζει» οκτώ
φορές να ξεκλειδώσει τη βαριά γοτθική εξώπορτα ­ την πόρτα που, ύστατη φορά,
ως αποδιωγμένος διάβηκε το απομεσήμερο της ίδιας ημέρας…

Μπήκε σε όλες τις τάξεις, στάθηκε μπροστά στους μαυροπίνακες. Και άφησε, αυτός
ο δυσλεκτικός, που ποτέ δεν μπορούσε να καταγράψει σκέψεις παρά μόνο να τις
εκφέρει, γραμμένο ανορθόγραφα, με άσπρη κιμωλία, το μήνυμα:

«Να θυμάστε πάντα τις συζητήσεις και αναζητήσεις μας. Να αντιστέκεστε! Και να
επιλέγετε από τις γραμμές την ίσια! Και από το φως, το φως του ήλιου…».

Με το φως της ημέρας, οι εκατόν εξήντα ξαγρυπνημένες Ουρσουλίνες της Νάξου
«χρέωναν» τη μαθητική τους συνείδηση με ένα μοναδικό «ξύπνημα». Δύο ημέρες
πριν, στις 19 Ιανουαρίου, ο ίδιος τούς ανακοίνωσε στο αμφιθέατρο του σχολείου
την «κατάργησή» του, για «αντεθνική δράση» και «δημοτικιστική αθλιότητα».
Αγκαλιάστηκαν και έκλαψαν όλοι μαζί. Η χούντα δεν μπορούσε να τους κλέψει το όραμα.

Μάζεψε τα πράγματά του την επομένη και την ώρα που κατηφόριζε, τις άκουσε…
Γύρισε και τις είδε. Μία προς μία. Αγκιστρωμένες στα κάγκελα, οι Ουρσουλίνες
του να τραγουδούν: «… μας πήραν οι φασίστες το γελαστό παιδί…». Το ίδιο
βράδυ, ο εκτοπισμένος 36χρονος λυκειάρχης έκανε αυτό που μόνο σε έναν έφηβο
συγχωρείται: «Εισέβαλε» στο σχολείο! Και λίγες ώρες αργότερα, τις είδε πάλι,
«φρουρούμενος» στο κατάστρωμα του καραβιού, να «αιωρούνται λυγερές σαν
καλαμιές στην προκυμαία», να σπάζουν τον κλοιό των αστυνομικών και να τον
αποχαιρετάνε με φλογερά δάκρυα.

Ήταν ο πρώτος «κύκλος των χαμένων ποιητών», που βιώθηκε στη Νάξο της δεκαετίας
του ’60 από τις 160 Ουρσουλίνες της εποχής και τον ονειροπόλο μαθηματικό τους!
Τον Γιώργο Φυσάκη. Αλλά όχι και ο τελευταίος. Τριάντα σχεδόν χρόνια αργότερα,
αμέτρητοι «κύκλοι χαμένων ποιητών» κύκλωναν και ανακύκλωναν τον πρώτο ­ για να
ανθίζει πάντα το παραμύθι της νιότης, το τραγούδι της αέναης εφηβείας, των
παραδοχών και της αμφισβήτησης.

«Τα παιδιά σας, που έγιναν παιδιά μας και τώρα σας τα παραδίδουμε, πήραν
τέτοια εφόδια, ώστε να μη… συμβιβασθούν ποτέ μαζί σας», είπε στους γονείς
των αποφοιτησάντων πρώτων μαθητών από το 5ο Λύκειο Αμαρουσίου, στις 28 Μαΐου
του ’95. Τα ίδια παιδιά, «που λες και πήραν την κατάρα του Καζαντζάκη να ζουν
σε μια μεταβατική περίοδο», του χάρισαν εκείνη την βιντεοκασέτα με τον τίτλο:
«Στον κύριό μας με αγάπη». Και μέσα από τα δρώμενα αυτής της βιντεοκασέτας
συναπαντήθηκα για πρώτη φορά με τον Γιώργο Φυσάκη. Με τον «απίστευτο κύριο
Τέλειο», όπως τον αποκαλούν όλα τα παιδιά του!

