Τι αλλάζει στην οργάνωση εργασίας

Δανεισμός εργαζομένων, τηλεργασία, ευελιξία χρόνου εργασίας. Άγνωστες μορφές
απασχόλησης στη χώρα μας, γνωστές όμως στον διεθνή χώρο.

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ που συντελούνται στην αγορά εργασίας είναι εντυπωσιακές και θέτουν
σε αμφισβήτηση το περιεχόμενο θεμελιωδών εργασιακών και κοινωνικών
δικαιωμάτων. Η σημερινή συγκυρία είναι συνδεδεμένη με την επιταχυνόμενη τάση
ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων που επιβάλλεται από τις πολιτικές
μείωσης του κόστους εργασίας στην κατεύθυνση της αύξησης της
ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Ο κοινωνικός διάλογος για την απασχόληση,
που θα ολοκληρωθεί εντός τους έτους, θα ασχοληθεί με θέματα άγνωστα στην
ελληνική αγορά εργασίας. Παράλληλα θα εξεταστούν μέτρα κοινωνικής προστασίας
εργαζομένων στις άτυπες μορφές απασχόλησης (π.χ. τηλεργασία). Στην ατζέντα του
διαλόγου περιλαμβάνονται μέτρα όπως:

* Η ρύθμιση – οργάνωση του συνολικού χρόνου εργασίας, η κατάργηση της
υπερεργασίας και η μείωση των υπερωριών. Αυτό σημαίνει ότι οι ώρες εργασίας
προτείνεται να μην υπολογίζονται σε ημερήσια βάση (8 ώρες), αλλά σε
μεγαλύτερες περιόδους.

* Ο καθορισμός των όρων επέκτασης της μερικής απασχόλησης σε τμήματα του
Δημοσίου, σε θέσεις εργασίας που δεν αφορούν τον κύριο εργασιακό κορμό.

* Ο περιορισμός της απασχόλησης των συνταξιούχων και θέσπιση όρων, βάσει των
οποίων μπορούν να παίρνουν πλήρη σύνταξη και παράλληλα να εργάζονται.

* Η μείωση των εργοδοτικών εισφορών για τις νέες προσλήψεις. Η μείωση του μη
μισθολογικού κόστους για τους νεοπροσλαμβανόμενους που ανήκουν σε ευπαθείς
ομάδες ανέργων θα δώσει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να αυξήσουν τις θέσεις εργασίας.

* Η σύναψη Εθνικών Γεν. Συμβάσεων Εργασίας στην αρχή, προβλεπόμενος
πληθωρισμός συν εθνική παραγωγικότητα.

Τι γίνεται όμως στην Ευρώπη και στον άλλο κόσμο; Το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ κατέγραψε τις
βασικές παραμέτρους, οι οποίες εντοπίζονται σε διεθνές επίπεδο. Αυτές είναι:

1 Ευελιξία του
άμεσου μισθολογικού κόστους. Η πολιτική αυτή αποβλέπει στην, ανεξάρτητα από
επιμέρους διακυμάνσεις, συνολική μείωση των άμεσων αποδοχών και αποτελεί την
κύρια πρακτική μείωσης του μισθολογικού κόστους, έναντι εκείνης του έμμεσου
(π.χ. εισφορών κοινωνικής ασφάλισης). Στο πλαίσιο αυτό εντοπίζονται κύρια οι
ακόλουθες πρακτικές:

* Η επαναξιολόγηση του ρόλου των κατώτατων αποδοχών, καθώς επίσης και του
τρόπου υπολογισμού τους.

* Η μεταρρύθμιση του συστήματος των συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμβάσεων,
τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς το πεδίο ισχύος και εφαρμογής τους.

* Η σύνδεση της αμοιβής με τα αποτελέσματα της επιχείρησης (θετικά ή αρνητικά).

* Η εξατομίκευση των αποδοχών με βάση τα ατομικά χαρακτηριστικά του
εργαζομένου ή την ατομική του απόδοση, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο των
συλλογικών συμβάσεων.

2 Ευελιξία της
απασχόλησης και αποδυνάμωσης των πολιτικών προστασίας της.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται πρακτικές όπως:

* Κατάργηση των διοικητικών περιορισμών (π.χ. διοικητικών αδειών) στις
περιπτώσεις των ομαδικών απολύσεων και αύξηση του ανώτατου ορίου ως προς τον
ρυθμό τών ανά μήνα καταγγελλόμενων συμβάσεων.

* Περιορισμός του ύψους των αποζημιώσεων και των προθεσμιών προειδοποίησης
στις περιπτώσεις των απολύσεων.

