Ένα… συγγνώμη για τα χαμένα χρόνια

Η λέξη «ένοχος» ηχεί ακόμη στα αυτιά τους. Δεν μπορούν να ξεχάσουν πόσο άσχημα
ένιωσαν όταν το όργανο της τάξης πέρασε στα χέρια τους χειροπέδες. Κλείνουν τα
μάτια τους και προβάλλει μπροστά τους η εικόνα από το κελί της φυλακής. Εκεί
που άδικα βρέθηκαν, στερούμενοι την ελευθερία τους, μέχρι να αποδείξουν την
αθωότητά τους.

ΜΕ ΜΙΑ ΛΕΞΗ, οι άνθρωποι αυτοί αισθάνονται ­ και είναι ­ θύματα «κακοδικίας».
«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν σήμερα δύο τέτοιες υποθέσεις, που οι πρωταγωνιστές τους
βρέθηκαν στη φυλακή χωρίς ­ όπως εκ των υστέρων αποδείχθηκε ­ να φέρουν
οποιαδήποτε ποινική ευθύνη.

Ο 75χρονος ψαράς από την Αλόννησο Ανδρέας Παπαβασιλείου «φορτώθηκε» με τριάντα
χρόνια φυλακή για ακάλυπτες επιταγές ύψους 20.000.000 δραχμών, τις οποίες
κάποιος άλλος, εν αγνοία του, είχε εκδώσει στο δικό του όνομα! Ερήμην του
βρέθηκε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Και τότε, σε εκείνον έπεσε ο κλήρος να
πείσει ότι δεν ήταν ο ένοχος.

Όπως ένοχος δεν ήταν ­ σύμφωνα με τελεσίδικη δικαστική απόφαση ­ και ένας
45χρονος υπάλληλος σε εταιρεία λιπασμάτων, ο Γιώργος Χρ., που έμεινε για δύο
χρόνια στη φυλακή, μέχρι η Δικαιοσύνη να αποφανθεί πως δεν είχε καμία σχέση με
το αδίκημα της διακεκριμένης κλοπής, που του είχε αποδοθεί.

Συγγνώμη, λάθος! Με αυτόν το τρόπο γράφτηκε ο επίλογος των δύο υποθέσεων, που
αποτελούν ελάχιστο δείγμα ανάλογων περιπτώσεων που έχουν καταγραφεί στα
δικαστικά χρονικά.

Αρκεί, όμως, ένα συγγνώμη για τα χαμένα χρόνια της ζωής τους; Αρκεί ένα
συγγνώμη για να αποτινάξουν το στίγμα του ενόχου, όταν έχει κατακερματισθεί
για όλους αυτούς το τεκμήριο της αθωότητας;.

Ο νομοθέτης έχει προβλέψει για τα «θύματα της κακοδικίας» το δικαίωμα της
αποζημίωσης, ενώ όσοι πιστεύουν ότι έχουν αδικηθεί από την Δικαιοσύνη μπορούν
να στραφούν εναντίον των λειτουργών της με αγωγές κακοδικίας.

Στη χώρα μας συγκροτήθηκε για πρώτη φορά το 1929 ειδικό δικαστήριο για να
εκδικάζει αγωγές κακοδικίας, υποθέσεις δηλαδή που προκάλεσαν ζημία στους
πολίτες, για την οποία ευθύνονται οι δικαστές κατά την ενάσκηση των καθηκόντων
τους, από δόλο, βαριά αμέλεια ή αρνησιδικία.

Στο δικαστήριο αυτό, όμως, ελάχιστες τέτοιες υποθέσεις φθάνουν ­ είκοσι μόνον,
την τελευταία πενταετία ­ και κατά κανόνα απορρίπτονται. Ίσως αυτό να
συμβαίνει γιατί οι δικαστές καλούνται να κρίνουν τα λάθη συναδέλφων τους.

Ελάχιστοι είναι αυτοί που θεωρούν ότι έχουν πέσει θύματα «κακοδικίας» και
διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Βγαίνοντας από τη φυλακή, δεν έχουν την δύναμη
­ κυρίως την ψυχική ­ να ξεκινήσουν έναν νέο δικαστικό αγώνα. Τους φτάνει η
καθυστερημένη δικαίωσή τους, που έρχεται με την αθώωση και την ανάκτηση της
προσωπικής τους ελευθερίας, του μεγαλύτερου δώρου, που οι δικαστές κάποτε τους στέρησαν.

Ανδρέας Παπαβασιλείου. Ο 75χρονος ψαράς (στη φωτογραφία μαζί με τη σύζυγό του), που βρέθηκε μπλεγμένος στα «δίχτυα» της Θέμιδος. Καταδικάστηκε σε συνολική φυλάκιση 30 ετών για ακάλυπτες επιταγές, που αποδείχθηκε ότι άλλος είχε εκδώσει στο όνομά του

ΑΠΟ το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας, βρέθηκε ξαφνικά να αγναντεύει τον κόσμο
πίσω από τα σίδερα της φυλακής.