Γιώργος Φυσάκης: Τριάντα χρόνια μετά την «κατάργησή» του και «ο κύκλος των χαμένων ποιητών» που άνοιξε με τις Ουρσουλίνες του δεν έκλεισε! Πάντα μαζί, σε κύκλους ζωής…

Αναβιώθηκαν όλοι οι «κύκλοι των χαμένων ποιητών» στο δικό του αποχαιρετιστήριο
πάρτι. Στις 29 Μαρτίου του ’96. Σε μια μεγάλη αίθουσα του Δήμου, με τραγούδια
και μπαλάντες της δεκαετίας του ’60, αξιώθηκε εκείνος, ο 65χρονος αιώνιος
έφηβος, που μασάει διαρκώς την άκρη του τσιμπουκιού του, να δει κάπου 400 μαζί
­ από τους πρώτους και τελευταίους μαθητές του. Σε μια βραδιά δίχως αρχή,
δίχως τέλος.

Παρέδωσε το «σκήπτρο» της διδασκαλίας το καλοκαίρι του ’95. Αλλά ακόμη και ο
μεγαλύτερος όλων των κύκλων του, τα τριάντα πέντε χρόνια υπηρεσίας ­ ονείρου
τα αποκαλεί εκείνος ­ δεν θα «έκλεινε» με τυπικές διαδικασίες. Βρισκόταν σε
διακοπές όταν ειδοποιήθηκε από τα «παιδιά» του. Και επέστρεψε με την πρώτη πτήση.

Μαζί με τα λυκειόπαιδα, ο Γιώργος Φυσάκης ανέλαβε τις βραδινές περιφρουρήσεις
του 5ου Λυκείου Αμαρουσίου ­ να εμποδίσουν τους ενορίτες να «σηκώσουν» στο
προαύλιο του σχολείου (!) τον «Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό». Μπροστάρης στον αγώνα
και τις πορείες, κράτησε πανό, ξενύχτησε και «χτυπήθηκε» στο πεζοδρόμιο,
διδάσκοντας τους 17αρηδες μαθητές του: «Να σέβεστε τις δημοκρατικές
διαδικασίες, αλλά μην στέκεστε ποτέ κοντά στο κέντρο! Να κινείσθε στις παρυφές
της… παρανομίας, για να μπορείτε να πιέζετε ώστε να διευρύνεται η ακτίνα της
ελευθερίας και της δημοκρατίας». Αυτό έπραξαν τα παιδιά ­ και αυτό έπραττε
εκείνος πάντα στη ζωή του.

«Νίκησε» η εκκλησία. Αλλά τα παιδιά και ο λυκειάρχης δάσκαλός τους δεν
νικήθηκαν. Δεν έχουν προαύλιο πια ­ το πήρε ο ανεγειρόμενος ναός. Έχουν ακόμη
αίθουσες και τη σκιά κάτω από τις γέρικες ελιές. Ούτε Φυσάκη έχουν! Αλλά έχουν
όνειρα με αντοχή.

Η ΔΑΣΚΑΛΙΤΣΑ

Πόσες φορές έκλαψε! Όπως τότε, μια στάλα παιδάκι στον εμφύλιο, που είδε την
«όμορφη σαν ζωγραφιά δασκαλίτσα» του, την Πόπη Μαμαλάκη, να ξυλοκοπείται από
τους φασίστες στην πλατεία της γενέτειράς του Επισκοπής Χανίων! Εκείνη τον
ελευθέρωσε από την ενοχή και τον φόβο της τιμωρίας και από τα δεσμά αδυσώπητων
δασκάλων, που αλύπητα τον έδερναν ­ να «αποτάξει» το αριστερό και να μάθει να
γράφει με το δεξί χέρι.

Δεν την ξανάδε τη δασκαλίτσα του και ούτε έμαθε τι απέγινε. Παραδόξως,
κατάφερε να εξασκήσει και το δεξί. Και έτσι έγινε «διπλός δυνάστης» στη ζωή
των μαθητών του ­ με το ένα χέρι έγραφε νούμερα και με το άλλο έκανε σχήματα
στον πίνακα και εκείνοι δεν τον… προλάβαιναν!