* Άρση της «στενότητας» των ερμηνειών των αρμόδιων δικαστηρίων για τις
εργατικές διαφορές.

* Προώθηση της πρόσκαιρης απασχόλησης μέσα από την ιδιαίτερη προσφυγή στις
συμβάσεις ορισμένου χρόνου.

* Ανάπτυξη διαφόρων μορφών απασχόλησης όπως δανεισμός εργαζομένων, απασχόλησης
με διαμεσολάβηση τρίτου κ.ά.

3 Ευελιξία χρόνου εργασίας.

Βασικές μορφές ευελιξίας του χρόνου θεωρούνται:

* Η ευελιξία του ημερήσιου και εβδομαδιαίου χρόνου, πέραν του νόμιμα και
συμβατικά καθιερωμένου (π.χ. υπερωριακή απασχόληση).

* Η διευθέτηση του εργάσιμου χρόνου και ο συνολικός υπολογισμός του για μεγάλα
χρονικά διαστήματα (4μηνα, 6μηνα, 12μηνα) με δυνατότητες αυξομείωσης του
εβδομαδιαίου και ημερήσιου εργάσιμου χρόνου ανάλογα με τη συγκυρία.

*Η εισαγωγή πρόσθετων ομάδων εργασίας (εργασία κατά βάρδιες) μέσα από τη
διεύρυνση των δυνατοτήτων επέκτασης του συνολικού χρόνου λειτουργίας των επιχειρήσεων.

4 Περιορισμός
κοινωνικών και φορολογικών επιβαρύνσεων των επιχειρήσεων.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ εντυπωσιακά είναι τα στοιχεία για την τηλεργασία, που ήδη ήρθε και
στη χώρα μας, ενώ η μερική απασχόληση δεν κερδίζει ακόμη έδαφος.

Η ΤΗΛΕΡΓΑΣΙΑ

Η διεθνοποίηση των αγορών, η ένταση του ανταγωνισμού και η επιδίωξη του
χαμηλότερου δυνατού κόστους ανά μονάδα προϊόντος κάνει την τηλεργασία
ελκυστική για τις επιχειρήσεις. Χάρη στον προσωπικό υπολογιστή και την
τηλεφωνική σύνδεση από το σπίτι ή από περιφερειακό γραφείο, οι εργαζόμενοι θα
απαλλάσσονται από τις χρονοβόρες καθημερινές μετακινήσεις, χωρίς να χάνουν τον
σύνδεσμο με την παραγωγική διαδικασία. Εφαρμογή της τηλεργασίας γίνεται ή
μπορεί να γίνει:

* Στις επιχειρήσεις τηλεπικοινωνιακών (πληροφοριακά κέντρα, εισαγωγή
στοιχείων, επεξεργασία προγραμμάτων κ.ά.).

* Στην εκπαίδευση και στην έρευνα.

* Στις τράπεζες, στις επιχειρήσεις τουρισμού, στη βιομηχανία (τηλεπίβλεψη,
τηλεχειρισμός), αλλά και στη γεωργία (τηλεκαλλιέργεια).

Σήμερα, 8.000.000 Αμερικανοί και 35.000.000 σε όλη τη Γη εργάζονται με
τηλεργασία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι τηλεργαζόμενοι είναι 1,25 εκατομμύρια,
στην Αγγλία υπολογίζονται σε 215.000, στη Γερμανία σε 150.000, στην Ισπανία σε
100.000 και στην Ιταλία σε 97.000. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι το
7%-13,6% των επιχειρήσεων έχουν στο μισθολόγιό τους τηλεργαζόμενους. Στην ΙΒΜ,
στο Ντένβερ, το 80% των επιστημόνων εργάζεται με τηλεργασία, ενώ η ΑΤ-Τ δίνει
κίνητρα στους υπαλλήλους της να εργάζονται μία ημέρα την εβδομάδα από το
σπίτι. Στη χώρα μας ανεπίσημα στοιχεία υπολογίζουν τους τηλεργαζόμενους σε
3.000. Πάντως, οι συνδικαλιστές επισημαίνουν ότι οι εργαζόμενοι δεν πρέπει και
δεν μπορεί να είναι ευτυχείς από αυτή την εξέλιξη. Και αυτό γιατί οι
εργαζόμενοι θα γλιτώσουν χρόνο ελεύθερο για ψυχαγωγία, αλλά από την άλλη θα
χαθούν θέσεις εργασίας και οι εργασιακές σχέσεις θα υποστούν σοβαρό πλήγμα.

Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

Η μερική απασχόληση δεν παρουσιάζει την ανάπτυξη που συναντάται στις άλλες
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ποσοστό στη χώρα μας κινείται στο 4,8%, έναντι
15,5% που είναι ο μέσος κοινοτικός όρος.

Το ΙΝΕ ΓΣΕΕ εκτιμά ότι η περιορισμένη ανάπτυξή της στην Ελλάδα σχετίζεται με
τα χαμηλά επίπεδα αμοιβών που συνεπάγεται, ιδιαίτερα μάλιστα όταν ήδη οι
αποδοχές πλήρους απασχόλησης δεν είναι σε θέση για μεγάλο τμήμα των μισθωτών
να καλύψουν τις βασικές ανάγκες.

Γι’ αυτό άλλωστε και η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση ως προς τη μη
εθελοντική προσφυγή στη μερική απασχόληση (53% είναι αναγκαστική επιλογή),
έναντι του αντίστοιχου 30% που εντοπίζεται στην Ευρώπη. Η εφαρμογή της μερικής
απασχόλησης σχετίζεται με τον τομέα των υπηρεσιών και ιδιαίτερα του εμπορίου,
με άξονα τα πολυκαταστήματα και τα σούπερ μάρκετ, όπου παρουσιάζεται το
φαινόμενο της μερικής απασχόλησης έως και το 60% του συνολικά απασχολούμενου
προσωπικού! Η μερική απασχόληση κατοχυρώνεται στη χώρα μας με τον Νόμο 1892/90.

Συγκεκριμένα, με συμφωνία εργοδότη – μισθωτού μπορεί η διάρκεια της ημερήσιας
ή εβδομαδιαίας εργασίας να είναι μικρότερη από την κανονική.

Δεν υπάρχει κατώτατο όριο μερικής απασχόλησης (π.χ. 20 ώρες) και οι αποδοχές
τών μερικώς απασχολουμένων είναι αυτές που αναλογούν στις ώρες εργασίας τους.
Οι ασφαλιστικές εισφορές υπολογίζονται επί των καταβαλλόμενων για τη μερική
απασχόληση αποδοχών: στην περίπτωση αυτή υπάρχει κατώτατο όριο (κατώφλι) ­
δηλαδή οι εισφορές δεν μπορεί να είναι μικρότερες από αυτές που αντιστοιχούν
στο «τεκμαρτό ημερομίσθιο» της «1ης ειδικής ασφαλιστικής κλάσης» του ΙΚΑ, που
καθιερώθηκε με τον νόμο και το οποίο, για το α’ εξάμηνο του 1997, είναι ίσο με
1.660 δραχμές, δηλαδή με το 27,7% του κατώτατου ημερομισθίου.

Η ΓΣΕΕ προτείνει τη θέσπιση ανώτατου και κατώτατου ορίου εβδομαδιαίου ωραρίου
μερικής απασχόλησης, ανώτατο ποσοστό μερικά απασχολουμένων επί του συνολικού
προσωπικού της επιχείρησης, προσαύξηση στο ωρομίσθιο του μερικά απασχολούμενου κ.ά.

Οι προοπτικές απασχόλησης έως το 2000, με βάση εκτιμήσεις και προβλέψεις του
ΚΕΠΕ, διαγράφονται ως εξής:

* Η συνολική απασχόληση θα αυξηθεί έως το 2000 κατά 163.800 άτομα (4,3%), με
μέση ετήσια μεταβολή της τάξης των 23.400 θέσεων εργασίας, από το 1994 και έπειτα.

* Ο πρωτογενής και ο δευτερογενής τομέας θα παρουσιάσουν αύξηση των θέσεων
εργασίας κατά 7,8% και 14,6% αντίστοιχα, συγκριτικά με το 1994. Ο τριτογενής
τομέας φαίνεται να εξαντλεί τα όριά του στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας,
αφού προβλέπεται ότι θα χαθούν 29.400 θέσεις εργασίας, μειώνοντας την
απασχόληση κατά -1,3%. Παρ’ όλα αυτά συνεχίζει να απορροφά τη μεγάλη
πλειοψηφία του συνόλου της απασχόλησης (52,4%).

* Το κύριο βάρος της αύξησης της απασχόλησης με βάση τις προβλέψεις στον
δευτερογενή τομέα θα επιμεριστεί στα ορυχεία 68% και στη μεταποίηση 32%, ενώ
οι κατασκευές και ο ηλεκτρισμός θα παρουσιάσουν μείωση κατά -23,3% και -93%
αντίστοιχα, πάντα σε σχέση με το 1994.