Η ήρεμη ζωή του 75χρονου ψαρά Ανδρέα Παπαβασιλείου, από την Αλόννησο,
ανατράπηκε από ένα «μπουρίνι», όταν βρέθηκε μπλεγμένος στα «δίχτυα» της
Θέμιδος, χωρίς να έχει διαπράξει κανένα αδίκημα!

Βρέθηκε αναίτια στη φυλακή και για να μπορέσει να βγει από ‘κεί μέσα
αναγκάστηκε να πουλήσει το μοναδικό περιουσιακό του στοιχείο, μια βάρκα, με
την οποία ξανοιγόταν καθημερινά στο πέλαγος, για να εξασφαλίσει τα προς το ζην.

Με τέτοιου είδους φουρτούνες δεν είχε μάθει να παλεύει στη ζωή του. Ο κυρ
Ανδρέας δεν είχε εγκαταλείψει το νησί του. Μόνο μια φορά χρειάστηκε να
ταξιδέψει στην Αθήνα, για να επισκεφθεί έναν γιατρό. Γι’ αυτό και έπεσε από τα
σύννεφα όταν, τον Ιούνιο του 1987, οι αστυνομικοί τον συνέλαβαν και τον
οδήγησαν στην Αθήνα, με την κατηγορία ότι είχε εκδώσει ακάλυπτες επιταγές,
συνολικού ύψους 20.000.000 δραχμών, που ­ όπως στη συνέχεια αποδείχθηκε ­ ποτέ
δεν είχε εκδώσει.

Εκείνος, όχι μόνο ποτέ δεν είχε τέτοιες συναλλαγές στη μικρή κοινωνία της
Αλοννήσου, αλλά ούτε καν είχε πιάσει στα χέρια του επιταγή. Ο 75χρονος ψαράς
βρέθηκε κατηγορούμενος, γιατί είχε γεμίσει ­ λέει ­ με ακάλυπτες επιταγές την
αγορά της Αθήνας και της υπόλοιπης Ελλάδας, από τα Σιάτιστα μέχρι την Κρήτη.
Και εκτός αυτού, ο κυρ Ανδρέας ­ σύμφωνα με την κατηγορία ­ παρουσιαζόταν ως
κάτοικος των βορείων προαστίων, κι ας μην είχε ο ίδιος ζήσει για ένα λεπτό της
ζωής του εκεί.

Μόνο που όλες αυτές οι «λεπτομέρειες» στην ιστορία του υπερήλικου
κατηγορουμένου φαίνεται πως δεν ήταν ικανές για να πείσουν τους δικαστές του
πρωτόδικου δικαστηρίου. Το αποτέλεσμα ήταν να τον κηρύξουν ένοχο, τιμωρώντας
τον με συνολική ποινή φυλάκισης τριάντα ετών!

Ένιωσε σαν χαμένος στο άκουσμα της ετυμηγορίας των δικαστών. Δεν έφταιγε και
έπρεπε να πληρώσει εξαιτίας κάποιου άλλου, που κυκλοφορούσε ελεύθερος.

Ο κυρ Ανδρέας, που είχε συνηθίσει να μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα στη θάλασσα
και τους φίλους του, οδηγήθηκε στη φυλακή. «Δεν μπορούσα να ζήσω εγώ εκεί
μέσα», λέει σήμερα, μιλώντας στα «ΝΕΑ». «Τι σχέση μπορούσα να έχω εγώ με τα
χασίσια και και τις βρισιές που άκουγα; Ήταν πράγματα που δεν είχα ζήσει.
Τελικά, κατάφερα να αποφυλακισθώ καταβάλλοντας εγγύηση 140.000 δραχμών. Όμως,
τα χρήματα αυτά το κράτος δεν μου τα έδωσε πίσω, κι ας έχουν περάσει τόσα
χρόνια από τότε που αθωώθηκα. Καταστράφηκα από αυτή την υπόθεση και είμαι πια
στον δρόμο. Μία βαρκούλα είχα, αλλά αναγκάστηκα να την πουλήσω, για να πληρώσω
τα δικαστήρια. Ερχόμουν στη Αθήνα και υπήρχαν φορές που δεν είχα λεφτά να πάρω
ταξί για να πάω στο δικαστήριο, γι’ αυτό και έκανα οτοστόπ».

