Ο φοιτητής του Γκρατς και ο καφές της ουτοπίας

Το δικό του παραμύθι άρχισε να υφαίνεται στο «Μπαλκάν Εξπρές» ­ το τρένο που
τον πήρε από την Αθήνα στις 29 Δεκεμβρίου του ’70 και τον ταξίδεψε μέχρι το
Γκρατς της Αυστρίας.

ΤΟ 18ΧΡΟΝΟ απένταρο αγόρι, που είχε ως όπλα την ξεροκεφαλιά του πατέρα του και
τον συναισθηματισμό της μητέρας του, βρέθηκε ξαφνικά στις 4 τα ξημερώματα στο
«τίποτα, στο πουθενά», με συνοδοιπόρο τον ταξιδευτή Καζαντζάκη. Σ’ ένα άγνωστο
παγωμένο τοπίο, με 26 βαθμούς κάτω από το μηδέν και χιόνι έως τη μέση. Ο
έρωτας του Μιχάλη Κακαρούχα για την Ελένη έφερε και την τελειωτική ρήξη με τον
πατέρα του, που άσκησε το βέτο «ή κάνεις ό,τι σου λέω ή φεύγεις». «Φεύγω»,
είπε. «Θα πάω να σπουδάσω στην Αυστρία». Είκοσι επτά χρόνια αργότερα, η Ελένη
είναι πάντα η Ωραία του. Ευγνωμονεί την ξεροκεφαλιά τού πατέρα του. Και δεν
αγνοεί ότι ο… τρωικός του πόλεμος υπήρξε κατάδικό του δημιούργημα!

Τον πλάνεψαν ή πλάνεψε τα όνειρα; Δεν ξέρει. Άλλοτε άφηνε να πλανευτεί και
άλλοτε έδινε εκείνος φτερά στη χίμαιρα, αναρριχιόταν στην πλάτη της και όταν
«ξεπέζευε» είχε κάνει την ουτοπία πράξη! Για να γίνει αυτό που σήμερα είναι:
«Το αποτέλεσμα του αθροίσματος των εμπειριών μου!».

ΕΞΑΘΛΙΩΣΗ

Τον πρώτο καιρό, στο Γκρατς έπιασε τον πάτο της εξαθλίωσης: «Δεν υπήρχε
χειρότερο! Αλλά οι επιλογές στη ζωή μου ήταν πάντα “μπρος γκρεμός και πίσω
ρέμα”. Και πίσω δεν μπορούσα να κάνω».

Προτίμησε τον… γκρεμό. Τον έσωσαν όμως δύο πράγματα: «Με κυνήγαγε διαρκώς ο
Καζαντζάκης, αλλά και η μη ελαστική συνείδησή μου. Είχα περάσει σε μια
απίστευτη διαδικασία: να βρίσκομαι πάνω στο μπαλκόνι και να κρίνω τον εαυτό
μου που περνούσε από κάτω! Και κάτι τέτοιο δεν σου επιτρέπει να κάνεις
“τσαπατσουλιές” ­ κι ας σε οδηγεί σε προσωπική μοναξιά κι ας σε κάνει μοναχικό λύκο».

Είχε αποδράσει από τον «γλυκύτερο και αγαπητότερο δικτάτορα της ζωής μου, τον
πατέρα μου, και αδυνατούσα να συμβιβαστώ με τη χούντα στην Ελλάδα. Έτσι, το
αντίτιμο της ελευθερίας μου άρχισα να το εξαργυρώνω στον αντιδικτατορικό αγώνα».

Οργανώθηκε, πολιτικοποιήθηκε, μπήκε στον αντιδικτατορικό σύλλογο των Ελλήνων
φοιτητών και σύντομα βρέθηκε πρόεδρος του αντιδικτατορικού αγώνα των Ελλήνων
της Αυστρίας. Αυτό δεν τον εμπόδισε, ανήμερα των γενεθλίων του, στις 14
Μαρτίου του ’73, «να καβαλήσω το τρένο για τη Γερμανία, όπου δούλεψα έξι μήνες
κτηνωδώς σε κάτεργα της βιομηχανικής γερμανικής επανάστασης, 36ωρα και 40ωρα
συνεχόμενα, να κερδίσω τα απαραίτητα για τον γάμο μου με την Ελένη!».

