Η ιδεολογική γυμνότητα των κομμάτων

Στις ημέρες μας συντελείται μια πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα αποξένωση
των πολιτών από την πολιτική.

ΩΣ ΑΙΤΙΟ, αλλά συγχρόνως και σανεπακόλουθό της θεωρείται ο κλονισμός συνολικά
της αξιοπιστίας των πολιτικών και η πλατιά διαδεδομένη δυσπιστία στην ηθική
της πολιτικής καθαρότητας. Η μείωση, δηλαδή, της εμπιστοσύνης του λαού προς
τον πολιτικό κόσμο και η λαϊκή αποστασιοποίηση από την πολιτική εμφανίζονται
ως δύο φαινόμενα που αλληλοτροφοδοτούνται.

ΒΑΡΙΑ ΑΡΡΩΣΤΙΑ

Η κατάσταση αυτή συνιστά μια από τις πιο βαριές αρρώστιες που μπορεί να πλήξει
τη δημόσια ζωή μιας δημοκρατικής χώρας. Γιατί καταλύει στην πράξη τον
δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματός της. Το καθιστά επίπλαστο.

Αναιρεί συγκεκριμένα την ουσία του ως δημοκρατικής μορφοποίησης και
εκλογίκευσης της αδιάκοπης αντιπαράθεσης των διαφόρων κοινωνικών ομάδων και
τάξεων, με στόχο τη σύνθεση και τη διαρκή ανασύνθεση των συμφερόντων τους,
έτσι ώστε να διασφαλίζεται με τον τρόπο αυτό η κοινωνική ειρήνη και συνοχή, ως
το κοινά αποδεκτό δημόσιο συμφέρον.

Με την αναίρεση όμως αυτή παραδίδεται ο δημόσιος βίος στην κυριαρχία των
μεγάλων οικονομικών συμφερόντων, αλλά και των συντεχνιακών συσπειρώσεων, που
εξασφαλίζεται με την πολύμορφη διαπλοκή τους με τους παράγοντες της πολιτικής
εξουσίας, των μέσων μαζικής επικοινωνίας και του συνδικαλιστικού μηχανισμού.

Παράλληλα, ανοίγει η πόρτα για την εισβολή στην κοινωνική και πολιτική
διαδικασία δυνάμεων μισαλλόδοξου εθνικισμού, ρατσιστικής βαρβαρότητας, τυφλού
θρησκευτικού φανατισμού, κοινωνικής αναλγησίας και πνευματικού σκοταδισμού.

ΝΟΣΗΡΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Όλα αυτά τα νοσηρά φαινόμενα αθροιζόμενα προκαλούν την εμφάνιση συμπτωμάτων
μιας πρωτοφανούς κόπωσης των κοινωνικών δυνάμεων που συνθέτουν το λαϊκό μας
κίνημα. Αυτών των δυνάμεων που στη διαδρομή της νεώτερης ιστορίας μας άντεξαν
τόσους κατατρεγμούς, πάλεψαν σε τόσους αγώνες και προχώρησαν όχι μόνο με τις
επιτυχίες τους, αλλά ­ πράγμα ιστορικά παράδοξο ­ ακόμα και με τις οδυνηρές
ήττες τους σε αποφασιστικές κατακτήσεις, που έχουν προσδιορίσει τη σύγχρονη
πολιτική και κοινωνική φυσιογνωμία του τόπου μας.

Ανάγλυφη εκδήλωση αυτής της κόπωσης και της γενικότερης κρίσης που την
προκαλεί συνιστούν τα πρόσφατα γεγονότα, τα σχετικά με την επικύρωση της
Συμφωνίας του Σένγκεν. Το θέμα είναι σοβαρότατο, γιατί αφορά στις ατομικές μας
ελευθερίες και στην εξωτερική μας πολιτική. Κι όμως, έλειψε πλήρως κάθε
κινητοποίηση δημοκρατικών, προοδευτικών δυνάμεων. Οι δυνάμεις αυτές έμειναν
βυθισμένες στην απόλυτη ακινησία. Αντίθετα, δραστηριοποιήθηκαν ζωηρότατα
παραεκκλησιαστικές οργανώσεις, για ακατάληπτους λόγους, που αντλήθηκαν από τον
μυστικισμό της Αποκάλυψης του Ιωάννου και με τρόπους που μετέφεραν στοιχεία
της θρησκευτικής τελετουργίας στο πεζοδρόμιο.