Ήταν αρχές Ιανουαρίου 1994 όταν η υπόθεσή του κρίθηκε σε δεύτερο βαθμό. Η
καρδιά του κυρ Ανδρέα κτυπούσε δυνατά. Η απόφαση του δικαστηρίου, που σε λίγο
επρόκειτο να εκδοθεί, ήταν γι’ αυτόν απόφαση ζωής. Ανάλογα με την έκβαση της
δίκης ή θα γύριζε στη φυλακή ή θα επέστρεφε στο νησί, κοντά στην οικογένειά του.

Όταν ο πρόεδρος του δικαστηρίου τον κάλεσε να απολογηθεί, δεν είχε πολλά
πράγματα να πει. Να απολογηθεί, εξάλλου, για τι; Για κάτι που δεν είχε κάνει;

Αυτή τη φορά, για καλή του τύχη, οι δικαστές είχαν ακόμη ένα στοιχείο στα
χέρια τους, που έγειρε τον ζυγό της Θέμιδος προς την αθώωση.

Ήταν η πραγματογνωμοσύνη της γραφολόγου κ. Χριστίνας Τούσση, η οποία
εξετάζοντας την υπογραφή στις επιταγές κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υπογραφή
του κ. Παπαβασιλείου είχε πλαστογραφηθεί.

Βέβαια, για αποζημίωση ούτε λόγος. Μετά την πολύμηνη περιπέτεια γύρισε πίσω
στην Αλόννησο. «Θα ήθελα, όμως», λέει με παράπονο, «να είχα ένα εκατομμύριο
δραχμές, να πάρω μία βάρκα, να ανοιχτώ στο πέλαγος, να κτυπήσω κανένα χταπόδι,
να βγάλω το μεροκάματο, όπως παλιά». Όπως τότε, που αν του έλεγαν αυτή την
ιστορία θα γελούσε, νομίζοντας πως ήταν ένα από τα παραμύθια που έλεγαν οι
γοργόνες στους ψαράδες.

ΕΜΕΙΝΕ δύο χρόνια στη φυλακή, ώσπου να αποδειχθεί ότι τελικά ήταν αθώος. Προς
στιγμήν πέρασε από το μυαλό του η σκέψη να ζητήσει αποζημίωση για τα χαμένα
χρόνια, για την παρατεταμένη και θλιβερή παρένθεση στη ζωή του, που κάποιοι
άλλοι άνοιξαν για εκείνον. Δεν το έκανε, όμως, όχι γιατί ήθελε να διαγράψει τα
χρόνια της φυλακής, αλλά γιατί ήξερε πως δεν θα τα κατάφερνε. Τόσοι και τόσοι
ήταν που δεν πέτυχαν τίποτα πριν από αυτόν..

«Όταν κλείσει μια για πάντα πίσω σου η πόρτα της φυλακής, προσπαθείς να
ξεχάσεις. Εκεί είναι το τελευταίο σκαλοπάτι όπου μπορεί να φτάσει ένας
άνθρωπος». Μιλάει ο Γιώργος Χρ., που κατηγορήθηκε για συμμετοχή σε υπόθεση
διακεκριμένων κλοπών. Καταδικάστηκε, σε πρώτο βαθμό, σε φυλάκιση τριών ετών,
για να αθωωθεί ομόφωνα στο Εφετείο. Επιθυμία του είναι να μη δημοσιευθούν τα
πλήρη στοιχεία του, γιατί τα τελευταία χρόνια αγωνίζεται να ξαναφτιάξει τη ζωή
του μαζί με τη γυναίκα του, τη Χριστίνα, η οποία επίσης κατηγορήθηκε για
συμμετοχή στην ίδια υπόθεση.

Ήταν γύρω στα τέλη του έτους 1989, όταν και οι δύο βρέθηκαν στη φυλακή.
Εκείνος κρατούμενος στη δεύτερη πτέρυγα των ανδρικών φυλακών του Κορυδαλλού
και εκείνη απέναντι, στις γυναικείες φυλακές.

Γυρίζει τον χρόνο πίσω, σε στιγμές που δεν είναι καθόλου ευχάριστες για να
θυμάται. Οργίζεται, γιατί χρειάστηκε να περάσει δύο χρόνια στο κελί της
φυλακής, χωρίς να έχει παραβιάσει κάποια διάταξη του ποινικού κώδικα.

Όλα ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 1987. Ο Γιώργος δούλευε τότε ως εργοδηγός σε
εταιρεία λιπασμάτων. Ένας γνωστός του τού πρότεινε να πουλάει στη δουλειά του
ρούχα, γνωστής φίρμας, με κέρδος δύο χιλιάδες το κομμάτι. Εκείνος δέχθηκε,
χωρίς να γνωρίζει ότι τα ρούχα αυτά ήταν κλεμμένα. Το έμαθε όταν η Αστυνομία
συνέλαβε τη σύζυγό του με την κατηγορία της αποδοχής προϊόντων εγκλήματος.