Ο γάμος δεν έγινε στην Αθήνα ­ ήταν πια καταζητούμενος από τη χούντα. Πήγε η
Ελένη στο Γκρατς. Για να περάσουν οι δυο τους μια φοβερή φτώχεια: «Το πρώτο
μας δωμάτιο δεν είχε νερό, τουαλέτα, τζάμια. Βρέχαμε εφημερίδες που πάγωναν
στα τζάμια. Και ήρθε η εποχή που επιζήσαμε, επί ένα μήνα, με μαύρη σταφίδα που
τη βάζαμε αποβραδίς στο νερό να φουσκώσει! Και η άλλη, που πήγα οκτώ μήνες
νεκροθάφτης στη Στοκχόλμη…».

Είχαν όμως όνειρα, νιάτα και ορμή. Σπούδαζαν το πρωί, έκαναν πολιτική, αγώνες.
Και τα βράδια, για έξι χρόνια να πουλάνε εφημερίδες στην «Τρούμπα» του Γκρατς,
7 με 3 τα ξημερώματα. Το κοινό της «Τρούμπας», σημάδεψε τον Μιχάλη Κακαρούχα:
«Εκεί συνάντησα τη μεγαλύτερη ανθρωπιά. Είδα την πόρνη να κλαίει, γιατί ο
αγαπημένος της έφυγε με μια άλλη γυναίκα. Και τους ανθρώπους της νύχτας με
τους οριακούς κώδικες τιμής και την απόλυτη μπέσα να μαχαιρώνονται για ψύλλου πήδημα…».

Δεν ξέρει αν ήταν το «κάρμα» του ή η διαρκής εσωτερική αναζήτηση αυτό που
καθόριζε τις στάσεις ζωής του. Εισχώρησε στα αυστριακά πολιτικά δρώμενα. Και
έφθασε να ηγηθεί της Αυστριακής Φοιτητικής Ένωσης και να γίνει πρωτεργάτης της
παναυστριακής φοιτητικής απεργίας.

Δώδεκα χρόνια στην Αυστρία ­ του έμενε μόνο η τελική διπλωματική εξέταση. Αλλά
ένα βράδυ ξύπνησε η συνείδησή του: «Κατέληξα, ένας αστικοποιημένος άνθρωπος»,
είπε δημόσια. «Αν πάρω το δίπλωμα Οικονομίας Επιχειρήσεων θα είμαι
κατάπτυστος. Αρνούμαι…».

ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Το ίδιο βράδυ, στις 22 Μαΐου του ’82, είπε στην Ελένη: «Μπες στο αυτοκίνητο,
φεύγουμε στη Γερμανία». Είχε ακούσει ότι στο Όλντεμπουργκ υπήρχε το μόνο
ελεύθερο Πανεπιστήμιο, σε γερμανόφωνη χώρα. Εκεί, μπορούσε κανείς να διδαχθεί
όλους τους κλασικούς της Πολιτικής Οικονομίας ­ από Κάρολο Μαρξ έως Πουλατζά.
Η μόνη συμφωνία που έκανε μαζί του η Ελένη ήταν «δεν θα συνδικαλισθείς»!

Στον δρόμο σπάραζε, ξεριζωνόταν για δεύτερη φορά. Το πρωί γράφηκαν στο
Πανεπιστήμιο. Και κάποια στιγμή άκουσε φωνές από μια αίθουσα. Είχαν γενική
συνέλευση. Μπήκε μέσα…

Την πλειοψηφία στη Φοιτητική Ένωση την είχαν οι αριστερές «κατεστημένες»
δυνάμεις. Έτσι, όλοι οι «χτυπημένοι του Θεού μαζευτήκαμε να αμυνθούμε. Ένας
φίλος από την Τουρκία, ένας Πέρσης, ένας Γερμανός…».

Έκαναν μια μάζωξη. Που την ονόμασαν «ΑΝΤΙ». Εκεί χωρούσαν όλοι εκτός «από
φασίστες, νεοναζί και σοβινιστές». Στις εκλογές παίρνουν 18 έδρες στις 50!
Πανικός. Στις δεύτερες εκλογές πατώνουν, αλλά στις επόμενες παίρνουν την
πλειοψηφία. Και ο Μιχάλης Κακαρούχας γίνεται ξαφνικά πρόεδρος της Γερμανικής
Φοιτητικής Ένωσης: «Σαράντα τρελοί του καφενείου πήραμε την εξουσία! Το
ξέραμε, δεν μπορούσαμε να αλλάξουμε τον κόσμο, θέλαμε όμως να δούμε αν θα
αντέξουμε να μη μας εξουσιάσει η εξουσία! Ήμασταν άνθρωποι με πλουραλισμό
απόψεων και στόχο να δημιουργηθούν πολλές πολιτικές ομάδες. Παίζαμε το όνειρο,
κάναμε πράξη την ουτοπία. Τυπώναμε στα κρατικά πιεστήρια το πιο “αντί”
περιοδικό που κυκλοφόρησε ποτέ, το “Λαντζαρότε”, που σημαίνει “μαύρη άμμος” κι
ήταν για μας η άμμος που εισχωρεί στα γρανάζια και τα σταματάει».