ΧΡΟΝΙΑ ΚΡΙΣΗ

Ταυτόχρονα, οι πολιτικές δυνάμεις στη Βουλή, όπως εκφράζονται από τα δύο
μεγάλα κόμματα, καθώς και το αποτέλεσμα της σχετικής ψηφοφορίας έδωσαν μια
συγκεχυμένη εικόνα άτακτης μείξης πολιτικών σκοπιμοτήτων, κομματικών
υστεροβουλιών, απροθυμίας ανάληψης ευθυνών και αδυναμίας πλήρους σύλληψης της
σημασίας του θέματος.

Επιβεβαιώθηκε έτσι για άλλη μια φορά, με όσα αρνητικά συνέβησαν ή και με όσα
επιβεβλημένα δεν συνέβησαν μέσα και έξω από τη Βουλή, ότι η πολιτική ζωή της
χώρας έχει εισέλθει εξελικτικά, αλλά όμως καθόλου «ανεπαίσθητα» σε χρόνια
κρίση που κατατρώει τα θεμέλιά της. Μοιάζει να ισχύει λοιπόν και τώρα ο
προπολεμικός στίχος του Σεφέρη πως της Ελλάδας «το καράβι που ταξιδεύει το
λένε ΑΓΩΝΙΑ».

Ποιο είναι άραγε το βαθύτερο αίτιο της επικίνδυνης αυτής αποδυνάμωσης της
πολιτικής, δηλαδή στην ουσία του θεσμικού και κοινωνικού εξοπλισμού της χώρας
μας για την αντιμετώπιση των πολλών και κρίσιμων προβλημάτων της;

Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ’90

Στη χώρα μας έχει συντελεστεί βαθμιαία στη διαδρομή της δεκαετίας του ’90 μια
βαθύτατη αλλαγή του χαρακτήρα της πολιτικής.

Η αλλαγή αυτή είναι σε πρώτο πλάνο άμεσα ορατή στις πολιτικές φυσιογνωμίες των
διαφόρων κομμάτων. Οι φυσιογνωμίες αυτές έχουν καταλήξει σήμερα ­ με εξαίρεση
εκείνης του Κ.Κ. ­ να είναι τέτοιες, ώστε σε πολλά ουσιώδη σημεία τους να
επικαλύπτονται. Αυτό, βέβαια, δημιουργεί σοβαρές δυσχέρειες διαφοροποίησής
τους στη συνείδηση των πολιτών και θολώνει την εικόνα του πολιτικού στίβου και
του νοήματος των αναμετρήσεων που συντελούνται μέσα σ’ αυτόν.

Στην ασάφεια αυτή, αποφασιστικό ρόλο παίζει η εγκατάλειψη, από μέρους κυρίως
των μεγαλύτερων κομμάτων, του ιδεολογικού προσδιορισμού τους και η
αντικατάστασή του με όρους άλλοτε «χωροταξικούς», όπως Κεντροαριστερά και
Κεντροδεξιά, άλλοτε «μεθοδολογικούς», όπως εκσυγχρονισμός, και άλλοτε
«εποχικούς» όπως άνοιξη. Οι όροι, όμως, αυτοί από τη φύση τους δεν
προσδιορίζουν, όχι βέβαια τον κοσμοθεωρητικό προσανατολισμό των κομμάτων (αυτό
θα ήταν σήμερα εξωπραγματικό να το περιμένει κανείς), αλλά ούτε καν το
κοινωνικό και πολιτικό στίγμα τους. Οι «χωροταξικοί» μάλιστα όροι σκόπιμα
καθιστούν το στίγμα αυτό «κινητό».