Ο ίδιος έθεσε με τη σειρά του εαυτόν στη διάθεση των δικαστικών αρχών,
ελπίζοντας πως γρήγορα θα καταλάβουν οι δικαστές ότι αυτός και η Χριστίνα
άδικα βρέθηκαν μπλεγμένοι.

Η ελπίδα του διαψεύσθηκε την ημέρα που έφυγε με χειροπέδες από το γραφείο τού
ανακριτή. Οι μήνες περνούσαν στη φυλακή και η δίκη αναβλήθηκε μια-δυο φορές.
«Για καλή μου τύχη», θυμάται μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος, «ανέλαβα να βάψω
αρχικά το σωφρονιστικό κατάστημα ανηλίκων. Περιμένοντας, όμως, τη δίκη μου
κατάντησα να έχω βάψει σχεδόν ολόκληρη φυλακή. Έτσι, μετά με έστειλαν να κάνω
την ίδια δουλειά απέναντι, στις γυναικείες φυλακές. Με αυτόν τον τρόπο
κατάφερα να βλέπω την Χριστίνα, με την οποία καθημερινά αλληλογραφούσα και
μιλούσα στο τηλέφωνο».

Σήμερα, έχουν περάσει επτά χρόνια από τότε. Προσπαθούν να αναπληρώσουν τα
χαμένα τους χρόνια και να οργανώσουν τη ζωή τους. Είναι δύσκολο γι’ αυτούς, αν
και τόσο η οικογένειά τους όσο και οι φίλοι τους στάθηκαν δίπλα τους, γιατί
δεν πίστεψαν ούτε για μια στιγμή πως ήταν ένοχοι. Ο Γιώργος έχασε τη δουλειά
του στην εταιρεία λιπασμάτων, όπου εργαζόταν δέκα χρόνια. Και τώρα, έχοντας
λευκό ποινικό μητρώο, ελπίζει πως η δημοτική αρχή στην οποία έχει κάνει αίτηση
δεν θα του στερήσει μία θέση εργασίας. Δουλειά. Αυτό είναι το μόνο που θέλει,
από την ημέρα που η Δικαιοσύνη τον απέδωσε «λευκό» στην κοινωνία.

ΣΤΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΑ λάθη, που είναι αναπόφευκτα και στο πλέον ιδανικό σύστημα
απονομής δικαιοσύνης, αναφέρεται ο επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του
Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Ηλίας Αναγνωστόπουλος.

«Η δικαστική κρίση», επισημαίνει ο κ. Αναγνωστόπουλος, «ως έργο ανθρώπινο,
είναι εκτεθειμένη στον κίνδυνο λαθών. Το δικαστικό λάθος είναι αναπόφευκτο και
στο πλέον ιδανικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Από την άλλη πλευρά, κάθε
εσφαλμένη δικαστική κρίση εγγράφεται αναμφισβήτητα στο παθητικό τού συστήματος
και επηρεάζει αρνητικά τη δημόσια εικόνα του. Αν, μάλιστα, ο αριθμός των
λανθασμένων δικαστικών αποφάσεων υπερβεί ένα λογικό όριο, η δικαστική
λειτουργία κινδυνεύει να απολέσει στο σύνολό της την αξιοπιστία της. Στόχος
της Πολιτείας και όλων των παραγόντων απονομής της δικαιοσύνης πρέπει, λοιπόν,
να είναι ο περιορισμός των δικαστικών λαθών στο ελάχιστο δυνατό μέτρο. Η
επίτευξη του στόχου αυτού έχει δύο βασικά προαπαιτούμενα: Πρώτον, απαιτείται η
πρόβλεψη και η διασφάλιση της αποδοτικής λειτουργίας των διαδικασιών ελέγχου
της ουσιαστικής και νομικής ορθότητας των δικαστικών αποφάσεων. Εδώ ανήκουν
ιδίως τα ένδικα μέσα, που επιτρέπουν τον επανέλεγχο των υποθέσεων από ανώτερο
δικαστήριο, και ο εσωτερικός έλεγχος των δικαστικών λειτουργών από τα
θεσμοθετημένα όργανα. Δεύτερον, απαιτείται η επάνδρωση των δικαστηρίων με
λειτουργούς που διαθέτουν νομική και γενικότερη παιδεία, καθώς και επαρκή
κοινωνική εμπειρία και πιστεύουν στην υψηλή κοινωνική αποστολή τους. Είναι
αυτονόητο ότι οι νόμοι και οι θεσμικές εγγυήσεις ευρίσκουν το απόλυτο όριό
τους στα πρόσωπα εκείνων που είναι επιφορτισμένοι με τη διασφάλιση της ορθής
εφαρμογής τους. Η ποιότητα των δικαστικών αποφάσεων είναι τελικά τόσο καλή ή
τόσο κακή όσο και η ποιότητα των δικαστών που τις εκδίδουν».