Στα μέσα Φεβρουαρίου του ’32, γεννήθηκε ο δεύτερος τη τάξει ­ από τα επτά
παιδιά του Παυλή και της Κορίνας Φυσάκη, στην Επισκοπή. Οκτώ χρόνων στον
πόλεμο του ’40, θυμάται τη νύχτα που τους ανέβασε ο πατέρας στα μουλάρια, να
τους πάει στην Άση Γωνιά, στις Μαδάρες, να γλιτώσει τα κεφάλια τους. Και έχει
ακόμη έντονη τη γεύση από την πτώση των Γερμανών στην Κρήτη: «Ξάφνου μαύρισε ο
ουρανός, κοίταξα πάνω και είδα εκατοντάδες αεροπλάνα, τα πέρασα για εγγλέζικα,
άρχισα να χαιρετώ, αλλά εκείνα έριξαν βόμβες, άνθρωποι ούρλιαζαν, παιδιά
πέθαιναν κι εγώ να αναρωτιέμαι: Μα, καλά, δεν καλλιεργούν κι αυτοί αμπέλια;.
Ποτέ δεν έλυσα την πρώτη μεταφυσική μου απορία…».

Οι αριστερές του καταβολές και άλλα πολλά «κυνήγησαν» στα κατοπινά χρόνια τον
λιποτάκτη του κατεστημένου, «τον άνθρωπο που γεννήθηκε Δάσκαλος και κατήργησε
το απουσιολόγιο και το ποινολόγιο στη συνείδησή του» ­ κατά την εκτίμηση των
μαθητών του!

«ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ»

Επτά χρόνια στις Ουρσουλίνες της Νάξου, τέσσερα χρόνια «εξόριστος» της
παιδείας στην Αθήνα να εμφανίζεται καθημερινά ­ «δι’ υπόθεσίν σας» ­ στο
αστυνομικό τμήμα. Η χούντα τον επαναφέρει ύστερα από σάλο που προκαλεί διεθνές
γραφείο προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αποκλεισμένος από τον δημόσιο τομέα
­ και με ένα στρατοδικείο στην πλάτη του «για αντιγραφή απορρήτων εγγράφων» ­
καταφεύγει στον ιδιωτικό. Δύο χρόνια στη Σχολή Ν. Χατζηδάκη, δάσκαλος κάποιων
παιδιών που τα αποκαλούσαν αλήτες, γιατί δε συγκέντρωναν… αρετές! Και
ύστερα, άλλα δέκα χρόνια στο Γυμνάσιο της Χιλ στην Πλάκα, όπου το πρώτο του
δώρο ήταν η επιγραφή του Ροβεσπιέρου: «Το να είσαι θεατής δεν σημαίνει πως
είσαι και αθώος! Σκοτώστε τον…». Στη Χιλ και στο Θριάσιο της Ελευσίνας
αργότερα, άνοιξαν και έκλεισαν πολλοί κύκλοι χαμένων ποιητών και ονείρων για
τον ονειροπαρμένο μαθηματικό.

Γνωστή η δράση του στην ΟΙΕΛΕ, αφού ως πρόεδρός της επί δεκαπενταετία
(1975-90) πρόσφερε περιεχόμενο στις κενές έως τότε σελίδες της ιστορίας των
ιδιωτικών εκπαιδευτικών. Και όχι μόνο για «αιτήματα».

Κάτω άλλωστε από ένα πανό που μιλούσε για απεργία διαρκείας, «γνωρίσθηκα με το
Αρτεμάκι. Ήταν το 1983…». Ο πρώτος του γάμος είχε ναυαγήσει και η μόνη βαριά
ενοχή, που πάντα κουβαλάει, είναι ότι ­ στο όνομα του συνδικαλισμού και των
αγώνων ­ δεν στάθηκε όσο έπρεπε στα δύο μεγάλα του πια αγόρια, τον Νίκο και
τον Παύλο, την εποχή που τον είχαν ανάγκη.

Καρπός της πολύτιμης σχέσης του με την Άρτεμη Τσάμη ­ δασκάλα κι αυτή ­ ο
επτάχρονος Ορέστης. Δεν ξέρει, λέει, ποιος μάγεψε ποιον περισσότερο: «Η
Άρτεμις είναι για όλους σταγόνα δροσιάς! Απορώ πώς με… αντέχει!».

Τον… αντέχει! Αφού ξέρει, κάθε φορά που χτυπά το κουδούνι, ότι κάποιος
παλιός ή φρέσκος μαθητής του θα ‘ναι. Που έτσι περνούσε και είπε να πιουν έναν
καφέ. Και φτιάχνει καλό καφέ η Άρτεμις, που ξέρει και την τέχνη της
«απόσυρσης» ­ αφήνοντάς τους να ερωτοτροπούν με παλιές καλές μνήμες και εποχές.