Γιατί η «δοσολογία» του πόσο αριστερή ή πόσο δεξιά είναι η απόκλιση των
«κεντροαριστερών» ή των «κεντροδεξιών» κομμάτων είναι κάτι το μεταβλητό μια
και προσδιορίζεται λογικά «κατ’ ανάγκην», σε συνάρτηση με τις εκάστοτε θέσεις
των παρατάξεων της Δεξιάς και της Αριστεράς. Η μεταβλητότητα αυτή του
πολιτικού στίγματος δίνει ασφαλώς μιαν ελευθερία μετακινήσεων και καβαφικών
«προσαρμογών», δεν αποτελεί όμως καλό δείγμα πολιτικής υπευθυνότητας.

ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΕΞΟΥΣΙΑ

Με όλες αυτές τις αδυναμίες, που αναπτύχθηκαν και που έχουν ως αφετηρία τους
την ιδεολογική αμηχανία, η οποία κυριαρχεί στην πολιτική μας ζωή, έχει
συντελεστεί μια θεμελιακή αλλαγή στον χαρακτήρα της πολιτικής. Έχει,
συγκεκριμένα, πάψει σε μεγάλο βαθμό να είναι αγώνας στην υπηρεσία των κρίσιμων
συμφερόντων του ανθρώπου, ο οποίος από τη φύση του καταξιώνει ηθικά όσους
συμμετέχουν σ’ αυτόν, κι έχει μεταβληθεί σε μέθοδο και ευκαιρία άσκησης
κρατικής εξουσίας, που είναι βέβαια κάτι αναγκαίο και συχνά χρήσιμο, στην
ουσία όμως κάτι δίχως πνοή.

Η διαχείριση δε αυτή της κρατικής εξουσίας και των δημόσιων συμφερόντων που
υπηρετεί, εύκολα μπορεί να εξαλλαχθεί σε διαχείριση ιδιωτικών συμφερόντων μέσω
της εξουσίας συχνά θεμιτών, μερικές φορές ενοχλητικά μεροληπτικών και σε
ορισμένες όμως εξαιρετικές περιπτώσεις άκρως αθέμιτων. Έτσι, η άσκηση της
κρατικής εξουσίας είναι σήμερα περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν εκτεθειμένη
στον κίνδυνο της κατάχρησής της, της φαυλότητας και της διαφθοράς και συνεπώς
και της κατάλυσης της αξιοπιστίας της.

ΕΛΕΙΨΑΝ ΟΙ ΛΟΓΟΙ

Στον περιορισμό σε μεγάλο βαθμό του χαρακτήρα της πολιτικής ως αγώνα, συνέβαλε
πολύ ουσιαστικά και το κατά τα άλλα θετικό γεγονός ότι μετά τη μεταπολίτευση
έλειψαν και τρία κρίσιμα θέματα, που αποτελούσαν τους κύριους άξονες των
μεγάλων παραταξιακών πολιτικών αναμετρήσεων. Το πολιτειακό λύθηκε με την
εγκαθίδρυση σταθερού πολιτεύματος αβασίλευτης δημοκρατίας. Η ισοπολιτεία, η
νομιμοποίηση δηλαδή όλων των κομμάτων και η ελευθερία του πολιτικού
φρονήματος, αποκαταστάθηκε. Τέλος, ο διεθνής προσανατολισμός της χώρας, είτε
προς τη Δύση είτε προς την Ανατολή, έπαψε να υπάρχει ακόμα και σαν ερώτημα με
τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και την κατάλυση συνακόλουθα του διπολισμού
στη διεθνή πολιτική ζωή.

Έτσι, σήμερα η πολιτική μας ζωή χωρίς ανάγλυφους ιδεολογικούς διαφορισμούς
μεταξύ των κομμάτων και με συρρικνωμένο τον αγωνιστικό της χαρακτήρα έχει
κατολισθήσει σε μια βαθιά κρίση της αξιοπιστίας της.