Κέρδισαν την απόλυτη πλειοψηφία άλλες τρεις χρονιές! Την τέταρτη, όταν
καταμετρήθηκαν οι ψήφοι στις 2 τα ξημερώματα, μέσα σε μια συγκλονιστική
ένταση, βάζουν τα κλάματα, παραιτούνται και παραχωρούν την εξουσία στους
αντιπάλους: «Δεν ήταν ηρωισμός, ήταν βασικό ιδεώδες για μας ­ να απαρνηθείς
την απογείωση για να απελευθερωθείς από κάθε κίνδυνο της εξουσίας. Ένας
Πουλατζάς δεν έπεσε άδικα από το μπαλκόνι».Σπούδασε αυτό ακριβώς που πόθησε.
Πολιτική Οικονομία.

Αναθεωρώντας παλιές γνώσεις ­ χωρίς προγράμματα σπουδών, χωρίς δεσμευτικές
απόψεις. Και τότε, του γίνεται πρόταση να περάσει από την άλλη πλευρά της
σκηνής. Να διδάξει!

Για έξι χρόνια ο Μιχάλης Κακαρούχας ήταν το «κόκκινο πανί για τους
πανεπιστημιακούς και ο αντιπρόσωπος του χάους για τους φοιτητές! Θαυμάσια
χρόνια, η πιο δυνατή εμπειρία της ζωής μου».

ΗΤΑΝ ζωντανός. Και ο Καζαντζάκης ακόμη μαζί του. Αρνήθηκε να κάνει
διδακτορικό. Και όταν στην πλήρη του απογείωση ως πανεπιστημιακού δασκάλου,
ήρθε η στιγμή που η Σύγκλητος αποφάσισε να τον κάνει μόνιμο ­ και ας αρνιόταν
να κάνει διδακτορικό ­ εκείνος έβαλε στραβά το καπελάκι του και είπε: «Όχι!
Δεν θα περάσω μια ζωή δέσμιος της πανεπιστημιακής καριέρας!».

Γύρισε την πλάτη σ’ έναν καταπληκτικό μισθό, σε μια κάρτα που άνοιγε σαν
πασπαρτού όλες τις πόρτες και παραιτήθηκε! Έκλαψε πάλι ­ όπως τότε που έφυγε
με το τρένο από την Ελλάδα και όπως τότε που έφυγε από το Γκρατς. Επέστρεψε 22
χρόνια μετά τη φυγή του, στην Ελλάδα των ονείρων του. Που δεν ήταν «όπως στα
όνειρά του. Πέντε χρόνια τώρα στην Αθήνα βίωσα την προδοσία και τη χαλαρότητα
στην ευρύτερη κοινωνική δομή. Εδώ όλα εξαγοράζονται. Κι όταν αντιστέκεσαι, σε
λένε γραφικό, αφελή…».

Τότε είπε να κάνει πράξη ένα άλλο όνειρο. Να φτιάξει καφενείο! Είκοσι δύο
χρόνια ζωής έζησε σε «καφενεία» με μοναδικό άρωμα γνώσης και ζεστασιάς. Και
έναν καφετζή κουβαλούσε μέσα του. Τρία χρόνια το έκτιζε αυτό το καφενείο στο
διώροφο παραδοσιακό πρώτο σχολείο της Κηφισιάς και σαν το γεφύρι της Άρτας…
γκρεμιζόταν. Και όταν οι τέσσερίς του εποχές λαμποκόπησαν, όπως στ’ όνειρό
του, και άνθισαν στα ταβάνια και στους τοίχους οι ζωγραφιές του Τάσου
Ζωγράφου, «δεν είχαμε δραχμή να αγοράσουμε ούτε καφέ! Είπαμε, ας πιούμε
τουλάχιστον έναν πικρό καφέ το πρωί και ρίχνουμε την αυλαία…». Ήταν
Πρωτοχρονιά του ’96. Έπιναν καφέ, όταν άνοιξε η πόρτα και μπούκαρε ο κόσμος…

Αντιστέκεται ακόμα το όνειρο… Αλλά έχει ημερομηνία λήξης για τον Μιχάλη
Κακαρούχα ­ όπως όλα στη ζωή του. Ξέρει ότι μία ημέρα θα πάρει υπό μάλης τους
πίνακες και θα αναχωρήσει. Για να ξανακάνει, ίσως, κάποια άλλη ουτοπία πράξη.