ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αυτός και εμείς

Συνήθως, οι ιστορικές εποχές γεννούν τους ηγέτες. Μεγάλες εποχές, μεγάλοι
ηγέτες. Μικρές εποχές, μικροί ηγέτες. Ορισμένες, βέβαια, φορές ο ηγέτης είναι
τόσο μεγάλος, που αντί να τον τραβήξει προς τα κάτω η μικρή εποχή όπου ζει,
κατορθώνει και τη σηκώνει αυτός ψηλά. Άλλοτε, ο ηγέτης είναι τόσο μικρός, που
χάνεται μέσα στη μεγάλη εποχή χωρίς κανείς να αισθανθεί την απουσία του.

Παλαιότερα, ως μεγάλο ηγέτη θεωρούσαμε τον ανατροπέα, τον επαναστάτη, τον
ρηξικέλευθο και ως μικρό ηγέτη τον ισορροπιστή, τον μετρημένο, τον
συντηρητικό. Σήμερα, μοιάζει τα κριτήρια ν’ αλλάζουν. Δεν είναι πια η αγάπη
του λαού, ο ρομαντικός-φλογερός λόγος, τα ρίσκα στις πολιτικές κινήσεις που γοητεύουν.

Ο φόβος και η ανασφάλεια του κόσμου έχουν οδηγήσει στην πριμοδότηση των
υποστηρικτών του οικονομικού ορθού (όπου ο εκλογέας εξισούται με τον
καταναλωτή και ο πολιτικός με τον επιχειρηματία). Ο «μέσος άνθρωπος», ο καλός
οικογενειάρχης, ο λογικός και συνετός διαχειριστής παρέχουν μεγαλύτερα εχέγγυα.

Στη θέση των κινημάτων μπήκαν οι σχεδιομανείς γραφειοκράτες. Αντί για
κοινωνική αλληλεγγύη καλλιεργείται η πίστη στο αλάθητο Mega-κράτος (ως
τοποτηρητή των κόσμο-α-πολιτικών λεσχών). Χωρίς ιδεολογία πνιγόμαστε σε κυριλέ
επιστημονισμούς και διανοουμενίστικους ρεφορμισμούς. Και αναρωτιόμαστε: Τι
είδους ηγέτης μάς χρειάζεται; Μικρός για να περάσει ή μεγάλος για να τα σπάσει;

Μας κυβερνούν λίγα κέντρα εξουσίας, συνήθως χωρίς όνομα, με διαχειριστές
κεφαλαίων και κυριάρχους αγορών, υπεράνω νόμων και κυρώσεων, ανέλεγκτα δίκτυα
που αποκηρύσσουν την πολιτική στο όνομα της οικονομίας του κέρδους.

Με την παγκοσμιοποίηση εδραιώνονται κοινωνικά μορφώματα εξαρτημένα από την
οικονομία των τριαντάρηδων γιάπις των χρηματιστηρίων, διαβρώνονται οι ιδέες
και οι αξίες, υπονομεύεται η συνοχή, καταστρέφονται οι πολιτισμικοί μας
ιμάντες. Τα ίδια τα κοινωνικά μοντέλα δεν διαμορφώνονται πλέον από τις
εξεγέρσεις και τα οράματα, αλλά από τις επενδυτικές επιλογές των κέντρων
εξουσίας. Κι αναρωτιόμαστε: Ποιος ηγέτης θα μας προστατέψει ­ ο μικρός ή ο
μεγάλος; Η ίδια η περιβόητη «κοινωνία των πολιτών» μετατρέπεται σ’ ένα lobby
με οικονομικά συμφέροντα, που απλώς ισορροπεί το σύστημα χωρίς ποτέ να θέλει
να το ανατρέψει.

Το κράτος «μαραζώνει» όχι λόγω επαναστατικών προτσές, αλλά επειδή οι νέοι
κυβερνήτες του κόσμου κατήργησαν τις εθνικές σημαίες. Από την παγκόσμια
κοινότητα ανθρώπων που ευαγγελιζόταν ο διεθνισμός καταλήξαμε να υποκύπτουμε
ασυζητητί στη διεθνοποίηση της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, που επιβάλλουν τα
πολυεθνικά συγκροτήματα. Ένα περίεργο «αναπτυξιακό ιδεώδες», ως κυνήγι
χρήσιμων αξιών, χωρίς κοινωνικά όρια και χωρίς στόχο τη συλλογική ευημερία,
έχει απονευρώσει κάθε άλλη κινητοποίηση δυνάμεων.

Μια τεχνολογική-εικονική κοινωνία χωρίς προσωπική ηθική, χωρίς αισθητική
άποψη, χωρίς δημοκρατικό διάλογο, χωρίς δικαιοσύνη και αλληλεγγύη, μας
προσφέρεται ως αντίδοτο στη φτώχεια, στον ρατσισμό, στην περιθωριοποίηση, στην ανεργία.

Και αναρωτιόμαστε: Πρέπει ο ηγέτης να αποδέχεται ως αναπότρεπτο αυτό το μέλλον
ή οφείλει να μας καλέσει σε διαρκή ανατρεπτική κινητοποίηση; Μαζί μας ή μαζί τους;

Γιατί εμείς θέλουμε να αλλάξουμε τον κόσμο και όχι απλώς να τον εξηγούμε,
ενοχοποιώντας τρίτους ή αυτο-ενοχοποιούμενοι. Έχουμε ταυτότητα και ιστορικές
αναφορές, που κανένας υπερεθνικός μύθος δεν πρόκειται να μας αφαιρέσει.

Διαθέτουμε ακέραιο το δικαίωμα στην ανυπακοή. Θα αγωνιστούμε ταυτόχρονα κατά
της νεοκαπιταλιστικής ιδεολογίας και κατά της πατερναλιστικής τεχνολογίας. Δεν
θα παγιδευτούμε σ’ εμπειρικούς τακτικισμούς, ούτε θα εμπιστευθούμε την ad hoc-κρατία.

Την ελευθερία, τη δημοκρατία, τη συλλογικότητα, τη διαφάνεια, θα τις
κερδίσουμε μέσα από την κοινωνία μας και μέσω της κοινωνίας μας και όχι
στηριζόμενοι στα πληροφοριακά τους δίκτυα. Θα προστατεύσουμε και την ελευθερία
όσων φοβούνται, αδιαφορούν ή εφησυχάζουν. Δεν αποδεχόμαστε τους
ντετερμινισμούς της αγοράς και τη μαγειρική της εξουσίας. Θα γίνουμε τόσο
ελεύθεροι όσο εμείς (και όχι οι άλλοι) επιθυμούμε. Δεν αναρωτιόμαστε. Θέλουμε
έναν ηγέτη μαζί μας και για μας.

Υ.Γ.: Μην πυροβολείτε, λοιπόν, τους ουτοπιστές ζητωκραυγάζοντας υπέρ της
ορθοτοπίας. Ίσως αυτή να ‘ναι η πρώτη πράξη της εμφάνισης του γνήσιου,
ανεξάρτητου, αριστερού κινήματος πολιτών.

Ο καθηγητής της Νομικής Γιάννης Πανούσης είναι πρύτανης στο Δημοκρίτειο
Πανεπιστήμιο Θράκης.